Σε μια πρωτοφανή εκλογική ανατροπή, ο Λούλα κέρδισε τον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών στη Βραζιλία, επικρατώντας του Φλάβιο Μπολσονάρο, γιου του πρώην προέδρου Ζαΐχ Μπολσονάρο. Ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία της χώρας που ένας υποψήφιος ανέτρεψε στον δεύτερο γύρο το προβάδισμα του αντιπάλου του από τον πρώτο.
Στον πρώτο γύρο, ο Λούλα είχε συγκεντρώσει περίπου 53,9 εκατομμύρια ψήφους (45,2%). Στον δεύτερο έλαβε περισσότερες από 64,2 εκατομμύρια ψήφους (51,8%) — μια αύξηση άνω των 10 εκατομμυρίων. Αντίστοιχα, ο Φλάβιο Μπολσονάρο, από τις 56,1 εκατομμύρια ψήφους του πρώτου γύρου (47%), έφτασε στις 59,8 εκατομμύρια (48,2%) στον δεύτερο.
Η αύξηση αυτή δείχνει ότι ο Λούλα εξασφάλισε το μεγαλύτερο μέρος των πρόσθετων ψήφων μεταξύ των δύο γύρων. Η ενίσχυσή του συνδέεται τόσο με τη μείωση της αποχής όσο και με τη μετακίνηση ψηφοφόρων που στον πρώτο γύρο είχαν επιλέξει άλλους υποψηφίους.
Πώς έγινε η ανατροπή
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη έπαιξε η τεράστια μαζική κινητοποίηση κατά τις τρεις εβδομάδες που μεσολάβησαν ανάμεσα στον πρώτο (4 Οκτωβρίου) και στον δεύτερο (25 Οκτωβρίου) γύρο των προεδρικών εκλογών. Στην κινητοποίηση αυτή πρωτοστάτησε η νεολαία. Το προβάδισμα του Μπολσονάρο στον πρώτο γύρο προκάλεσε ένα κύμα αντιδράσεων, που άλλαξε ριζικά το πολιτικό κλίμα. Μεγάλες διαδηλώσεις και συγκεντρώσεις πραγματοποιήθηκαν στο Ρίο ντε Τζανέιρο, στο Σάο Πάολο και σε πολλές άλλες πόλεις της χώρας. Οι κινητοποιήσεις απέκτησαν ριζοσπαστικά χαρακτηριστικά, ξεπερνώντας σε μαζικότητα και μαχητικότητα τα όρια που επιδίωκε να θέσει η ηγεσία του Κόμματος των Εργαζομένων (PT) και ο ίδιος ο Λούλα.
Η κινητοποίηση αυτή συνέβαλε αποφασιστικά στην εκλογική ανατροπή. Πολλοί ψηφοφόροι που στον πρώτο γύρο δεν είχαν στηρίξει τον Λούλα προσήλθαν στις κάλπες για να εμποδίσουν την εκλογή του Μπολσονάρο. Η επιφυλακτικότητά τους απέναντι στον Λούλα συνδεόταν με την πολιτική των κυβερνήσεών του και με τη συμμαχία του με εκπροσώπους της αστικής τάξης, όπως ο αντιπρόεδρός του, Ζεράλντο Αλκμίν. Ωστόσο, μπροστά στο ενδεχόμενο μιας νέας ακροδεξιάς κυβέρνησης, επέλεξαν να τον ψηφίσουν.
Στον πρώτο γύρο, η προεκλογική δραστηριότητα στους δρόμους ήταν περιορισμένη σε σύγκριση με όσα ακολούθησαν. Η επίσημη εκστρατεία του Λούλα δεν είχε καταφέρει να προκαλέσει τον ενθουσιασμό που απαιτούσε η αναμέτρηση. Πολλοί υποστηρικτές του απέφευγαν να εκδηλώσουν δημόσια την προτίμησή τους. Δεν φορούσαν διακριτικά της εκστρατείας, δεν δήλωναν ανοιχτά ότι θα τον ψηφίσουν και συχνά απέφευγαν τις πολιτικές συζητήσεις.
Στην προεκλογική εκστρατεία του δεύτερου γύρου, όμως, η εικόνα άλλαξε θεαματικά. Πλήθη κόσμου κατέκλυσαν τους δρόμους, ανεμίζοντας σημαίες και δηλώνοντας ανοιχτά την υποστήριξή τους στον Λούλα. Οι πολιτικές συζητήσεις πολλαπλασιάστηκαν στους χώρους εργασίας, στα πανεπιστήμια, στις γειτονιές και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η εκλογική αναμέτρηση μετατράπηκε σε αφορμή για μια ευρύτερη πολιτική κινητοποίηση.
Επιτυχία για τον δημοφιλή κομμουνιστή Μανοέλ
Στις διαδηλώσεις, όπου συμμετείχαν μαζικά νέοι της εργατικής τάξης, εμφανίστηκαν πλακάτ με συνθήματα όπως «Λούλα 2026, Ζόνες 2030» και «Ζόνες για πρόεδρος το 2030». Λίγο μετά τη νίκη του Λούλα, πολυάριθμες αναρτήσεις και διαδικτυακά memes εξέφραζαν την υποστήριξη στον κομμουνιστή Ζόνες Μανοέλ: «Τώρα που εξασφαλίσαμε τη νίκη του Λούλα, μπορώ να ξεκινήσω την εκστρατεία για τον πραγματικό μου πρόεδρο: τον Ζόνες Μανοέλ», «Ο Μπολσονάρο ηττήθηκε. Επόμενη αποστολή: Ζόνες για πρόεδρος», «Ψήφισα “Λ” το 2026, θα ψηφίσω “Ζ” το 2030».
Ο Ζόνες Μανοέλ εξελέγη ομοσπονδιακός βουλευτής, συγκεντρώνοντας σχεδόν 250.000 ψήφους στην πολιτεία Περναμπούκο, όπου περίπου 7,2 εκατομμύρια άνθρωποι είχαν δικαίωμα ψήφου. Ήταν ο υποψήφιος με τον δεύτερο μεγαλύτερο αριθμό ψήφων στην πολιτεία, πίσω μόνο από έναν από τους βασικούς εκπροσώπους της τοπικής αστικής τάξης.
Οι υποψήφιοι της «Ριζοσπαστικής Αριστερής Πτέρυγας», μιας πολιτικής συσπείρωσης στην οποία συμμετέχουν ο Ζόνες Μανοέλ και άλλες προσωπικότητες, όπως η Σάμια Μπομφίμ, ο Γκλάουμπερ Μπράγκα και η Φερνάντα Μελχιόνα, συγκέντρωσαν, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ίδιας της τάσης, σχεδόν δύο εκατομμύρια ψήφους σε ολόκληρη τη Βραζιλία.
Αυτές οι αυθόρμητες εκδηλώσεις υποστήριξης στην προοπτική εκλογής ενός κομμουνιστή στην προεδρία το 2030 αποτελούν ένδειξη της πολιτικής ριζοσπαστικοποίησης που αναπτύσσεται σε τμήματα της νέας γενιάς αγωνιστών. Δείχνουν επίσης ότι η μαζική κινητοποίηση ενάντια στον Μπολσονάρο δεν συνεπάγεται άνευ όρων υποστήριξη στην πολιτική του Λούλα. Αντίθετα, ένα τμήμα της νεολαίας αναζητά μια πιο ριζοσπαστική εναλλακτική προοπτική.
Η εκλογική νίκη του Λούλα δεν εξαλείφει τις βαθιές κοινωνικές αντιθέσεις της Βραζιλίας. Η νέα κυβέρνησή του θα βρεθεί αντιμέτωπη με τις απαιτήσεις των εργαζομένων και της νεολαίας, που κινητοποιήθηκαν μαζικά για να αποτρέψουν την επιστροφή της ακροδεξιάς στην προεδρία. Η σύγκρουση ανάμεσα στις προσδοκίες αυτών των στρωμάτων και στα όρια της κυβερνητικής πολιτικής μπορεί να οδηγήσει σε νέα όξυνση της ταξικής πάλης. Η δυναμική των τελευταίων εβδομάδων δείχνει ότι η Βραζιλία εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένης πολιτικής αστάθειας και κοινωνικών συγκρούσεων, με σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης των επαναστατικών ιδεών.
Κωνσταντίνος Αυγέρος