Η επικαιρότητα του Κομμουνιστικού Μανιφέστου

Διαβάστε ένα σύντομο άρθρο που γράφτηκε με την ευκαιρία της προσφατης επετείου της δημοσίευσης του Κομμουνιστικού Μανιφέστου.

Communist Manifesto

Πριν από λίγες μέρες, στις 21 Φεβρουαρίου 2014 συμπληρώθηκαν 166 χρόνια από την πρώτη δημοσίευση του «Μανιφέστου του Κομμουνιστικού Κόμματος» ή απλώς «Κομμουνιστικού Μανιφέστου». Το «Κομμουνιστικό Μανιφέστο», συγγραφικό έργο των Καρλ Μαρξ και Φρίντριχ Ένγκελς, δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στη γερμανική γλώσσα στο Λονδίνο, στις 21 Φεβρουαρίου 1848, μόλις τρεις μέρες πριν το ξέσπασμα της Φεβρουαριανής Επανάστασης του Παρισίου. Η συγγραφή του διήρκησε μόλις μερικούς μήνες.

Ο Ένγκελς ήταν εκείνος που ξεκίνησε την ευρύτερη διαδικασία συγγραφής από τον Ιούλιο του 1847, όταν έγινε μέλος της «Κομμουνιστικής Λίγκας», της οργάνωσης που προηγήθηκε της Πρώτης Εργατικής Διεθνούς, κι άμεσα ανέλαβε να γράψει ένα κείμενο που ονομάστηκε «Ομολογία Πίστεως στον Κομμουνισμό». Λίγο αργότερα, τον Οκτώβριο, συνέγραψε ένα νέο κείμενο που ονομαζόταν «Οι Αρχές του Κομμουνισμού».

Συνθέτοντας τις βασικές ιδέες που εμπεριέχονταν στα παραπάνω κείμενα και στο προγενέστερο βιβλίο του Ένγκελς «Η Κατάσταση της Εργατικής Τάξης στην Αγγλία», τις αντιλήψεις που είχαν διαμορφωθεί μέσα από εντατική μελέτη της φιλοσοφίας, της Ιστορίας και της Πολιτικής Οικονομίας, αλλά και μέσα από μια αξιόλογη επαναστατική δράση, ο Μαρξ και ο Ένγκελς υλοποίησαν την απόφαση της «Κομμουνιστικής Λίγκας» που τους είχε αναθέσει νωρίτερα να συγγράψουν ένα «Μανιφέστο» με στόχο να αποτελέσει το πολιτικό της πρόγραμμα.

Το «Κομμουνιστικό Μανιφέστο» εμπεριέχει τις θεμελιώδεις αρχές του επιστημονικού σοσιαλισμού και τις κατευθύνσεις μέσα από τις οποίες η εργατική τάξη θα κατορθώσει να ανατρέψει το καπιταλιστικό σύστημα εκμετάλλευσης και να εγκαθιδρύσει την αταξική κομμουνιστική κοινωνία. Οι Μαρξ και Ένγκελς καλούν τους κομμουνιστές να διαδώσουν τις ιδέες τους ανοικτά και διακηρύσσουν ότι η ταξική φύση της κοινωνίας καθορίζει την ίδια την εξέλιξη της Ιστορίας. Η εργατική τάξη αγωνίζεται ενάντια στην αστική τάξη που κατέχει τα μέσα παραγωγής και την εκμεταλλεύεται συστηματικά με σκοπό τη μεγαλύτερη δυνατή συσσώρευση πλούτου. Οι κομμουνιστές οφείλουν να είναι συνδεδεμένοι με την εργατική τάξη, να μη συγκροτούν κόμματα που θα στρέφονται κατά των άλλων εργατικών κομμάτων και να εκφράζουν το γενικό συμφέρον του προλεταριάτου, ασχέτως εθνικότητας. Επίσης, στο «Μανιφέστο» καταγράφονται 10 βασικά προγραμματικά αιτήματα που συνδέονται με την ανατροπή του καπιταλιστικού συστήματος και παρά την ξεπερασμένη τους μορφή, στην ουσία τους είναι εξαιρετικά επίκαιρα.

Γενικότερα το «Κομμουνιστικό Μανιφέστο» διατηρεί ακέραια τη σημασία του στις μέρες μας και είναι πιο επίκαιρο από ποτέ. Αρκετοί θα διατυπώσουν τις αμφιβολίες τους επ’ αυτού, λέγοντας ότι ένα κείμενο που γράφτηκε πριν 166 χρόνια δεν έχει να προσφέρει απολύτως τίποτα σήμερα και πως είναι εντελώς απαρχαιωμένο. Ωστόσο, για να καταρριφθεί αυτός ο φαινομενικά λογικός ισχυρισμός, δεν αρκεί παρά να συγκρίνουμε την οικονομική, κοινωνική και πολιτική κατάσταση της περιόδου εκείνης με τη σημερινή.

Ο καπιταλισμός δεν έχει ακόμα ανατραπεί όπως ήλπιζαν οι Μαρξ και Ένγκελς και η εργατική τάξη βιώνει την ίδια συστηματική εκμετάλλευση και καταπίεση. Όλες οι αντιφάσεις του καπιταλισμού έχουν διατηρηθεί μέχρι σήμερα και ανά περιόδους οξύνονται ακόμα περισσότερο. Η οικονομική κρίση που ξέσπασε το 2008 στις Η.Π.Α. και έπληξε ταχύτατα τις χώρες της Ε.Ε, αλλά και τις αναπτυσσόμενες χώρες της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής αποδεικνύει τον παραπάνω ισχυρισμό.

Η διαδικασία της συσσώρευσης κεφαλαίου που ταυτόχρονα φέρνει την συσσώρευση εξαθλίωσης στην εργατική τάξη που περιγράφτηκε στο «Μανιφέστο» βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη μπροστά στα μάτια μας. Μια μικρή ελίτ της αστικής τάξης συνεχίζει να αυξάνει τα κέρδη της παγκόσμια, την ώρα που εκατομμύρια άνθρωποι καταδικάζονται στην ανεργία και εξαθλιώνονται από την υπερφορολόγηση στο βωμό της εξυπηρέτησης γιγάντιων κρατικών χρεών.

Απόλυτα επίκαιρο όμως πάνω από όλα, είναι το επαναστατικό κάλεσμα του Μανιφέστου. Οι κοινωνικές εξεγέρσεις, οι συνεχόμενες κινητοποιήσεις των εργαζομένων που καταλήγουν σε σύγκρουση με τις δυνάμεις καταστολής, οι επαναστάσεις και τα φαινόμενα έντονης ταξικής σύγκρουσης γενικότερα, πληθαίνουν όλο και περισσότερο. Χαρακτηριστικά παραδείγματα ήταν η Αραβική επανάσταση, τα γεγονότα στην Τουρκία, τη Βραζιλία, τη Βοσνία και οι μεγάλες απεργίες στη Νότια Ευρώπη.

Οι πολιτικές απαντήσεις που μπορούν να οδηγήσουν στη νίκη όλων αυτών των σύγχρονων κινημάτων βρίσκονται μέσα στο «Μανιφέστο». Γενικότερα, η μελέτη των κειμένων των κλασικών διανοητών του επιστημονικού σοσιαλισμού, μπορεί να βοηθήσει αποφασιστικά την εργατική τάξη να συνειδητοποιήσει την ταξική της ταυτότητα και να διαμορφώσει μια επιτυχημένη τακτική πάλης απέναντι στην κυρίαρχη αστική τάξη που την εκμεταλλεύεται, με τελικό σκοπό την ανατροπή του καπιταλισμού και το άνοιγμα του δρόμου για την εγκαθίδρυση της κομμουνιστικής, αταξικής κοινωνίας.