Η «ηθική του παθητικού θεατή», ανακυκλώνεται ασταμάτητα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Βασίζεται στη στενή, μικροαστική προκατάληψη ότι οι υποτιθέμενα «καλοί» άνδρες είναι συνένοχοι όταν παραμένουν σιωπηλοί μπροστά σε μεμονωμένες περιπτώσεις γυναικείας καταπίεσης.
Το επιχείρημα είναι ότι ένας εργαζόμενος άνδρας που στέκεται απαθής ενώ μια γυναίκα εργάτρια υποτιμάται στον κοινό χώρο εργασίας τους ή που βλέπει μια γυναίκα να απειλείται δημόσια, γίνεται ένοχος λόγω της αδράνειάς του. Μια τέτοια προσέγγιση θέτει το ζήτημα της γυναικείας καταπίεσης με έναν εντελώς αφηρημένο και ηθικολογικό τρόπο, χωρίς κανένα ταξικό περιεχόμενο.
Οι άνδρες δεν αποτελούν μια κοινωνική τάξη. Ενώ οι καπιταλιστές επωφελούνται από την καταπίεση των γυναικών, ο σεξισμός δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια πηγή διχασμού και αδυναμίας για την εργατική τάξη. Οι χαμηλότερες αμοιβές των γυναικών συμβάλλουν στη μείωση των μισθών γενικά. Η σεξιστική ιδεολογία της άρχουσας τάξης διαπερνά την κοινωνία και διαιρεί τους εργαζόμενους, στρέφοντάς τους τον έναν εναντίον του άλλου. Και η γενική υποβάθμιση των γυναικών εντός της ταξικής κοινωνίας βοηθά στη διατήρηση της κυριαρχίας του κεφαλαίου επί όλων των εργαζομένων.
Ο ηθικισμός του θεατή αγνοεί τους ιστορικά αναπτυγμένους ταξικούς ανταγωνισμούς εντός της γυναικείας καταπίεσης. Ένας άνδρας ενεργεί με καταπιεστικό τρόπο. Ένας άλλος άντρας παρακολουθεί. Το όλο πολιτικό ζήτημα τίθεται ως εξής: Μίλησε; Παρενέβη; Ήταν αρκετά γενναίος; Σε ποιον βαθμό ήταν σιωπηλά συνένοχος; Τα πεπραγμένα δεν εξηγούνται με αναφορά στην ταξική πάλη, αλλά αντίθετα ανάγονται σε ένα δράμα ατομικής ηθικής ευθύνης. Οι εργάτες καλούνται να ελέγξουν την ηθική ακεραιότητά τους, την ώρα που η άρχουσα «τάξη του Έπσταϊν» αφήνεται ελεύθερη να συνεχίσει τη δράση της όπως συνήθως.
Η καταπίεση των γυναικών δεν προκαλείται από τα ηθικά «κακώς κείμενα» των ανδρών, αλλά από την ανάγκη του καπιταλισμού να αναπαράγει τις συνθήκες για την καταπίεση των γυναικών. Από τη συνεχή υποτίμηση της εργασίας, την οικονομική ανασφάλεια του εργάτη, την οικογένεια που διαμορφώνεται από τις σχέσεις ιδιοκτησίας. Από τις πολλές ιδεολογίες που προκύπτουν από αυτές τις συνθήκες. Όλες χρησιμεύουν στο τσάκισμα της εργατικής τάξης προκειμένου να κρατήσουν τις γυναίκες και τους εργάτες στη χαμηλή κοινωνική θέση τους.
Φεμινισμός και «κώδικας σιωπής»
Φεμινιστές όπως ο Τζάκσον Κατζ δηλώνουν ότι είναι καθήκον των ανδρών να παρεμβαίνουν σε περιπτώσεις καταπίεσης. Ο Κατζ το αποκαλεί αυτό σπάσιμο του ανδρικού «κώδικα σιωπής». Η υπεράσπιση της προσωπικής ευθύνης και η αποθάρρυνση της αδιαφορίας μπορεί να έχει τα πλεονεκτήματά της, αν και σε ποιο βαθμό υπάρχει ένας τέτοιος «κώδικας» σε διαφορετικούς πολιτισμούς είναι αμφισβητήσιμο.
Αλλά αν δεχτούμε ότι ολόκληρη η εργατική τάξη βλάπτεται από την καταπίεση των γυναικών, τότε το μόνο που κάνει ο Κατζ είναι να αναδιανέμει την ευθύνη εντός της ίδιας κοινωνικής τάξης. Ο ρόλος που διαδραματίζει η «παθητικότητα του θεατή» του Κατζ είναι παρόμοιος με αυτόν της διαθεματικότητας, όπου κάθε στρώμα της κοινωνίας πρέπει να ζυγίζεται και να κρίνεται από τη σχετική εμπειρία της καταπίεσης. Όμως οι εργάτες δεν φταίνε για αυτά τα δεινά του καπιταλισμού.
Ενώ η εργατική τάξη ενωμένη μπορεί να καταπολεμήσει αποτελεσματικά την καταπίεση των γυναικών, οι ενέργειες του μεμονωμένου ατόμου είναι αναπόφευκτα περιορισμένες και αβέβαιες. Στην πραγματικότητα, η «αποθάρρυνση της αδιαφορίας» απέναντι στην καταπίεση, η οποία μπορεί να φαίνεται αξιέπαινη, είναι εξαιρετικά αμφισβητήσιμη όταν δεν έχει ταξική βάση.
Μια παρέμβαση που μπορεί να φαίνεται επιτυχημένη σήμερα μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση αύριο. Ένας άνδρας μπορεί να παρέμβει για να σταματήσει ένα βίαιο περιστατικό στον δρόμο, μόνο και μόνο για να αντιμετωπίσει η γυναίκα σκληρότερη βία αργότερα, μόλις ο συμπαραστάτης φύγει από κοντά της. Αυτή η πρακτική δεν κάνει τίποτα για να επιτεθεί στις κοινωνικές ρίζες του προβλήματος. Στην καλύτερη περίπτωση, τραβάει ένα χαλαρό νήμα του οποίου το άλλο άκρο είναι άγνωστο, χαμένο στο γενικό κουβάρι των κοινωνικών σχέσεων. Στη χειρότερη, ατομικοποιεί τον αγώνα.
Τι είδους δράση;
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει χώρος για την ατομική δράση. Αλλά, ποια δράση; Οι μικρές, ατομικές δράσεις μπορούν να έχουν πολιτική αξία μόνο στον βαθμό που αποτελούν μέρος της ευρύτερης ταξικής πάλης, δίνοντας εμπιστοσύνη στην εργατική τάξη για τις δικές της δυνάμεις. Δεν μπορούν να μετρηθούν από το πόσο γενναίο ή ειλικρινές ήταν ένα άτομο ή από το αν η ηθική πίεση έχει ωθήσει κάποιον σε μια μεμονωμένη πράξη. Το μόνο χρήσιμο μέτρο είναι, σε τελική ανάλυση, το αν τέτοιες δράσεις βοηθούν στην οικοδόμηση του επαναστατικού κόμματος για την ανατροπή της υφιστάμενης καπιταλιστικής τάξης πραγμάτων.
Το επιχείρημα του «παθητικού θεατή» δεν είναι μόνο αφηρημένο, αλλά και θεμελιωδώς φιλελεύθερο, ιδεαλιστικό και, ως εκ τούτου, απαισιόδοξο. Το όριο του ορίζοντά του είναι ένας κόσμος στον οποίο θα υπάρχουν πάντα «κακοί» άνδρες, πάντα γυναίκες που βρίσκονται σε κίνδυνο και, όπως λέει ο Κατζ, «μερικοί καλοί άνδρες» που απλώς χρειάζεται να κάνουν περισσότερα.
Μια τέτοια τοποθέτηση δεν μπορεί να συλλάβει έναν κόσμο στον οποίο οι «παθητικοί θεατές» καθίστανται περιττοί, επειδή δεν μπορεί να συλλάβει την καταστροφή των υλικών θεμελίων της γυναικείας καταπίεσης. Μπορεί μόνο να σχηματίσει μια εντύπωση βασισμένη στην επιφάνεια της πραγματικότητας, αντί να κατανοήσει τις υποκείμενες κοινωνικές συνθήκες που την προκαλούν.
Οι κομμουνιστές κατανοούν ότι η χειραφέτηση των γυναικών δεν θα επιτευχθεί απλώς βελτιώνοντας την ηθική των ανδρών, βελτιώνοντας έναν άνδρα κάθε φορά που πραγματοποιείται μια «ηθική συμμόρφωση». Ούτε θα κερδηθεί αντιμετωπίζοντας τους άνδρες ως καταπιεστές. Μπορεί να κερδηθεί μόνο μέσω του συνειδητού κοινού αγώνα των ανδρών και των γυναικών της εργατικής τάξης για την ανατροπή του συστήματος που αναπαράγει την καταπίεση των γυναικών. Σε αυτό το σημείο, οι άνδρες και οι γυναίκες δεν θα είμαστε πλέον αβοήθητοι παθητικοί θεατές, αλλά δημιουργοί της δικής μας Ιστορίας.
Μπεν Πεκ