Τέσσερις εβδομάδες μετά την έναρξη του επιθετικού πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν, οι πολεμικοί στόχοι του αμερικανικού ιμπεριαλισμού όχι μόνο δεν έχουν επιτευχθεί, αλλά φαίνεται να βρίσκονται πιο μακριά από ποτέ. Ο Τραμπ βρίσκεται σε αδιέξοδο. Αν προσπαθήσει να απεμπλακεί και κηρύξει τη νίκη τώρα, αυτό θα αποτελούσε μια τεράστια ταπείνωση για τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό και ένα βαρύ πλήγμα για τον ίδιο. Όμως, οποιαδήποτε προσπάθεια κλιμάκωσης θα ήταν γεμάτη κινδύνους, με ελάχιστες πιθανότητες επιτυχίας. Προς το παρόν, φαίνεται να προσπαθεί να κάνει και τα δύο ταυτόχρονα.
Τις τελευταίες ημέρες, ο Τραμπ έχει κάνει μια σειρά από εξωφρενικές δηλώσεις, καθεμία από τις οποίες αναιρεί ευθέως την προηγούμενη. Τη μια μέρα ανακοινώνει με βεβαιότητα ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη κερδίσει τον πόλεμο και σχεδιάζουν να «χαλαρώσουν», μόνο και μόνο για να απειλήσει την επόμενη μέρα με μαζική καταστροφή, εκτός εάν το Ιράν συνθηκολογήσει πλήρως. Ακολουθεί μετά μια εξίσου σοβαρή ανακοίνωση ότι διεξάγονται διαπραγματεύσεις και ότι αυτές είναι πολύ ελπιδοφόρες και σε φιλικό κλίμα.
Ένας αναλυτής παρατήρησε ότι ο τρόπος να ερμηνεύσουμε τις συνεχείς αλλαγές στα μηνύματα του Τραμπ είναι να καταλάβουμε ότι απευθύνεται ταυτόχρονα σε τουλάχιστον πολλά ακροατήρια και ότι πρέπει να λέει σε καθένα διαφορετικά πράγματα.
Ένα από αυτά τα ακροατήρια είναι «οι αγορές», δηλαδή η αστική τάξη, που εκπροσωπείται από επενδυτές στο χρηματιστήριο, κερδοσκόπους και κατόχους κρατικών ομολόγων. Ανησυχούν για τον αντίκτυπο των υψηλών τιμών ενέργειας στην παγκόσμια οικονομία, και έτσι ο Τραμπ επιδιώκει να τους καθησυχάσει ότι όλα είναι υπό έλεγχο.
Σε πρόσφατο συνέδριο κορυφαίων στελεχών του ενεργειακού κλάδου, που πραγματοποιήθηκε στο Χιούστον των ΗΠΑ, εκφράστηκαν επίσης οι ανησυχίες των μεγάλων πετρελαϊκών εταιρειών. Μιλώντας για τον πόλεμο, ένας από τους συμμετέχοντες από τη BP δήλωσε ότι:
«Δεν έχουμε ξαναδεί κάτι παρόμοιο — δεν έχει υπάρξει καμία αναταραχή τέτοιας κλίμακας στο παρελθόν… Είναι ο χειρότερος εφιάλτης κάθε αναλυτή για τις αγορές πετρελαίου — κάτι που δεν πιστεύαμε ποτέ ότι θα συνέβαινε».
Απαντώντας σε αυτό, ο εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου που ήταν παρών προσπάθησε να καθησυχάσει την αίθουσα, λέγοντας ότι «ο Πρόεδρος Τραμπ γνωρίζει ακριβώς τι κάνει», τονίζοντας ότι σε μερικές εβδομάδες ο πόλεμος θα έχει τελειώσει και ότι «μόλις ολοκληρωθούν οι στρατιωτικοί στόχοι και εξουδετερωθεί το ιρανικό τρομοκρατικό καθεστώς, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο θα ρέουν πιο ελεύθερα από ποτέ και οι τιμές θα μειωθούν ξανά ραγδαία». Πρόκειται για ευσεβή πόθο.
Τη Δευτέρα 23 Μαρτίου, μισή ώρα μετά το άνοιγμά τους, οι χρηματιστηριακές αγορές υποχωρούσαν και οι τιμές του πετρελαίου εκτοξεύονταν, μετά την προηγούμενη απειλή του Τραμπ για προθεσμία 48 ωρών στο Ιράν ώστε να ανοίξει ξανά το Στενό του Ορμούζ. Σε περίπτωση που το Ιράν αρνηθεί να συμμορφωθεί, ο Τραμπ απείλησε να εξαπολύσει «την κόλαση», ανακοινώνοντας στο Truth Social ότι: «οι Ηνωμένες Πολιτείες θα χτυπήσουν και θα εξαλείψουν τους διάφορους σταθμούς παραγωγής ενέργειας, ξεκινώντας πρώτα από τον μεγαλύτερο».
Όμως, καθώς πλησίαζε η προθεσμία, ο Τραμπ άλλαξε εντελώς στάση. Άρχισε να δηλώνει νίκη, μιλώντας για «πολύ καλές και παραγωγικές συνομιλίες» με τους Ιρανούς, και ότι θα μπορούσε να επιτευχθεί συμφωνία, καθώς υπήρχαν «σημαντικά σημεία συμφωνίας, θα έλεγα σχεδόν συμφωνία σε όλα τα σημεία». Δήλωσε ότι, σε αυτή τη βάση, έδινε στο Ιράν πενθήμερη αναβολή.
Είναι απίστευτο, αλλά οι αγορές το πίστεψαν: οι τιμές του πετρελαίου έπεσαν και το χρηματιστήριο ανέκαμψε εν μέρει. Μένει να φανεί αν όντως πίστεψαν αυτά που έλεγε ο Τραμπ ή αν απλώς φοβήθηκαν μήπως κάποιος άλλος επωφεληθεί.
Σύμφωνα με πληροφορίες, δεκαπέντε λεπτά πριν από την ομιλία του Τραμπ, κάποιος έβαλε ένα στοίχημα 760 εκατομμυρίων δολαρίων στην πτώση των τιμών του πετρελαίου. Δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει αυτό, καθώς έχουν τοποθετηθεί στοιχήματα με βάση πληροφορίες που μόνο κάποιος στο υπουργικό συμβούλιο του Τραμπ — ή ίσως κάποιος συγγενής — θα είχε.
Ο Τραμπ λέει διαφορετικά πράγματα σε διαφορετικούς ανθρώπους. Εκτός από τις αγορές, απευθύνεται επίσης στους Ιρανούς, στους Ισραηλινούς και στη δική του λαϊκή βάση. Όλοι οι αστοί πολιτικοί λένε ψέματα, αλλά πρέπει να πούμε ότι ο Τραμπ το έχει αναγάγει αυτό σε τέχνη!
Το τζογάρισμα του Τραμπ απέτυχε
Όμως ο κύριος παράγοντας πίσω από την ασταθή συμπεριφορά του Τραμπ είναι το γεγονός ότι το τεράστιο τζογάρισμά του έχει αποτύχει εντελώς. Στην αρχή του πολέμου, ο Τραμπ, μεθυσμένος από αυτοπεποίθηση μετά την επίθεση στη Βενεζουέλα, πίστευε ότι ο πόλεμος θα τελείωνε σε τρεις ημέρες ή, το πολύ, σε μερικές εβδομάδες. Οι διακηρυγμένοι πολεμικοί στόχοι του ήταν σαφείς και περιλάμβαναν αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν. Θα χρησιμοποιούνταν συντριπτική στρατιωτική δύναμη για να καταστραφεί ο ιρανικός στρατός και η ικανότητά του να αντιδράσει, και ένα καθεστώς που θα συμμορφωνόταν με τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό θα εγκαθίσταντο στην Τεχεράνη. Στην πραγματικότητα, έχει συμβεί ακριβώς το αντίθετο.
Το καθεστώς στο Ιράν αντιστέκεται σθεναρά γιατί κατέχει όλα τα κλειδιά για τη νίκη, ένα γεγονός που όλοι γνωρίζουν πολύ καλά. Πρωτίστως, το Ιράν ελέγχει τα Στενά του Ορμούζ. Μέσω αυτού του ελέγχου μπορεί να προκαλέσει τεράστιο πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία και στα κράτη του Κόλπου άμεσα. Υπολογίζει, σωστά, ότι οι αγορές θα ασκήσουν πίεση στον Τραμπ να σταματήσει τον πόλεμο και ότι η απειλή του πληθωρισμού θα υπονομεύσει τη δημοτικότητά του σε μια περίοδο που οδεύει προς τις ενδιάμεσες εκλογές.
Από την άλλη πλευρά, σχεδόν τέσσερις εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου, το Ιράν εξακολουθεί να είναι σε θέση να εκτοξεύει αποτελεσματικά πυραύλους, ρουκέτες και drone και να πλήττει με ακρίβεια στόχους στο Ισραήλ και τον Κόλπο. Μόλις πριν από λίγες ημέρες, το Ιράν έπληξε με επιτυχία τις πόλεις Ντιμόνα, Αράντ και Μπερσεβά στο νότιο Ισραήλ, καθώς και την πρωτεύουσα, χωρίς κανένα σημάδι ότι η ισραηλινή αεράμυνα αναχαίτισε τις επιθέσεις.
Η ικανότητα του Ισραήλ να αναχαιτίζει τις επιθέσεις του Ιράν μειώνεται. Λόγω των εξαντλημένων αποθεμάτων του Ισραήλ, δεν μπορούν πλέον να προστατεύσουν ολόκληρη τη χώρα.
Εκτός από τις κύριες ισραηλινές πόλεις, όπως το Τελ Αβίβ και η Ιερουσαλήμ, οι μικρότερες πόλεις και κωμοπόλεις μένουν απροστάτευτες. Πολλά σχολεία σε όλο το Ισραήλ είναι κλειστά εδώ και εβδομάδες και το Ιράν έχει πραγματοποιήσει με επιτυχία επιθέσεις σε βασικές υποδομές, όπως το διυλιστήριο πετρελαίου της Χάιφα, το μεγαλύτερο του Ισραήλ. Όλα αυτά έχουν μεγάλο αντίκτυπο στην κοινή γνώμη στο Ισραήλ, μια χώρα όπου η άρχουσα τάξη έχει βασιστεί σε μεγάλο βαθμό στην ιδέα ότι μπορεί να παρέχει ασφάλεια στους Ισραηλινούς Εβραίους έναντι μιας εξωτερικής απειλής.
Οι Ιρανοί έχουν ξεκαθαρίσει από την αρχή ότι έχουν τη δυνατότητα να απαντήσουν με τον ίδιο τρόπο σε οποιεσδήποτε απειλές εξαπολύσουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ. Κάθε απειλή που διατυπώνει ο Τραμπ ή κάθε χτύπημα από τους Ισραηλινούς έχει απαντηθεί με τον ίδιο τρόπο από τους Ιρανούς.
Όταν ο Τραμπ απείλησε πρόσφατα να χτυπήσει ιρανικές εγκαταστάσεις πετρελαίου, το Ιράν ανταπέδωσε με απειλές κατά παρόμοιων εγκαταστάσεων σε όλο τον Κόλπο. Η απειλή του Τραμπ να καταστρέψει τις ιρανικές υποδομές ηλεκτρικής ενέργειας και τις εγκαταστάσεις αφαλάτωσης αντιμετωπίστηκε από τους Ιρανούς με την ίδια απειλή προς τα κράτη του Κόλπου, τα οποία εξαρτώνται πολύ περισσότερο από την αφαλάτωση από ό,τι το Ιράν.
Πρόσφατα, το Ιράν κατάφερε στην πραγματικότητα να αναγκάσει τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να υποχωρήσουν. Το Ισραήλ πραγματοποίησε πυραυλική επίθεση εναντίον της ιρανικής πλευράς του κοιτάσματος φυσικού αερίου Νότιου Παρς — του μεγαλύτερου στον κόσμο, που είναι μοιρασμένου μεταξύ Ιράν και Κατάρ — η οποία αντιμετωπίστηκε με ιρανική επίθεση εναντίον του καταριανού τμήματος της εγκατάστασης. Ο Πρόεδρος Τραμπ αναγκάστηκε στη συνέχεια να απαιτήσει από τους Ισραηλινούς να σταματήσουν τέτοιες επιθέσεις στο μέλλον, λόγω των πιθανών επιπτώσεων που θα μπορούσαν να έχουν στην ήδη πληγείσα παγκόσμια οικονομία.
Θα κλιμακώσει ο Τραμπ τον πόλεμο;
Αυτή είναι η πραγματικότητα αυτού του πολέμου. Μόνο αν κατανοήσουμε ότι το στοίχημα του Τραμπ έχει αποτύχει παταγωδώς μπορούμε να καταλάβουμε τι συμβαίνει τώρα.
Ο Τραμπ προσπαθεί να διαστρεβλώσει την πραγματικότητα λέγοντας ότι ο πόλεμος είναι σχεδόν κερδισμένος, προετοιμάζοντας το έδαφος για να μειώσει τις επιπτώσεις στο καθεστώς του και να αποσυρθεί. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ισχυρίζεται ότι λαμβάνουν χώρα «πολύ φιλικές» διαπραγματεύσεις με το Ιράν, κάτι που το Ιράν έχει διαψεύσει κατηγορηματικά. Έχει επίσης προσπαθήσει να ισχυριστεί ότι οι ΗΠΑ έχουν επιτύχει τον στόχο τους για αλλαγή καθεστώτος, καθώς οι άνθρωποι στην κορυφή του ιρανικού καθεστώτος είναι διαφορετικοί από εκείνους στην αρχή του πολέμου!
Ταυτόχρονα με την ανακήρυξη της νίκης, ο Τραμπ στέλνει επιπλέον στρατεύματα στην περιοχή. Το Πεντάγωνο επιβεβαίωσε ότι τμήματα της 82ης Αερομεταφερόμενης Μεραρχίας, συμπεριλαμβανομένου του αρχηγείου της και μιας ταξιαρχίας, αναπτύσσονται στη Μέση Ανατολή, μαζί με περισσότερα μαχητικά αεροσκάφη και αμφίβια πλοία εφόδου. Θα ενταχθούν σε περίπου 50.000 Αμερικανούς στρατιώτες που βρίσκονται ήδη στην περιοχή και σε χιλιάδες πεζοναύτες που βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε αμφίβια πλοία εφόδου όπως το USS Boxer και το USS Tripoli. Αν και αυτό απέχει πολύ από μια γενικευμένη χερσαία εισβολή στο Ιράν, θα παρείχε αρκετές δυνάμεις για κάποιο είδος περιορισμένης εισβολής. Τις τελευταίες ημέρες, το Ιράν έχει δηλώσει έντονα ότι αναμένει μια επικείμενη εισβολή από το Κουβέιτ, ίσως διασχίζοντας το Ιράκ ή απευθείας δια θαλάσσης στο νησί Χαργκ.
Οι Ιρανοί έχουν υπονοήσει ότι ένας από τους πιθανούς στόχους του Τραμπ πίσω από τη στάση του για επιτυχημένες ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις είναι να αγοράσει αρκετό χρόνο για να μεταφέρει αρκετά στρατεύματα ώστε να πραγματοποιήσει μια νέα επιχείρηση. Οι Αμερικανοί έχουν ιστορικό προηγούμενο σε αυτό. Δεν είναι η πρώτη φορά που χρησιμοποιούν τις διαπραγματεύσεις ως τέχνασμα για την προετοιμασία μιας στρατιωτικής επέμβασης. Δεν αποκλείεται, πριν μειώσει τη «χασούρα» του και αποσυρθεί, ο Τραμπ να επιδιώξει κάποιου είδους χερσαίας εισβολής ως επίδειξη δύναμης.
Τα αστικά μέσα ενημέρωσης στις ΗΠΑ αναφέρουν ότι ο Τραμπ έχει προειδοποιηθεί από στρατηγούς του ότι, όποια επιχείρηση κι αν αποφασίσει να ακολουθήσει, βρίσκονται σε πολύ επικίνδυνη θέση. Οι προσπάθειές τους την περασμένη εβδομάδα να αποδυναμώσουν τον ιρανικό έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, βομβαρδίζοντας εγκαταστάσεις στην περιοχή, δεν απέδωσαν καρπούς. Και μια προσπάθεια κατάληψης του νησιού Χαργκ δεν θα αποδυναμώσει την παραγωγή πετρελαίου του Ιράν όσο προβλέπουν, ενώ είναι εξαιρετικά επικίνδυνη.
Ένας άλλος πιθανός στόχος κλιμάκωσης θα ήταν η κατάληψη μιας σειράς μικρών νησιών στη βόρεια πλευρά των Στενών του Ορμούζ. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι ΗΠΑ έχουν την ικανότητα να πραγματοποιήσουν μια τέτοια επιχείρηση, αλλά μόλις τα στρατεύματα φτάσουν εκεί, θα γίνουν στόχοι ιρανικών drones και άλλων επιθέσεων. Επιπρόσθετα, ο άμεσος έλεγχος αυτών των νησιών δεν θα εγγυόταν απαραίτητα το ασφαλές άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.
Ακόμα πιο αλλόκοτη είναι η πρόταση των ΗΠΑ, η οποία έχει συζητηθεί ανοιχτά, να σταλούν ειδικές δυνάμεις στην ιρανική πόλη Ισφαχάν για να εξαγάγουν το εμπλουτισμένο ουράνιο που είναι αποθηκευμένο υπόγεια σε μια εγκατάσταση εκεί.
Το γεγονός ότι σχέδια σαν κι αυτό είναι εξαιρετικά επικίνδυνα και γεμάτα δυνητικά καταστροφικά αποτελέσματα για τις ΗΠΑ δεν σημαίνει ότι ο Τραμπ δεν είναι ανοιχτός στο να τα υλοποιήσει με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, καθώς μπορεί να υπολογίζει ότι χρειάζεται μια νίκη υψηλού προφίλ για να σώσει την κατάσταση για τις ΗΠΑ.
Όμως, όπως του έχουν πει οι Ιρανοί, ένας πόλεμος περιλαμβάνει δύο πλευρές. Ένας πόλεμος δεν τελειώνει αν η μία πλευρά δεν ενδιαφέρεται να τον τερματίσει, και οι Ιρανοί δεν έχουν διάθεση να σταματήσουν αυτόν τον πόλεμο χωρίς να πετύχουν τους δικούς τους πολεμικούς στόχους, τώρα που έχουν τον κρίσιμο έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.
Το Ιράν έχει όλα τα κλειδιά για τη νίκη
Το «Σχέδιο Ειρήνης 15 σημείων» του Τραμπ, που προσφέρεται στους Ιρανούς, είναι ουσιαστικά ένα αίτημα για πλήρη συνθηκολόγηση, κάτι που οι ΗΠΑ δεν έχουν καταφέρει να την επιβάλουν στο πεδίο της μάχης. Απαιτούν από το Ιράν να διαλύσει τις εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου, να δεσμευτεί ότι δεν θα επιδιώξει ποτέ την κατασκευή πυρηνικών όπλων, να παραδώσει το απόθεμά του, που ανέρχεται σε πάνω από 400 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου, στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας, ο οποίος θα έχει πλήρη πρόσβαση στις ιρανικές εγκαταστάσεις, και να παροπλίσει τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του στο Φορντό, το Ισφαχάν και το Νατάνζ. Απαιτεί επίσης από το Ιράν να εγκαταλείψει τους περιφερειακούς πληρεξούσιούς του, σταματώντας να τους παρέχει όπλα και χρηματοδότηση, να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ και να περιορίσει το βεληνεκές και την ισχύ του πυραυλικού του προγράμματος.
Με άλλα λόγια, ο Τραμπ προσπαθεί να πετύχει με ένα κομμάτι χαρτί όλους τους στόχους που έχει αποτύχει ολοκληρωτικά να πετύχει μέσω του πολέμου.
Όπως ήταν αναμενόμενο, οι Ιρανοί απέρριψαν κατηγορηματικά αυτά τα αιτήματα και τώρα έχουν μια πολύ ισχυρή θέση σε μελλοντικές διαπραγματεύσεις. Έχουν απαντήσει με τα ακόλουθα δικά τους αιτήματα: πλήρη παύση της «επιθετικότητας και των δολοφονιών» από τον εχθρό, δημιουργία συγκεκριμένων μηχανισμών ώστε να διασφαλιστεί ότι ο πόλεμος δεν θα επιβληθεί ξανά στο Ιράν, εγγυημένη καταβολή πολεμικών αποζημιώσεων, λήξη του πολέμου σε όλα τα μέτωπα και για όλες τις ομάδες αντίστασης σε ολόκληρη την περιοχή, αναγνώριση της κυριαρχίας του Ιράν επί των Στενών του Ορμούζ ως φυσικού και νόμιμου δικαιώματός του, που χρησιμεύει ως εγγύηση για τις δεσμεύσεις της άλλης πλευράς.
Υπάρχουν ήδη αναφορές ότι βρίσκονται κοντά στην επίτευξη συμφωνίας με αρκετές χώρες, με μερικά δεξαμενόπλοια να διέρχονται με ασφάλεια από τα στενά. Λέγεται ότι σε ορισμένες περιπτώσεις έχει γίνει πληρωμή στο Ιράν για τη χορήγηση άδειας. Σε καιρό ειρήνης, κατά μέσο όρο 100 πλοία διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ κάθε μέρα, και έτσι το Ιράν αναμένεται να κερδίσει πολλά χρήματα εάν καταφέρει να επιβάλει τέλη διέλευσης.
Όσον αφορά την απόσυρση όλων των αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων, αυτή έχει συμβεί μόνο εν μέρει στο Ιράκ, όπου το ΝΑΤΟ έχει αποσύρει τις υπόλοιπες δυνάμεις του από το Στρατόπεδο Νίκης, με τις αμερικανικές δυνάμεις στη χώρα να περιορίζονται πλέον σε μικρότερο αριθμό στο Ερμπίλ (στο ιρακινό Κουρδιστάν) και στα συριακά σύνορα.
Σύμφωνα με έρευνα των New York Times, «πολλές από τις 13 στρατιωτικές βάσεις στην περιοχή που χρησιμοποιούνται από αμερικανικά στρατεύματα είναι σχεδόν ακατοίκητες» ως αποτέλεσμα των ιρανικών επιθέσεων, αναγκάζοντας τα στρατεύματα να μεταφερθούν σε ξενοδοχεία και τις ΗΠΑ να εξαπολύουν επιθέσεις από πιο μακριά, από πλοία του Ναυτικού και βάσεις στην Ευρώπη.
Κάποια στιγμή, οι χώρες του Κόλπου θα πρέπει να εξετάσουν αν είναι ωφέλιμο για αυτές να διατηρούν στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στο έδαφός τους. Αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε μια κατάσταση όπου οι υποδομές τους δέχονται επιθέσεις από το Ιράν ως αντίποινα για έναν πόλεμο που ξεκίνησαν οι ΗΠΑ, όχι οι ίδιες.
Οι Ιρανοί φαίνεται να γνωρίζουν πολύ καλά την ισχυρή τους θέση στις διαπραγματεύσεις. Απαντώντας στους ισχυρισμούς του Τραμπ ότι διεξάγονται «φιλικές» διαπραγματεύσεις, το Ιράν δήλωσε ότι εξαρχής δεν διεξαγόταν καμία διαπραγμάτευση. Ένας εκπρόσωπος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης είπε πρόσφατα σε μια διάσκεψη ότι το Ιράν είναι με την πλευρά της αλήθειας, ότι οι ΗΠΑ είναι με την πλευρά του ψέματος και ότι τα ψέματα στα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης δεν καταφέρνουν να πείσουν κανέναν.
Σε περαιτέρω απάντηση στους ισχυρισμούς των ΗΠΑ για διαπραγματεύσεις, τους οποίους οι Ιρανοί αρνούνται, το Ιράν δήλωσε ότι:
«Έχει φτάσει το επίπεδο της εσωτερικής σου πάλης στο στάδιο να διαπραγματεύεσαι με τον εαυτό σου;… Μην αποκαλείς την αποτυχία σου συμφωνία».
Το Ιράν λέει ότι οι Αμερικανοί διαπραγματεύονται με τον εαυτό τους. Ο Τραμπ λέει ότι γίνονται διαπραγματεύσεις και οι Ιρανοί λένε ότι δεν γίνονται διαπραγματεύσεις. Ο Τραμπ λέει ότι οι ΗΠΑ έχουν καταστρέψει το 100% των ιρανικών εγκαταστάσεων και οι Ιρανοί απαντούν επισημαίνοντας ότι, παρά την υποτιθέμενη έλλειψη εγκαταστάσεων, έχουν πλήξει με επιτυχία στόχους στο Ισραήλ και αλλού.
Αυτό έχει μεγάλο πολιτικό αντίκτυπο παντού, αλλά ιδιαίτερα στις χώρες που κυριαρχούνται από τον ιμπεριαλισμό και στον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο. Οι άνθρωποι μπορούν να δουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ταπεινώνονται από μια χώρα που υποτίθεται ότι θα κατέστρεφαν ολοσχερώς σε τρεις ημέρες. Αυτό έχει δυνητικά μεγάλες πολιτικές επιπτώσεις για το μέλλον.
Υπάρχει επίσης το ζήτημα του Λιβάνου. Πολλοί εκπλήσσονται από το γεγονός ότι η Χεζμπολάχ κατάφερε να ανακτήσει τις δυνάμεις της. Έχουν εξάγει κάποια διδάγματα από τα πλήγματα από τις μυστικές υπηρεσίες του Ισραήλ.
Καταρχάς, έχουν σταματήσει εντελώς τη χρήση ψηφιακών συσκευών επικοινωνίας, δεν επικοινωνούν πλέον μεταξύ τους μέσω ψηφιακών μέσων. Έχουν επίσης υιοθετήσει το ίδιο αποκεντρωμένο «μωσαϊκό» αμυντικό μοντέλο με τους Ιρανούς και έχουν αφιερώσει χρόνο για να ανασυγκροτήσουν τις δυνάμεις τους. Έτσι, τώρα, όταν οι Ισραηλινοί επιχείρησαν χερσαία εισβολή, αντιμετώπισαν δυσκολίες και αναγκάστηκαν να επιβραδύνουν και να αρχίσουν να βομβαρδίζουν γέφυρες και υποδομές. Το Ισραήλ έχει δηλώσει ότι στόχος του είναι να εισβάλει μόνιμα στην ουδέτερη ζώνη, μέχρι τον ποταμό Λιτάνι, αλλά αυτό δεν θα είναι εύκολο γι’ αυτούς.
Οικονομικός αντίκτυπος
Έπειτα υπάρχει και ο οικονομικός αντίκτυπος αυτού του πολέμου. Η τιμή του πετρελαίου πέφτει από τα 120 δολάρια το βαρέλι στα 87 δολάρια και μετά ανεβαίνει ξανά, κυμαινόμενη γενικά γύρω στα 100 δολάρια το βαρέλι. Αν ο πόλεμος συνεχιστεί μέχρι τον Απρίλιο, η κατάσταση θα γίνει ακόμη πιο σοβαρή. Στην πραγματικότητα, έχει ήδη σοβαρές επιπτώσεις, αυξάνοντας τον πληθωρισμό. Η τιμή στα πρατήρια βενζίνης έχει ήδη αυξηθεί σε αρκετές χώρες, αλλά αυτή είναι μόνο η αρχή.
Η Ταϊβάν, ο μεγαλύτερος παραγωγός προηγμένων μικροτσίπ στον κόσμο, για παράδειγμα, έχει πληγεί σοβαρά από τον πόλεμο στο Ιράν. Εξαρτάται από το Υγροποιημένο Φυσικό Αέριο (LNG) για το 40% των ενεργειακών της αναγκών, και το ένα τρίτο αυτού εισάγεται από το Κατάρ, το οποίο έχει σταματήσει την παραγωγή. Η Ταϊβάν μπορεί να χρειαστεί να καταφύγει στα στρατηγικά της αποθέματα.
Έπειτα, υπάρχει το ζήτημα του ηλίου, το οποίο αποτελεί κρίσιμο συστατικό για τα προηγμένα μικροτσίπ, μεταξύ άλλων. Το ήλιο είναι υποπροϊόν της εξόρυξης φυσικού αερίου και το μεγαλύτερο μέρος του εξάγεται και επανεξάγεται από το Κατάρ. Η Ταϊβάν εισάγει το 69% του ηλίου που χρειάζεται από το Κατάρ.
Στις Φιλιππίνες, έχουν κηρύξει οικονομική κατάσταση έκτακτης ανάγκης διάρκειας ενός έτους και έχουν εφαρμόσει μια σειρά μέτρων για την αντιμετώπιση των ζητημάτων εφοδιασμού με πετρέλαιο και φυσικό αέριο, καθώς και των αυξανόμενων τιμών. Στην Ισπανία, η κυβέρνηση αναγκάστηκε να ανακοινώσει ένα πρόγραμμα έκτακτης ανάγκης ύψους 5 δισεκατομμυρίων ευρώ για την επιδότηση των λογαριασμών ενέργειας — και αυτό σε μια χώρα που είναι γενικά λιγότερο εκτεθειμένη στις αυξημένες τιμές φυσικού αερίου και πετρελαίου.
Εκτός από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ζωτικό σημείο διέλευσης για τις παγκόσμιες εξαγωγές λιπασμάτων, συμπεριλαμβανομένης της ουρίας και της αμμωνίας. Η περιοχή αντιπροσωπεύει περίπου το 25% έως 30% του παγκόσμιου εμπορίου αμμωνίας, το 46% της ουρίας και το 44% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου θείου. Η Qatar Fertiliser Company (QAFCO), η οποία θεωρείται ο μεγαλύτερος προμηθευτής ουρίας στον κόσμο, προμηθεύει μόνη της το 14% της παγκόσμιας ουρίας.
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει ήδη προκαλέσει αύξηση των τιμών της ουρίας κατά 35%-40% μέσα σε λίγες μόνο εβδομάδες. Η διακίνηση λιπασμάτων έχει πλέον σταματήσει, ακριβώς σε μια κρίσιμη στιγμή για την περίοδο σποράς στο βόρειο ημισφαίριο, όταν τα λιπάσματα χρειάζονται. Αυτό θα έχει αρνητικές επιπτώσεις στις καλλιέργειες τροφίμων και στις αποδόσεις τους σε χώρες όπως η Ινδία, το Μπαγκλαντές, το Πακιστάν, αλλά και στις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες. Έως και το 20% των εισαγόμενων λιπασμάτων στις ΗΠΑ προέρχεται συγκεκριμένα από το Κατάρ.
Οι αναλυτές της Goldman Sachs προειδοποιούν ότι ο αντίκτυπος των υψηλότερων τιμών των λιπασμάτων και η έλλειψη προσφοράς θα εμφανιστεί με καθυστέρηση 6 έως 12 μηνών. Η τρέχουσα έλλειψη λιπασμάτων θα εκδηλωθεί ως «απώλεια παραγωγής καλλιεργειών» αργότερα το 2026, με τους πιο σοβαρούς κινδύνους πείνας και τις αυξήσεις τιμών να εμφανίζονται στις αρχές του 2027.
Εκτός από τον υψηλότερο πληθωρισμό και την αστάθεια στις χρηματιστηριακές αγορές, οι οικονομικές επιπτώσεις από τον πόλεμο στο Ιράν ωθούν προς τα πάνω το κόστος δανεισμού και αυξάνουν το βάρος του χρέους στις ανεπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες.
Λαμβάνοντας υπόψη την ήδη εύθραυστη παγκόσμια οικονομία, το σοκ από το Ιράν θα μπορούσε πολύ εύκολα να την οδηγήσει σε ύφεση. Δεν θα μιλούσαμε τότε για στασιμοπληθωρισμό (οικονομική στασιμότητα συν πληθωρισμό), αλλά για πιθανή ύφεση με πληθωρισμό.
Η αύξηση του πληθωρισμού και οι περαιτέρω περικοπές στις κοινωνικές δαπάνες ως αποτέλεσμα του υψηλότερου κόστους δανεισμού για τις κυβερνήσεις αποτελούν και οι δύο συνταγές για όξυνση της ταξικής πάλης.
Κίνα και Ρωσία
Εν τω μεταξύ, οι κύριοι αντίπαλοι των ΗΠΑ επωφελούνται από τα προβλήματά τους. Η Κίνα επανέλαβε πρόσφατα ότι δεν αποκλείει μια στρατιωτική επέμβαση στην Ταϊβάν, κάτι που δεν σημαίνει ότι μια εισβολή είναι επικείμενη, αλλά το μήνυμα από την Κίνα είναι σαφές: ο πόλεμος στο Ιράν αποκάλυψε τα όρια της ισχύος των ΗΠΑ, δεν μπορούν να επιτύχουν τους στρατιωτικούς τους στόχους στο Ιράν, δεν πρέπει καν να προσπαθήσουν να αντιμετωπίσουν την Κίνα.
Η Ρωσία είναι η χώρα που ίσως έχει επωφεληθεί περισσότερο από το καταστροφικό στοίχημα του Τραμπ στο Ιράν. Πριν από τρεις μήνες, η Ρωσία έπρεπε να προσφέρει μεγάλες εκπτώσεις στο πετρέλαιό της σε αγοραστές όπως η Ινδία, πουλώντας κάποτε πετρέλαιο μόλις στα 22 δολάρια το βαρέλι. Τώρα, πουλά πετρέλαιο περίπου στα 100 δολάρια το βαρέλι. Οι Financial Times υπολογίζουν ότι η Ρωσία λαμβάνει 150 εκατομμύρια δολάρια την ημέρα σε επιπλέον έσοδα από την αύξηση των τιμών του πετρελαίου. Επιπλέον, η Ρωσία είναι σημαντικός εξαγωγέας λιπασμάτων.
Οι ΗΠΑ έχουν πλέον άρει τις κυρώσεις που είχαν επιβληθεί στο ρωσικό πετρέλαιο για 30 ημέρες. Είναι άγνωστο πόσο θα διαρκέσουν αυτές οι υψηλές τιμές, αλλά έχουν προσφέρει στη Ρωσία μια τεράστια οικονομική ώθηση, η οποία ήρθε σε μια εποχή που η ρωσική οικονομία επιβραδύνεται.
Η άλλη ώθηση για τη Ρωσία είναι ότι οι ΗΠΑ τώρα προσπαθούν να παράγουν παγκοσμίως περισσότερους πυραύλους Patriot, πυραύλους THAAD, συστοιχίες αναχαιτιστικών συστημάτων και ούτω καθεξής. Με τα αποθέματα να εξαντλούνται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτό σημαίνει ότι δεν χρησιμοποιούνται πλέον από τους Ουκρανούς και έτσι οι Ρώσοι αποκτούν και εκεί πλεονέκτημα.
Σύμφωνα με τη Washington Post, «το Πεντάγωνο ενημέρωσε το Κογκρέσο τη Δευτέρα ότι σκόπευε να εκτρέψει περίπου 750 εκατομμύρια δολάρια από τη χρηματοδότηση που παρείχαν οι χώρες του ΝΑΤΟ μέσω του προγράμματος PURL για την αναπλήρωση των αποθεμάτων του αμερικανικού στρατού, αντί να στείλει πρόσθετη βοήθεια στην Ουκρανία». Δηλαδή, οι ευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ πληρώνουν τις ΗΠΑ για να προμηθεύουν την Ουκρανία, αλλά οι ΗΠΑ θα χρησιμοποιήσουν τώρα τα ίδια χρήματα για να αναπληρώσουν τα δικά τους αποθέματα!
Σε μια κρίση τρέλας, οι ΗΠΑ ήραν επίσης τις κυρώσεις στο ιρανικό πετρέλαιο! Εξηγώντας το σκεπτικό, ο Υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ δήλωσε τα εξής:
«Στην ουσία, κάνουμε ζιου ζίτσου εναντίον των Ιρανών, χρησιμοποιούμε το δικό τους πετρέλαιο εναντίον τους».
Έτσι, η λογική είναι ότι οι Ιρανοί θέλουν να αυξήσουν την τιμή του πετρελαίου και, άρα, οι Αμερικανοί δεν θα τους επιτρέψουν να το κάνουν αυτό, αγοράζοντας το πετρέλαιό τους στα 100 δολάρια το βαρέλι. Δεν είμαι σε θέση να κρίνω τις ικανότητες του Μπέσεντ στις πολεμικές τέχνες, αλλά οι Ιρανοί, που τώρα πουλάνε περισσότερο πετρέλαιο σε υψηλότερη τιμή, πρέπει να γελούν ασυγκράτητα.
Η δημοτικότητα του Τραμπ
Τέλος, υπάρχει το ζήτημα των ποσοστών αποδοχής του Ντόναλντ Τραμπ. Κάποιοι μπορεί να παρατηρήσουν ότι ο Τραμπ εξακολουθεί να διατηρεί υψηλότερη δημοτικότητα από τους Ευρωπαίους ηγέτες, αλλά ο πήχης είναι πολύ χαμηλός. Η δημοτικότητα του Τραμπ μειώνεται σταδιακά με την πάροδο του χρόνου, αλλά την τελευταία εβδομάδα μειώθηκε απότομα κατά τέσσερις μονάδες, κάτι που είναι σημαντικό, με το 36% να εγκρίνει και το 62% να αποδοκιμάζει την προεδρία του. Σύμφωνα με δημοσκόπηση της IPSOS Consumer Tracker, το 92% των ερωτηθέντων στις Ηνωμένες Πολιτείες λένε ότι έχουν παρατηρήσει αυξημένες τιμές φυσικού αερίου στην περιοχή τους, με το 87% να λέει ότι αναμένει η κατάσταση να επιδεινωθεί.
Ο Τραμπ έχει αρνητική εικόνα στις δημοσκοπήσεις σε μια μεγάλη ποικιλία πεδίων. Μια δημοσκόπηση της YouGov τον Μάρτιο του 2026 διαπίστωσε ότι το 61% των Αμερικανών πολιτών αντιτίθεται στη χρήση στρατιωτικής βίας για την επίθεση στην Κούβα, ενώ μόνο το 13% την υποστηρίζει. Η ίδια δημοσκόπηση έδειξε ότι περισσότεροι Αμερικανοί αποδοκιμάζουν παρά εγκρίνουν το εμπάργκο των ΗΠΑ, και συγκεκριμένα τον πρόσφατο αποκλεισμό πετρελαίου που ξεκίνησε στις αρχές του 2026. Περίπου το 46% αποδοκιμάζει τον αποκλεισμό των αποστολών πετρελαίου, σε σύγκριση με το 28% που τον εγκρίνει.
Όσον αφορά τον πόλεμο κατά του Ιράν, έρευνα του Pew Research Center που διεξήχθη μεταξύ 16-22 Μαρτίου διαπιστώνει ότι το 61% των Αμερικανών αποδοκιμάζει τους χειρισμούς του Τραμπ στη σύγκρουση με το Ιράν, ενώ το 59% θεωρεί λανθασμένη την απόφαση χρήσης στρατιωτικής βίας.
Το γεγονός ότι ο πόλεμος στο Ιράν δεν πρόκειται να εξελιχθεί βάσει σχεδίου επιδεινώνεται από τον οικονομικό του αντίκτυπο και προκαλεί σοβαρές διαιρέσεις μέσα στο κίνημα MAGA που υποστηρίζει τον Τραμπ, οι οποίες έχουν οδηγήσει σε σημαντικές ρωγμές μέσα στην ίδια την κυβέρνηση. Ο Τζο Κεντ, πρώην διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Αντιτρομοκρατίας, παραιτήθηκε πρόσφατα από τη θέση του και τώρα έχει κάνει περιοδεία σε διάφορα κανάλια YouTube και podcast φιλικά προς το MAGA, επιτιθέμενος στον Τραμπ.
Οι Ιρανοί έχουν εκμεταλλευτεί έξυπνα αυτές τις διαφωνίες για να σπείρουν διχόνοια στην καρδιά της κυβέρνησης Τραμπ. Πρόσφατα, δήλωσαν ότι δεν θέλουν να διαπραγματευτούν με τον Στιβ Γουίτκοφ ή τον Τζάρεντ Κούσνερ — τους οποίους εύστοχα χαρακτήρισαν ηλίθιους — και ότι αντίθετα θέλουν να διαπραγματευτούν με τον Αντιπρόεδρο Τζ. Ντ. Βανς, ο οποίος είναι γνωστό ότι δεν είναι υπέρ του πολέμου.
Μετά την προθεσμία των 48 ωρών το Σαββατοκύριακο, ο Τραμπ προχώρησε σε μια λεγόμενη πενθήμερη καθυστέρηση στην εφαρμογή των απειλών του. Μετά από μια σύντομη ανάπαυλα, το χρηματιστήριο των ΗΠΑ έπεσε ξανά, χάνοντας 1 τρισεκατομμύριο δολάρια σε μία ημέρα στις 26 Μαρτίου. Ως αποτέλεσμα, ο Τραμπ λέει τώρα ότι θα δώσει στο Ιράν άλλες 10 ημέρες για να συμμορφωθεί με τα αιτήματά του.
Αυτό θα μπορούσε να είναι ένα ακόμη τέχνασμα, για να δώσει στον εαυτό του περισσότερο χρόνο ώστε να προετοιμάσει κάποιου είδους χερσαίας επιχείρησης. Σε κάθε περίπτωση, οι Ιρανοί δεν ξεγελιούνται και γνωρίζουν πολύ καλά ότι ο Τραμπ έχει χρησιμοποιήσει στο παρελθόν τις διαπραγματεύσεις ως κάλυψη για στρατιωτική επιθετικότητα.
Δεν υπάρχουν καλές επιλογές
Σε κάθε περίπτωση, ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός δεν έχει καμία καλή επιλογή. Η αποχώρηση τώρα χωρίς να έχει επιτύχει τους πολεμικούς του στόχους θα ήταν μια τεράστια ταπείνωση. Η συνέχιση της εκστρατείας δεν θα έλυνε τίποτα, αλλά αντίθετα θα επιδείνωνε τον οικονομικό της αντίκτυπο. Αν κλιμακώσουν, θα επιδεινώσουν την κατάσταση από την άποψη του κινδύνου απωλειών για τον αμερικανικό στρατό, χωρίς καμία εγγύηση ότι θα αποσπάσουν οποιεσδήποτε παραχωρήσεις από το Ιράν.
Σε ένα ειρωνικό σχόλιο στο Χ, ο Πακιστανός Υπουργός Άμυνας σχολίασε: «Ο στόχος του πολέμου φαίνεται να έχει μετατοπιστεί στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, το οποίο ήταν ανοιχτό πριν από τον πόλεμο».
Οι συνέπειες του αποτυχημένου στοιχήματος του Τραμπ στο Ιράν θα είναι εκτεταμένες, πολιτικά, διπλωματικά, στρατιωτικά και οικονομικά.
Χόρχε Μαρτίν