«Η Ελλάδα δεν πρόκειται ποτέ να αποκτήσει πυρηνική ενέργεια» – Κυριάκος Μητσοτάκης, Οκτώβριος 2021.
Τι συνέβη στα 5μισι χρόνια που μεσολάβησαν, ώστε ο ίδιος αυτός Πρωθυπουργός να προχωρά σήμερα στη σύσταση υπουργικής επιτροπής για την παραγωγή πυρηνικής ενέργειας στην Ελλάδα; Η απάντηση που έδωσε εκείνος είναι ότι σήμερα δεν μιλά για τους κλασικούς πυρηνικούς αντιδραστήρες, αλλά για την εντελώς διαφορετική, και κατά τα λεγόμενά του ασφαλέστερη και φτηνότερη, τεχνολογία των «μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων».
Παρότι έχει αναφερθεί πως οι πρόσφατες κινήσεις της κυβέρνησης θέτουν για πρώτη φορά το θέμα, η πραγματικότητα είναι ότι ο Μητσοτάκης τον τελευταίο καιρό είχε επανειλημμένα κάνει σχετικές δηλώσεις. Το καλοκαίρι του 2024, σε διεθνές συνέδριο του Economist στην Αθήνα, είχε δηλώσει πως «δεν υπάρχει περίπτωση η Ευρώπη να μπορέσει να μηδενίσει τις εκπομπές άνθρακα χωρίς την πυρηνική ενέργεια», ενώ το καλοκαίρι του 2025, σε συνέδριο των Financial Times και της Καθημερινής, πρόσθεσε ότι η Ελλάδα «θα πρέπει να είναι έτοιμη να ενταχθεί στην “πυρηνική συμμαχία”».
Η στροφή στην πυρηνική ενέργεια διεθνώς
Αυτή η υλοποιούμενη «μεταστροφή» της κυβέρνησης γίνεται στο πλαίσιο μιας ευρύτερης στροφής τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα των αστικών τάξεων της Ευρώπης, προς την πυρηνική ενέργεια. Το «περιβαλλοντικό» επιχείρημά τους είναι πως, εφόσον δεν είναι άμεσα εφικτή – λένε – η πλήρης αντικατάσταση της ενέργειας από ορυκτά καύσιμα (πετρέλαιο, φυσικό αέριο, γαιάνθρακες όπως ο λιγνίτης) με ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές (ηλιακή, αιολική, υδροηλεκτρική) μηδενικών εκπομπών άνθρακα, τότε η πυρηνική ενέργεια, που συνεπάγεται επίσης μηδαμινές εκπομπές, αποτελεί τη βέλτιστη εναλλακτική επιλογή για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Ωστόσο, τα ραδιενεργά απόβλητα από την παραγωγή της, παραμένουν για χιλιετίες ακραία τοξικά, απαιτώντας για την ασφαλή αποθήκευσή τους μεγάλους πόρους και τη βούληση «αμφιβόλου ηθικής» καπιταλιστικών θεσμών και προσώπων. Πάνω απ’ όλα, ατυχήματα όπως τα πολλά που συνέβησαν τις προηγούμενες δεκαετίες απειλούν, πολύ πιο άμεσα και τοξικά από την υπερθέρμανση του πλανήτη, ανθρώπινους πληθυσμούς και ευρεία οικοσυστήματα.
Στην πραγματικότητα, τα κριτήρια των Ευρωπαίων αστών είναι «πράσινα» από το χρώμα του χρήματος και όχι τις ανύπαρκτες περιβαλλοντικές ευαισθησίες τους. Η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, στον όποιο βαθμό υλοποιείται, στοχεύει στον περιορισμό της εξάρτησής τους από το ρωσικό αέριο και πετρέλαιο και γενικά από κοιτάσματα που δεν ελέγχουν άμεσα. Και τώρα, το αναζωογονημένο «ενδιαφέρον» για την πυρηνική ενέργεια συνδέεται με την ανάγκη περιορισμού της εξάρτησής τους από την Κίνα, που ελέγχει πάνω από το 80% της παγκόσμιας αλυσίδας παραγωγής φωτοβολταϊκών και κυριαρχεί ταχύτατα στην παραγωγή ανεμογεννητριών.
Συνολικά, η «απενοχοποίηση» σε διεθνές επίπεδο κάθε είδους ενεργειακής πηγής, συμπεριλαμβανομένων και των ίδιων των ορυκτών καυσίμων, καθοδηγείται από την επιδίωξη της κάθε εθνικής αστικής τάξης να περιορίσει την ενεργειακή εξάρτησή της από τις άλλες, σε μια περίοδο που η κρίση του καπιταλισμού οξύνει τις μεταξύ τους τριβές και συγκρούσεις, υποσκάπτοντας ραγδαία την παγκοσμιοποίηση της οικονομίας.
Μια νέα «μπίζνα» για το ελληνικό κεφάλαιο
Στο ίδιο πλαίσιο, όχι μόνο κράτη, αλλά και καπιταλιστικοί κολοσσοί όπως η Google και η Amazon, εξετάζουν τη δικιά τους παραγωγή πυρηνικής ενέργειας για τα ενεργοβόρα κέντρα δεδομένων τους. Σε αυτό το επίπεδο, βέβαια, δεν συμφέρει η κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων μεγάλης κλίμακας. Εδώ λοιπόν υπεισέρχονται οι ευέλικτοι «μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες» (SMR) που έχουν «κλέψει την καρδιά» του Μητσοτάκη.
Αυτοί, ωστόσο, βρίσκονται σε πολύ πρώιμο στάδιο ανάπτυξης. Μόνο η Ρωσία και η Κίνα, σε πολύ μικρή κλίμακα και έπειτα από δεκαετίες έρευνας και δοκιμών, έχουν φτάσει να εγκαταστήσουν τέτοιους αντιδραστήρες. Επιπλέον, οι SMR από τη φύση τους δεν μπορούν – τουλάχιστον σε αυτή τη φάση ανάπτυξής τους – να καλύψουν σοβαρά ποσοστά των ενεργειακών απαιτήσεων μιας χώρας. Έτσι, το παραμύθι Μητσοτάκη περί στροφής στην πυρηνική ενέργεια με στόχο τη μεγαλύτερη ενεργειακή αυτονομία της χώρας καταρρίπτεται.
Ο άμεσος σκοπός της κυβέρνησης, πέρα από ένα «άνοιγμα της πόρτας» για μελλοντική παραγωγή πυρηνικής ενέργειας σε μεγάλη κλίμακα, είναι λοιπόν να εισάγει την παραγωγή πυρηνικής ενέργειας από SMR προς απευθείας αξιοποίηση από καπιταλιστικές επιχειρήσεις. Άλλωστε τα τελευταία χρόνια, το ελληνικό εφοπλιστικό, κατασκευαστικό και ενεργειακό κεφάλαιο έχει εκδηλώσει έντονο ενδιαφέρον για τη δυνατότητα αξιοποίησης των SMR για την κίνηση εμπορικών πλοίων ή για τη δημιουργία πλωτών μονάδων παραγωγής πυρηνικής ενέργειας.
Έτσι, την ώρα που η πλειοψηφία του πληθυσμού θα στενάζει από την ακρίβεια στο ρεύμα και τα καύσιμα, οι καπιταλιστές θα πάρουν το «ελεύθερο» να αξιοποιούν φτηνή πυρηνική ενέργεια, με τους εργαζόμενους στις επιχειρήσεις τους και συνολικότερα τον πληθυσμό και το φυσικό περιβάλλον να υφίστανται τις συνέπειες των όποιων ατυχημάτων. Και τέτοια ατυχήματα θα είναι μόνο θέμα χρόνου να προκύψουν, με δεδομένη την ακραία αντικοινωνική φύση της ελληνικής άρχουσας τάξης και του κράτους της. Η παραβίαση των αναγκαίων μέτρων ασφαλείας θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη, ιδίως εφόσον θα πρόκειται για διάσπαρτες μικρές πυρηνικές μονάδες υπό τη δικαιοδοσία μεμονωμένων καπιταλιστικών επιχειρήσεων και κάτω από κατ’ όνομα μόνο κρατικό «έλεγχο», προετοιμάζοντας έτσι «πυρηνικά Τέμπη και Βιολάντες». Μόνο ένας δρόμος υπάρχει για να αποτραπεί αυτός ο θανάσιμος κίνδυνος: η ανατροπή της εξουσίας της παρασιτικής και αντικοινωνικής άρχουσας τάξης των καπιταλιστών.
Πάτροκλος Ψάλτης