Ακόμα και οι περιστασιακοί αναγνώστες της εφημερίδας μας, γνωρίζουν ότι η κριτική αποτίμηση της πολιτικής πορείας του Αλέξη Τσίπρα έχει γίνει επανειλημμένα στις σελίδες της, αλλά και σε ένα ειδικό βιβλίο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις μας («Η προδοσία του 2015 και η πολιτική παρακαταθήκη της Κομμουνιστικής Τάσης στον παλιό ΣΥΡΙΖΑ», εκδ. Μαρξιστική Φωνή, Ιούλιος 2025), ως φυσικό συμπλήρωμα της έγκαιρης τοποθέτησής μας έναντι των πολιτικών του πεπραγμένων. Η νέα σειρά άρθρων που εγκαινιάζουμε από αυτό το τεύχος δεν σχετίζεται λοιπόν με αυτό το ήδη εκπληρωμένο πολιτικό καθήκον.
Με αυτά τα άρθρα θα επιχειρήσουμε, συγκεκριμένα, μια αναλυτική κριτική στο νέο του βιβλίο με τον τίτλο «Ιθάκη». Είμαστε υποχρεωμένοι να το κάνουμε αυτό για δύο λόγους. Πρώτον, γιατί ο Αλέξης Τσίπρας επιστρέφει στην «κεντρική πολιτική σκηνή», και έτσι τα γραφόμενά του σ’ αυτό το βιβλίο αποτελούν υποκατάστατο ιδρυτικού μανιφέστου ενός νέου κόμματος, που ήδη βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής ενός σεβαστού τμήματος ανθρώπων της εργατικής τάξης. Δεύτερον, γιατί η αναλυτική κριτική στο βιβλίο του, θα βοηθήσει να διασαφηνιστεί περαιτέρω η κομμουνιστική άποψη για μια σειρά γεγονότων, κρίσεων ή θέσεων που γνωστοποιεί για πρώτη φορά ο Αλέξης Τσίπρας με το βιβλίο του. Ξεκινάμε λοιπόν, ακολουθώντας τη ροή του, ανά κεφάλαιο.
Ένα περαστικό πτηνό ως πολιτικός καταλύτης
Ο πρόλογος του συγγραφέα είναι σημαντικός, γιατί από τις πρώτες σειρές του βιβλίου αποκαλύπτει τη μέθοδο και τη σκοπιά του. Διόλου τυχαία, ξεκινά με την αφήγηση ενός «σημαδιακού», όπως αναφέρει, περιστατικού: τα ξημερώματα της 29ης Ιουνίου 2023, 4 μέρες μετά την εκλογική συντριβή του ΣΥΡΙΖΑ στις εθνικές εκλογές και λίγες ώρες πριν ανακοινώσει την παραίτησή του από την προεδρία του κόμματος, ένα περιστέρι παγιδεύτηκε στο μπαλκόνι του υπνοδωματίου του, αναγκάζοντάς τον να σηκωθεί από το κρεβάτι για να το ελευθερώσει. Μάλιστα, ξεκαθαρίζοντάς μας το πόσο καταλυτικό θεωρεί αυτό το περιστατικό, ο συγγραφέας παραθέτει τη φράση που είπε στη σύζυγό του: «Τώρα πια είμαι απόλυτα σίγουρος για την απόφασή μου!».
Οι αναγνώστες μαθαίνουν λοιπόν εδώ, πρόσθετες πληροφορίες σχετικά με το πώς λήφθηκε η απόφαση παραίτησης του επί 15ετία επικεφαλής του αριστερού κόμματος που αποτέλεσε βασικό πολιτικό σημείο αναφοράς για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους. Φυσικά, γνωρίζαμε ήδη ότι της κρίσιμης αυτής απόφασης δεν προηγήθηκαν οι προβλεπόμενες συλλογικές διαδικασίες συζήτησης, κριτικής και αυτοκριτικής, και ότι αυτή, ο παραιτηθείς ηγέτης την έλαβε κατά δήλωσή του «συζητώντας με το μαξιλάρι του». Ωστόσο, αυτό που δεν γνωρίζαμε και δεν μπορούσαμε να φανταστούμε, είναι ότι τα μέλη και τα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ έπαιξαν λιγότερο σημαντικό ρόλο από ένα περαστικό περιστέρι. Αλλά έστω και έτσι, φαίνεται ότι μια πολύ ανώτερη δύναμη (από τα μέλη και τα στελέχη) ήταν αυτή που «απεφάνθη» τελικά, έστω, μέσω ενός περαστικού έμβιου εκπροσώπου της φύσης.
«Ναι, αναγνώστες μου, είμαι χαρισματικός!»
Μπορούμε να χρεώσουμε τον συγγραφέα με την απόπειρα επίκλησης κάποια θεϊκής δύναμης; Όχι. Άλλωστε έχοντας ορκιστεί τον Γενάρη του 2015 ως πρωθυπουργός μόνο «στη συνείδηση και την τιμή του» (για να τα προδώσει αμφότερα όπως είναι γνωστό 6 μήνες μετά) έδειξε ότι δεν είναι θρησκευόμενος. Η ανώτερη δύναμη που επικαλείται εδώ δεν είναι ο θεός. Σύμφωνα με τα δικά του λόγια, «είναι κάτι πιο θεμελιώδες». Είναι «ένα ένστικτο, βαθιά διαμορφωμένο από την εμπειρία, σφυρηλατημένο από τα γεγονότα και το αίσθημα ευθύνης». Συνεπώς, ο αναγνώστης καταλαβαίνει ότι μέσω του συμπαθούς πτηνού δεν μίλησε ο θεός, αλλά μια βαθιά δύναμη που ανήκει στον ίδιο τον ηγέτη.
Η επίκληση μιας θείας δύναμης, ακόμα και από έναν αριστερό ηγέτη, θα αποτελούσε αντικειμενικά μια αξιοπρεπέστερη εκδοχή για την εξήγηση μιας ιστορικής του απόφασης, από εκείνη που επέλεξε να επικαλεστεί ο Αλέξης Τσίπρας. Γιατί σε αυτήν την τελευταία, δεν είναι μια δύναμη έξω από το «εγώ» του εκείνη που έπαιξε τον ρόλο – καταλύτη, αλλά μονάχα το ίδιο το ενστικτωδώς εκφρασμένο «εγώ» του. Δεν ήταν ο θεός που ώθησε μεταφυσικά («σημαδιακά») ένα περιστέρι σε εγκλωβισμό στο μπαλκόνι του ηγέτη. Ήταν μια δύναμη που βρίσκεται μέσα στον ίδιο τον ηγέτη. Το υπονοούμενο είναι σαφές: εδώ υπάρχει ένας ηγέτης προικισμένος με ένα (μεταφυσικό) χάρισμα.
Μπορεί λοιπόν σ’ αυτό το συγγραφικό εφεύρημα εκείνο που εντυπωσιάζει να είναι ο αμετροεπής εγωκεντρισμός. Ωστόσο, πίσω από τη χρήση του, κρύβεται μια ξεκάθαρη πολιτική στόχευση. Ο ηγέτης θέλει εξαρχής να υπερασπιστεί τον παντελώς ανεπιβεβαίωτο από τα ιστορικά γεγονότα και το είδος των επιλογών του, τίτλο του «χαρισματικού ηγέτη» που του έχουν αποδώσει οι κάθε είδους κόλακες και υποστηρικτές του. Έτσι, ο πρόλογος μας προϊδεάζει για ένα πράγμα, που μένει να επιβεβαιωθεί από τη συνέχιση της ανάγνωσης της «Ιθάκης»: στην προσπάθεια να υπερασπιστεί το τάχα χαρισματικό πολιτικό του «εγώ», ο Αλέξης Τσίπρας δεν θα διστάσει να αυτογελοιοποιηθεί.
Ένας λαλίστατος που… «επιτέλους μιλά»
Ο πρόλογος φυσικά, δεν θα μπορούσε να μην περιέχει και την απάντηση στο ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός αυτού του βιβλίου. Η απάντηση του Αλέξη Τσίπρα είναι ξεκάθαρη. «Γιατί όφειλα επιτέλους να μιλήσω!». Ωστόσο, υπάρχει ένα «μικρό», αντικειμενικό πρόβλημα για να γίνει πιστευτή αυτή η εκδοχή. Πώς είναι δυνατόν να θεωρεί ότι υπήρξε σιωπηλός ένας ηγέτης, ο οποίος για όλα τα γεγονότα που δηλώνει ότι «επιτέλους θα μιλήσει» έχει ήδη εκφωνήσει δεκάδες ομιλίες, έχει παραχωρήσει πολλές συνεντεύξεις και ευθύνεται στον μέγιστο βαθμό για συγκεκριμένες αποφάσεις συλλογικών κομματικών και κυβερνητικών οργάνων που σχετίζονται με αυτά; Και πάνω από όλα, πώς είναι δυνατό να θεωρεί τον εαυτό του σιωπηλό, όταν έχει ήδη μιλήσει γι’ αυτά τα ιστορικά γεγονότα με τις ίδιες του τις πολιτικές πράξεις και επιλογές; «Απλώς», δεν γίνεται.
Είναι προφανές ότι ο Αλέξης Τσίπρας δεν εμφανίζεται μέσω του βιβλίου του για να σπάσει κάποια ανύπαρκτη σιωπή. Αυτή την επικαλείται ως τέχνασμα για να επανέλθει στο προσκήνιο η πολιτική του παρουσία, η οποία για ένα μικρό διάστημα, λόγω εξελίξεων που καθόρισαν σε σημαντικό βαθμό οι ίδιες του οι επιλογές, έμεινε στο περιθώριο. Συνεπώς, η «Ιθάκη» δεν είναι ο καρπός μιας μακράς και πνιγηρής σιωπής, αλλά μιας πνιγηρής αγωνίας για τον κίνδυνο να τελειώσει πρόωρα μια λαμπρή, αλλά αμφιλεγόμενη, πολιτική καριέρα στο αστικό κράτος και τους θεσμούς του.
Συνεχίζεται
Σταμάτης Καραγιαννόπουλος