Ταυτότητα

Θεμελιώδεις Ιδέες

Συχνές Ερωτήσεις

Επικοινωνία

ΑρχικήΕπικαιρότηταΔιεθνήΚρίση, πληθωρισμός και ταξική πάλη

Αγωνίσου μαζί μας!

Η Κομμουνιστική Τάση, το ελληνικό τμήμα της Διεθνούς Μαρξιστικής Τάσης (IMT), χρειάζεται τη δική σου ενεργή στήριξη στον αγώνα της υπεράσπισης και διάδοσης των επαναστατικών σοσιαλιστικών ιδεών.

Ενίσχυσε οικονομικά τον αγώνα μας!

Κρίση, πληθωρισμός και ταξική πάλη

Οι συστημικές και κοινωνικές επιπτώσεις της «τέλειας καταιγίδας» πληθωρισμού, προστατευτισμού και πολέμου.

Η κρίση στην Ουκρανία έχει δημιουργήσει μια τέλεια πληθωριστική καταιγίδα. Ο πόλεμος, οι κυρώσεις της Δύσης στη Ρωσία, η πανδημία, ο προστατευτισμός και η κλιματική αλλαγή οδηγούν σε αυξήσεις στις τιμές των εμπορευμάτων και σε μια κρίση που όλο και βαθαίνει. Η σοβαρότητα της κατάστασης φαίνεται σε μία εκτίμηση του Πασκάλ Λαμί, πρώην Γενικού Διευθυντή του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου:

«Ειλικρινά μιλώντας, όταν κοιτάζω τα πράγματα που θα ακολουθήσουν, τρομάζω, και έχω ασχοληθεί με διεθνή ζητήματα για 30, 40 χρόνια από τη ζωή μου. Νομίζω ότι δεν έχω δει ποτέ μια περίοδο όπου οι κίνδυνοι ήταν τόσο μεγάλοι με τη συσσώρευση των συνεπειών του Covid στην παγκόσμια οικονομία, ειδικά στις αναπτυσσόμενες χώρες, την επισιτιστική κρίση, την κρίση των τιμών της ενέργειας, την κρίση χρέους, η οποία απειλεί πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, τον αντίκτυπο του χρέους στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Βλέπω τους κινδύνους να συσσωρεύονται. Και φυσικά, ξέρετε, η εισβολή στην Ουκρανία είναι η σταγόνα που πραγματικά θα μπορούσε να ξεχειλίσει το ποτήρι και ανησυχώ πολύ περισσότερο από ό,τι είχα ποτέ ανησυχήσει τις τελευταίες δεκαετίες, δυστυχώς».

Η βιομηχανία τροφίμων σε κρίση

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει προκαλέσει ένα τεράστιο σύνολο προβλημάτων στην παγκόσμια οικονομία. Καταρχάς, η Ουκρανία και η Ρωσία συμβάλουν με ένα μεγάλο ποσοστό στην παγκόσμια αγορά τροφίμων. Μαζί παράγουν το 12% εμπορεύσιμων θερμίδων στον κόσμο, αλλά έχουν μόνο το 2 % του παγκόσμιου πληθυσμού.

Οι σοδειές της Ουκρανίας έχουν επηρεαστεί από τον πόλεμο. Μεγάλο μέρος της σοδειάς του περασμένου έτους παραμένει στις αποθήκες και η φετινή σοδειά θα πληγεί σοβαρά από τον πόλεμο με πολλούς τρόπους: τμήματα της χώρας είναι κατεχόμενα από τη Ρωσία, μεγάλο μέρος των υποδομών είτε έχει καταστραφεί από βόμβες, είτε τις αξιοποιεί ο στρατός. Υπάρχει επίσης έλλειψη εργατικού δυναμικού, καθώς πολλοί άνδρες έχουν καταταγεί στο στρατό. Εντωμεταξύ, η Ρωσία έχει απαγορεύσει τις εξαγωγές τροφίμων για να εξασφαλίσει τις δικές της προμήθειες. Οι εξαγωγές της περιορίζονται επίσης από τις δυτικές κυρώσεις.

Ως αποτέλεσμα αυτού του γεγονότος, οι τιμές του σιταριού έχουν αυξηθεί κατά ένα τρίτο, που είναι ένα τεράστιο άλμα, και προβλέπεται ότι θα αυξηθούν ακόμη περισσότερο πριν από το τέλος του έτους. Αυτό θα έχει καταστροφικές συνέπειες για όσους βασίζονται στο ψωμί ως την κύρια πηγή θερμίδων τους. Αλλά αναπόφευκτα θα έχει επίσης αρνητικές επιπτώσεις σε άλλα τρόφιμα, καθώς οι άνθρωποι στρέφονται στην κατανάλωση ρυζιού, πατάτας κ.λπ.

Το θέμα της κλιματικής αλλαγής είναι επίσης ένας παράγοντας στην εξίσωση. Για παράδειγμα, το πρόσφατο κύμα καύσωνα στην Ινδία έπληξε την παραγωγή σιταριού και η πρόβλεψη για τη φετινή καλλιέργεια σιταριού είναι μειωμένη κατά 5%. Αυτό αποτελεί άλλο ένα πλήγμα για την παγκόσμια αγορά σιταριού, η οποία δεν μπορεί να αντέξει άλλα σοκ στην προσφορά.

Οι τιμές των τροφίμων γενικά στη χονδρική αγορά είναι αυξημένες κατά 55% από το 2020 και κατά 17% από την αρχή του έτους. Αυτό έχει σοβαρό αντίκτυπο για τους φτωχούς σε όλο τον κόσμο. Η υποσαχάρια Αφρική, για παράδειγμα, εισάγει το 85 % του σιταριού της και τα τρόφιμα αντιπροσωπεύουν το 40 % καταναλωτικών δαπανών της περιοχής. Σε μια προσπάθεια να βρει μία διέξοδο, ο σημερινός Γενικός Διευθυντής του ΠΟΕ, Νγκόζι Οκόντζο-Ιουεάλα, παρακάλεσε πρόσφατα τον Πρόεδρο της Βραζιλίας Jair Bolsonaro να λάβει μέτρα για την αύξηση της παραγωγής τροφίμων. «Ανησυχώ πολύ για την επισιτιστική κρίση και τα βήματα που πρέπει να κάνουμε», είπε στους δημοσιογράφους στην Ουάσιγκτον.

Επιπρόσθετα, η τιμή των λιπασμάτων έχει διπλασιαστεί από πέρυσι. Η Ρωσία ήταν ο μεγαλύτερος εξαγωγέας λιπασμάτων στον κόσμο και πλέον έχει απαγορεύσει τις εξαγωγές. Επιπλέον, το φυσικό αέριο είναι βασικό συστατικό στην παραγωγή λιπασμάτων και οι τιμές του φυσικού αερίου, όπως είναι γνωστό, έχουν ανέβει δραματικά.

Ωστόσο, ο πόλεμος απλώς εντείνει τα προβλήματα που ήδη υπήρχαν. Οι τιμές της ουρίας (συστατικό ορισμένων λιπασμάτων) αυξήθηκαν κατά 50% μεταξύ Μαρτίου και Οκτωβρίου του περασμένου έτους, οδηγώντας την Κίνα να θέσει περιορισμούς στις εξαγωγές λιπασμάτων. Προσπαθούν να διατηρήσουν τις τιμές στην κινεζική αγορά κάτω από αυτές της παγκόσμιας αγοράς.

Προστασία της προσφοράς τροφίμων

Κάτω από την πίεση της κρίσης στη βιομηχανία τροφίμων, αρκετές χώρες επέλεξαν να προστατεύσουν τους καταναλωτές τους από την αύξηση των τιμών στην παγκόσμια αγορά.

Ο πόλεμος αφαίρεσε από την παγκόσμια αγορά τις προμήθειες φυτικών ελαίων από τη Ρωσία και την Ουκρανία. Αλλά αυτό ώθησε επίσης την κυβέρνηση της Ινδονησίας να κάνει το ίδιο για να διασφαλίσει ότι οι εγχώριες τιμές θα διατηρηθούν χαμηλά. Αυτό σημαίνει ότι το 40% της παγκόσμιας προσφοράς φυτικών ελαίων έχει πλέον γίνει σχεδόν μη προσβάσιμο. Ως αποτέλεσμα αυτού, οι τιμές αυξήθηκαν κατά 150%.

Τα προβλήματα με τη συγκομιδή στην Ινδία έχουν οδηγήσει σε εικασίες ότι η κυβέρνηση εκεί ενδέχεται να αποφασίσει να περιορίσει τις εξαγωγές της, κάτι που η κυβέρνηση έχει αρνηθεί μέχρι στιγμής. Σε περίπτωση που αυτό γίνει πιο σοβαρή προοπτική, οι έμποροι ανησυχούν ότι θα δημιουργήσει πανικό στις παγκόσμιες αγορές σιταριού («Ο προστατευτισμός των τροφίμων τροφοδοτεί τον παγκόσμιο πληθωρισμό και την πείνα », Financial Times).

Άλλες χώρες έχουν λάβει μέτρα για την απαγόρευση των εξαγωγών δημητριακών, τα οποία συμβάλλουν σε υψηλότερες τιμές στην παγκόσμια αγορά. Αυτό θα δημιουργήσει δυσκολίες στους εγχώριους παραγωγούς, καθώς θα πρέπει να αντιμετωπίσουν υψηλότερο κόστος καυσίμων κ.λπ., αλλά δεν μπορούν να εξάγουν και επομένως δεν μπορούν να επωφεληθούν από τις υψηλότερες τιμές της παγκόσμιας αγοράς για τα προϊόντα τους ώστε να αντισταθμίσουν τη χασούρα.

Υπονομεύει επίσης την εμπιστοσύνη στο παγκόσμιο εμπορικό σύστημα. Το ότι δεν μπορούν να βασιστούν στην παγκόσμια αγορά για να θρέψουν τους πληθυσμούς τους σημαίνει ότι οι χώρες θα πιεστούν να επιβάλουν δασμούς και άλλους φραγμούς στις εξαγωγές προκειμένου να υποστηρίξουν τους δικούς τους γεωργικούς τομείς. Αναπόφευκτα, αυτό θα σημαίνει ακριβότερα προϊόντα. Το ίδιο ισχύει και για τους εμπόρους, οι οποίοι θα πρέπει να εξετάσουν κάθε είδους πρόσθετους κινδύνους προτού αποφασίσουν από πού θα προμηθευτούν τα εμπορεύματα τους.

Οι κεντρικές τράπεζες ανίσχυρες μπροστά στον στασιμοπληθωρισμό

Οι πληθωριστικές πιέσεις παρεμποδίζουν την ανάκαμψη μετά την COVID-19. Καθ’ όλη τη διάρκεια της πανδημίας, οι κεντρικές τράπεζες διοχέτευαν τρισεκατομμύρια δολάρια στην οικονομία για να την κρατήσουν «ζωντανή». Αυτά τα χρήματα τροφοδοτούν τώρα την τρέχουσα πληθωριστική κρίση. Σε μια προσπάθεια να συγκρατήσουν τον πληθωρισμό, οι κεντρικές τράπεζες αναγκάζονται να αυξήσουν τα επιτόκια και να αφαιρέσουν χρήματα που τίθενται σε κυκλοφορία. Ωστόσο, κάνοντας το αυτό, επιβραδύνουν την οικονομία.

Το ανησυχητικό είναι ότι, όχι μόνο θα αποτύχουν να περιορίσουν τον πληθωρισμό, αλλά επίσης θα βυθίσουν την οικονομία ξανά σε μηδενική ανάπτυξη ή ακόμη και σε ύφεση. Αυτό σίγουρα υπαινίχθηκε ο Διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας. Αυτό αποκαλούν «στασιμότητα» (στασιμότητα και πληθωρισμός ταυτόχρονα).

Η αύξηση των επιτοκίων καθώς και η αύξηση του κόστους ζωής, εκτός εάν συνδυαστούν με αύξηση των μισθών, θα υπονομεύσουν την αγοραστική δύναμη της εργατικής τάξης. Έτσι, θα έχουμε σημαντική μείωση στην κατανάλωση.

Οι πιο διορατικοί οικονομολόγοι κατανοούν τους κινδύνους που ελλοχεύουν σε αυτές τις συνθήκες. Στους New York Times, η Βικτώρια Γκριν από το G Squared Private Wealth δηλώνει: «Υπάρχουν σίγουρα πολλοί αόριστοι και μη ποσοτικοποιημένοι κίνδυνοι. […] Η οικονομία των ΗΠΑ ζει και πεθαίνει για τον καταναλωτή, και μόλις αυτός ο καταναλωτής αρχίσει να επιβραδύνει [ στις αγορές του], νομίζω ότι αυτό θα πλήξει σοβαρά την οικονομία». («Η κατάρευση της αγοράς αντικατοπτρίζει τον φόβο του μελλοντικού πόνου», 2 Μαΐου 2022).

Εντωμεταξύ, ο Τζο Χάγιες, οικονομολόγος της S&P Global (οίκος αξιολόγησης), είχε μία παρόμοια θέση στη Wall Street Journal: «Δεδομένου του πόσο ανεξέλεγκτος είναι ο πληθωρισμός τώρα, είναι δύσκολο να δούμε συνεχείς προσπάθειες ανάκαμψης μετά την πανδημία να αντισταθμίζουν τον αρνητικό αντίκτυπο από την αύξηση των τιμών».

Η πιο σοβαρή προειδοποίηση ήρθε από τον πρώην διευθύνοντα σύμβουλο της Goldman Sachs, Λόιντ Μπλάνκφεην, ο οποίος προειδοποίησε τις εταιρείες να προετοιμαστούν για την ύφεση. Σε συνέντευξή του στο Bloomberg είπε ότι υπάρχει «πολύ, πολύ υψηλός κίνδυνος» ύφεσης, αναφέροντας ότι οι κυβερνητικές επιδοτήσεις, τα προβλήματα της εφοδιαστικής αλυσίδας, τα κινεζικά lockdown και ο πόλεμος στην Ουκρανία δημιουργούν τεράστια εμπόδια στις κεντρικές τράπεζες να θέσουν υπό έλεγχο τον πληθωρισμό. Σύμφωνα με τον Μπλάνκφεην, υπάρχει ένας πολύ στενός «στενός δρόμος» για την αποφυγή της ύφεσης. (Ο πρώην Διευθύνων Σύμβουλος της Goldman λέει ότι η πιθανότητα ύφεσης είναι «παράγοντας πολύ υψηλού κινδύνου»).

Η πραγματικότητα είναι ότι οι κεντρικές τράπεζες βρίσκονται παγιδευμένες μεταξύ σφύρας και άκμονος. Δεν μπορούν να αφήσουν τον πληθωρισμό ανεξέλεγκτο αλλά ούτε και να τον περιορίσουν πραγματικά, γιατί θα προκαλέσουν ύφεση. Και ακόμη και μια ύφεση μπορεί να είναι ανεπαρκής για να μειώσει τον πληθωρισμό.

Κρίση στις μεταφορές

Αυτό που είναι ίσως ακόμη χειρότερο από τον αντίκτυπο που έχει η κρίση στις τιμές καταναλωτή είναι η αύξηση των τιμών περαιτέρω στην αλυσίδα παραγωγής. Οι αυξήσεις του κόστους εδώ είναι πολύ υψηλότερες από ό,τι στον τομέα των καταναλωτικών αγορών και αναπόφευκτα θα έχουν αρνητικές επιπτώσεις σε ολόκληρο το σύστημα.

Μια σοβαρή κρίση στον εφοδιασμό και τις μεταφορές ξεκίνησε κατά τη διάρκεια της πανδημίας, με το κόστος της ναυτιλίας και των εμπορευματικών μεταφορών να αυξάνεται δραματικά. Η αλλαγή των καταναλωτικών προτύπων, σε συνδυασμό με την αναρχία της αγοράς, οδήγησαν σε μεγάλες αυξήσεις στις τιμές των μεταφορών.

Η τιμή του πετρελαίου ντίζελ στην Ευρώπη, η οποία έχει πληγεί ιδιαίτερα, έχει αυξηθεί κατά περίπου 63 % σε σύγκριση με τα προ πανδημίας επίπεδα. Αυτό οφείλεται στην αύξηση της τιμής του πετρελαίου, αλλά και στη μεγάλη εξάρτηση της Ευρώπης από τις ρωσικές εξαγωγές ντίζελ.

Επίσης, το κόστος των ελαστικών και των ανταλλακτικών έχει αυξηθεί. Οι παλέτες έχουν επίσης επηρεαστεί από μεγάλη έλλειψη. Περίπου το 25 % της προμήθειας της Ευρώπης σε μαλακό ξύλο, που χρησιμοποιείται για την κατασκευή παλετών, είναι απρόσιτο λόγω του πολέμου και των κυρώσεων. Επιπλέον, η ετήσια προμήθεια 20 εκατομμυρίων παλετών από την Ουκρανία και τη Ρωσία είναι απρόσιτη, με αποτέλεσμα το κόστος των παλετών σχεδόν να τριπλασιάζεται, αυξάνοντας από 9 σε 23 ευρώ. («Ο πόλεμος στην Ουκρανία βλάπτει την προμήθεια παλετών της Ευρώπης και ο στρατός της Ρωσίας μπορεί να αισθάνεται επίσης την πίεση», Euronews ).

Ο πόλεμος στην Ουκρανία επηρεάζει σοβαρά τις μεταφορές με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Η μείωση των τιμών στις μεταφορές που είδαμε τον περασμένο μήνα, θα μπορούσε εύκολα να αντιστραφεί, καθώς το κόστος σε καύσιμα και άλλα υλικά αυξάνεται.

Κόστος πρώτων υλών

Και δεν είναι μόνο οι μεταφορές το πρόβλημα. Οι τιμές όλων των ειδών των πρώτων υλών αυξάνονται. Η Ρωσία είναι μια από τις πιο σημαντικές πηγές ορυκτών, πολλά από τα οποία χρησιμοποιούνται στη σύγχρονη παραγωγή και με την απώλεια μεγάλου μέρους της προμήθειας από τη Ρωσία, οι τιμές αυξάνονται.

Ο Διευθύνων Σύμβουλος της Tesla, Έλον Μασκ, παραπονέθηκε σε μία συνέλευση μετόχων τον Απρίλιο: «Νομίζω ότι τα επίσημα νούμερα δεν εκτιμούν πραγματικά το πραγματικό μέγεθος του πληθωρισμού», είπε. Συνέχισε προβλέποντας ότι ο πληθωρισμός θα συνεχιστεί τουλάχιστον για το υπόλοιπο του έτους και πρόσθεσε ότι οι προμηθευτές ζητούν αυξήσεις από 20% έως 30% για τα ανταλλακτικά.

Και δεν είναι μόνο η Tesla. Οι γερμανικές τιμές παραγωγής για βιομηχανικά προϊόντα αυξήθηκαν κατά 30,9%, που είναι ο υψηλότερος ρυθμός αύξησης από το 1949. Οι γερμανικές βιομηχανίες αντιμετωπίζουν αύξηση του κόστους στις τιμές της ενέργειας κατά 84%, με τις τιμές του φυσικού αερίου να αυξάνονται κατά 145%. Οι αυξήσεις των τιμών οδήγησαν το ΔΝΤ να μειώσει την πρόβλεψή του για την ανάπτυξη της γερμανικής οικονομίας κατά 1,7 ποσοστιαίες μονάδες.

Η κρίση στην Κίνα

Ήδη, η Κίνα βρίσκεται σε απότομη επιβράδυνση λόγω των περιορισμών από την έξαρση του COVID, που επηρεάζουν περίπου 300 εκατομμύρια ανθρώπους. Η βιομηχανική παραγωγή μειώθηκε κατά 2,9% και οι λιανικές πωλήσεις μειώθηκαν κατά 11% τον Απρίλιο. Η παραγωγή αυτοκινήτων μειώθηκε κατά 41 % και οι νέες κατασκευές μειώθηκαν κατά 44 %. Αυτό θα έχει επιπτώσεις σε ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.

Η κεντρική τράπεζα και η κυβέρνηση προσπαθούν να ενισχύσουν τις καταναλωτικές δαπάνες ενισχύοντας την πίστωση. Όμως τα μέτρα έχουν μικρό αντίκτυπο. Η Κίνα βρίσκεται στη μέση μιας κρίσης στον τομέα των ακινήτων, ξεκινώντας από την Evergrande. Μόλις την περασμένη εβδομάδα, μια άλλη εταιρεία, η Sunac, αθέτησε τις πληρωμές στο χρέος της. Τα μέτρα, τα οποία είναι παρόμοια με εκείνα που εφαρμόστηκαν στη Δύση πριν από δύο χρόνια, θα έχουν μικρό αντίκτυπο τώρα και θα προετοιμάσουν μια χειρότερη κρίση στο μέλλον.

Τον περασμένο μήνα, μεγάλο μέρος της μεταποιητικής παραγωγής της Κίνας παρεμποδίστηκε από τα αυστηρά μέτρα κατά του COVID στη Σαγκάη, το μεγαλύτερο λιμάνι του κόσμου. Αυτό έχει οδηγήσει σε χαμηλότερα έξοδα αποστολής, αλλά υψηλότερες τιμές για οτιδήποτε άλλο.

Η επιβράδυνση της παραγωγής στην Κίνα θα αφαιρέσει τις προμήθειες όλων των ειδών πρώτων υλών και καταναλωτικών αγαθών, ασκώντας ακόμη μεγαλύτερη πίεση στις τιμές της παγκόσμιας αγοράς. Φυσικά, σε ένα ορισμένο σημείο, τα lockdown θα αρθούν, αλλά όπως μάθαμε τα τελευταία δύο χρόνια, όλα τα είδη συμφόρησης εμφανίζονται όταν αρθούν τα lockdown. Ο καπιταλισμός, λόγω της άναρχης φύσης του, είναι απλά ανίκανος να σχεδιάσει για να αντιμετωπίσει τέτοια γεγονότα.

Μια απειλή για το παγκόσμιο εμπόριο

Με όλες αυτές τις διαφορετικές πιέσεις που εμφανίζονται στις τιμές, οι κεντρικές τράπεζες δεν θα είναι σε θέση να συγκρατήσουν την κατάσταση. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι η πανδημία και οι αυξανόμενες εντάσεις μεταξύ των παγκόσμιων δυνάμεων, με τον πόλεμο στην Ουκρανία να είναι το τελευταίο γεγονός, προκαλούν την αντιστροφή της παγκοσμιοποίησης.

Ο Λάρι Φινκ, ο Διευθύνων Σύμβουλος του μεγαλύτερου διαχειριστή περιουσιακών στοιχείων στον κόσμο, της Black Rock, προειδοποίησε σχετικά σε πρόσφατη επιστολή του προς τους μετόχους: «Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έβαλε τέλος στην παγκοσμιοποίηση που ζήσαμε τις τελευταίες τρεις δεκαετίες».

Από τη δεκαετία του 1970, ο πληθωρισμός συγκρατήθηκε εν μέρει από την παγκοσμιοποίηση, με τον επακόλουθο αυξανόμενο διεθνή καταμερισμό εργασίας να μειώνει το κόστος. Ο Λένιν και ο Τρότσκι εξήγησαν ότι υπάρχουν δύο εμπόδια στην ανάπτυξη της οικονομίας (παραγωγικές δυνάμεις) στον καπιταλισμό: η ατομική ιδιοκτησία και το έθνος κράτος. Το τελευταίο ξεπεράστηκε εν μέρει ακριβώς από την παγκοσμιοποίηση. Τεράστια εργοστάσια, όπως αυτά που έχουν κατασκευαστεί στην Ανατολική Ασία, τα οποία έχουν πολύ υψηλό επίπεδο παραγωγικότητας, έχουν ωθήσει προς τα κάτω τις τιμές των καταναλωτικών αγαθών.

Η παγκοσμιοποίηση μείωσε την τιμή των μηχανημάτων και κατέστησε πιο κερδοφόρα την επένδυση στη μηχανοποίηση. Το ΔΝΤ θεωρεί ότι η μείωση των δασμών και άλλων εμπορικών φραγμών ευθύνονται για το 60% της μείωσης του κόστους των μηχανημάτων σε σύγκριση με τα καταναλωτικά προϊόντα.

Έτσι, ακόμα κι αν η παραγωγικότητα της εργασίας δεν είχε αυξηθεί τόσο πολύ όσο στο παρελθόν, θα ήταν ακόμη χειρότερα χωρίς την επέκταση του παγκόσμιου εμπορίου. Η ανάπτυξη του παγκόσμιου εμπορίου, αυτό που οι αστοί σχολιαστές ονόμασαν «παγκοσμιοποίηση», ήταν απαραίτητο για τη διατήρηση της ανάπτυξης της οικονομίας και της διατήρησης του πληθωρισμού σε χαμηλά επίπεδα, τις τελευταίες δεκαετίες. Αλλά αυτό έχει πλέον τελειώσει.

Το τέλος της παγκοσμιοποίησης

Με την παγκοσμιοποίηση να αντιστρέφεται, οι εταιρείες συνειδητοποιούν ότι οι αλυσίδες εφοδιασμού τους είναι πολύ ευάλωτες σε αυτό που αποκαλούν «γεωπολιτικούς κινδύνους». Δηλαδή, συγκρούσεις στις οποίες εμπλέκονται οι κύριες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις.

Έτσι, διαπιστώνουμε για παράδειγμα ότι η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία αναγκάστηκε να κλείσει ορισμένες γραμμές παραγωγής επειδή της έλειπαν οι καλωδιώσεις που παράγονταν στην Ουκρανία. Αυτό επηρέασε τη Volkswagen, τη BMW και την κατασκευάστρια φορτηγών MAN.

Η ΕΕ και οι ΗΠΑ προσπαθούν απεγνωσμένα να βρουν εναλλακτικές πηγές πετρελαίου, ντίζελ και φυσικού αερίου. Αλλά είναι πολύ δύσκολο και θα σημαίνει πολύ ακριβότερα καύσιμα την επόμενη περίοδο.

Αν και όλο το επίκεντρο αυτή τη στιγμή είναι στη Ρωσία, ο πραγματικός αντίπαλος των αστών των ΗΠΑ είναι η Κίνα. Η άρχουσα τάξη των ΗΠΑ έχει συνειδητοποιήσει ότι ορισμένα βασικά εξαρτήματα παράγονται σχεδόν αποκλειστικά στην Κίνα και λαμβάνει μέτρα για να μειώσει την εξάρτησή της από αυτές τις προμήθειες. Αλλά αυτή η διαδικασία «αποσύνδεσης» από υλικά που παράγονται στην Κίνα δεν είναι ούτε εύκολη ούτε φθηνή.

Το απαραίτητο λίθιο

Καθώς όλοι προσπαθούν να στραφούν στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, έχει τεθεί ένα μεγάλο ερωτηματικό σχετικά με το πώς θα προμηθευτούν τα εξαρτήματα για τις μπαταρίες. Αυτή τη στιγμή, η Κίνα παράγει το 80 % του υδροξειδίου του λιθίου μπαταρίας, το οποίο είναι το βασικό συστατικό στις μπαταρίες. Αν και το λίθιο εξορύσσεται συχνά αλλού, η διύλιση γίνεται κατά κύριο λόγο στη Κίνα.

Το ερώτημα που θέτουν οι αυτοκινητοβιομηχανίες είναι: τι θα γινόταν αν οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις στην Κίνα όπως κάνουν στη Ρωσία αυτή τη στιγμή; Πώς θα αντιμετωπίσουν όλοι εκείνοι οι κατασκευαστές που βασίζονται σε μπαταρίες λιθίου;

Ως απάντηση σε αυτή την αβεβαιότητα, οι δυτικές εταιρείες αναπτύσσουν τις δικές τους ικανότητες παραγωγής υδροξειδίου του λιθίου. Ένα από τα νέα διυλιστήρια κατασκευάζεται στην Αυστραλία, στην περιοχή εξόρυξης λιθίου της Κβίνανα. Ένας έμπορος από την Redpoint Investment Management σχολίασε στους FT: «Το γεγονός ότι ορισμένα από αυτά τα υλικά πρόκειται να γίνουν τόσο σημαντικά σημαίνει ότι χρειάζεστε ποικιλία στις πηγές προμήθειας. Δεν μπορείς να έχεις τον κίνδυνο να προέρχεται από ένα μέρος». Μόλις αυτή την εβδομάδα, ανακοινώθηκαν σχέδια για ένα άλλο εργοστάσιο στο Ηνωμένο Βασίλειο, ως συμπλήρωμα στην κατασκευή νέων εργοστασίων μπαταριών στην Ευρώπη.

Ποιος ελέγχει τα μικροτσίπ;

Ένα άλλο παράδειγμα είναι η παραγωγή ημιαγωγών, το 75% των οποίων παράγεται τώρα στην Ανατολική Ασία, με επικεφαλής την Ταϊβάν και τη Νότια Κορέα, αλλά ολοένα και περισσότερο την Κίνα. Μόνο η Ταϊβάν παράγει το 90 % των πιο προηγμένων μικροτσίπ.

Καθώς η Κίνα διεκδικεί όλο και περισσότερο τον έλεγχό της στη Θάλασσας της Νότιας Κίνας, διεκδικεί επίσης τον έλεγχό της στις πιο σημαντικές εμπορικές οδούς για ημιαγωγούς. Οποιαδήποτε σοβαρή κύρωση ή εμπορικός πόλεμος μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών θα μπορούσε ενδεχομένως να διακόψει την παροχή ημιαγωγών, η οποία είναι απαραίτητη για ηλεκτρονικά είδη και οχήματα.

Αυτό οδήγησε σε προσπάθειες των δυτικών κυβερνήσεων να αναπτύξουν τη δική τους βιομηχανία μικροτσίπ. Οι ΗΠΑ ενέκρινε έναν «Νόμο για τα τσιπ» πέρυσι και η ΕΕ ακολουθεί το παράδειγμά της φέτος. Όπως δήλωσε πρόσφατα ο Διευθύνων Σύμβουλος της Intel Pat Gelsinger, «Προσπαθούμε να ξαναχτίσουμε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού στο έδαφος των ΗΠΑ». Ο Τζο Μπάιντεν σε μια ομιλία του στις 21 Ιανουαρίου δήλωσε: «Για να μπορώ να πω Made in Ohio, Made in America, αυτό που μπορούσαμε να λέμε πάντα, πριν από 25-30 χρόνια. Περί αυτού πρόκειται» («Παρατηρήσεις του Προέδρου Μπάιντεν σχετικά με την αύξηση της προσφοράς ημιαγωγών και την ανοικοδόμηση των αλυσίδων εφοδιασμού μας»).

Αυτός είναι ο προστατευτισμός και πρόκειται να προκαλέσει έναν όλεθρο στις παγκόσμιες αγορές. Φυσικά, ορισμένοι από αυτούς τους τομείς αντιμετωπίζουν ούτως ή άλλως ελλείψεις, αλλά θέτοντας φραγμούς και χορηγώντας επιδοτήσεις σε εγχώριες εταιρείες, οι κυβερνήσεις και οι εταιρείες αυξάνουν το κόστος παραγωγής.

Η αναδιαμόρφωση των αλυσίδων εφοδιασμού θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε υψηλότερες τιμές μακροπρόθεσμα. Είναι μια από τις συνέπειες του εμπορικού πολέμου με την Κίνα που ξεκίνησε επί Τραμπ και που συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Όμως ενισχύθηκε πρώτα από την πανδημία και τώρα από τον πόλεμο της Ουκρανίας και τις επακόλουθες κυρώσεις.

Μετατοπίζοντας τις αλυσίδες εφοδιασμού τους μακριά από τη Ρωσία και την Κίνα, οι εταιρείες τις κάνουν πιο ακριβές. Ωστόσο, μέσα σε όλο και πιο τεταμένες διεθνείς σχέσεις, δεν έχουν τις αναγκαίες επιλογές.

Το κόστος του πολέμου

Σε όλα αυτά, η άρχουσα τάξη λέει επίσημα στους εργαζόμενους ότι είναι καθήκον μας να κάνουμε το σωστό και να διατηρήσουμε τις κυρώσεις στη Ρωσία. Τόσο ο Μπάιντεν όσο και ο υπουργός Εξωτερικών του Ηνωμένου Βασιλείου Τρας πρότειναν πως θα πρέπει να πληρωθεί ένα τίμημα, αλλά είναι ένα τίμημα που αξίζει να πληρωθεί. Φυσικά, δεν θα το πληρώσουν οι ίδιοι.

Οι εργαζόμενοι θα κληθούν να πληρώσουν τα όπλα των δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων που θα διοχετευτούν στην Ουκρανία. Θα κληθούν να πληρώσουν για τεράστιες αυξήσεις στις εγχώριες στρατιωτικές δαπάνες. Δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα όπως ένα δωρεάν γεύμα, όπως οι καπιταλιστές σχολιαστές θέλουν πάντα να επισημάνουν.

Επιπρόσθετα, η μαζική επέκταση των στρατιωτικών δαπανών θα επιδεινώσει τον πληθωρισμό. Αντί να χρησιμοποιεί πόρους για να επενδύσει σε νέα μηχανήματα, καλύτερες δημόσιες συγκοινωνίες ή ακόμα και δρόμους, η κυβέρνηση θα ασκήσει ακόμη μεγαλύτερη πίεση στις αγορές πρώτων υλών για την παραγωγή πολύ ακριβών όπλων. Στην καλύτερη περίπτωση, αυτά τα όπλα είναι απλώς πολύ ακριβά σκουπίδια, στη χειρότερη, θα χρησιμοποιηθούν για να σκοτώσουν εργάτες και αγρότες και να καταστρέψουν εργοστάσια και αγροκτήματα. Μακριά από το να λύνουν τα προβλήματα της οικονομίας, απλώς επιδεινώνουν την κατάσταση.

Σε ένα εντυπωσιακό άρθρο στους FT, ο Μάρτιν Σάνμπλου εκφράζει το τι σκέφτεται η άρχουσα τάξη, αλλά το κάνει προσεκτικά. Αναφέρει ότι οι άνθρωποι δεν θα μπορούν να αγοράζουν υγιεινά γεύματα για τα παιδιά τους, δεν θα μπορούν να πληρώνουν για το ρεύμα τους και ότι ίσως χρειαστεί να μεριμνήσουμε για ορισμένα βασικά αγαθά. Προτείνει στους πολιτικούς να εξηγήσουν την επίπονη κατάσταση που έρχεται και που οφείλεται στον πόλεμο (μεταξύ άλλων), και στη συνέχεια λέει ότι αυτό είναι το «τίμημα της ελευθερίας… που πληρώνουν πρώτα και κύρια οι Ουκρανοί, αλλά και τόσοι πολλοί από εσάς» (Οι δυτικοί ηγέτες πρέπει να προετοιμάσουν την κοινή γνώμη για μια πολεμική οικονομία).

Με τέτοιες επίσημες διακηρύξεις, πολλοί εργαζόμενοι θα αναρωτηθούν αν κάποιος θα ζητήσει τη γνώμη τους; Θα πρέπει άραγε να θυσιάσουν την υγεία των παιδιών τους στον βωμό των ιμπεριαλιστικών φιλοδοξιών του ΝΑΤΟ; Αυτοί οι σχολιαστές και οι πολιτικοί λένε άλλη μία φορά ότι είμαστε «όλοι μαζί» σε αυτό αλλά στην πραγματικότητα το βάρος δεν μοιράζεται παρά πολύ ομοιόμορφα. Είναι απολύτως σαφές ότι το τίμημα για τους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς για το πληρώνουν οι εργάτες και οι φτωχοί, και κανείς άλλος, και το τίμημα αυξάνεται μέρα με τη μέρα.

Η νέα κανονικότητα

«Ο πρόεδρος Τζέη Πάουελ έχει τονίσει τη σημασία της “ήπιας προσγείωσης”. Ο Πάτρικ Χάρκερ της Fed (Αμερικάνικη Ομοσπονδιακή Τράπεζα) της Φιλαδέλφειας προειδοποιεί ότι η Fed δεν πρέπει να «καταστρέψει την οικονομία» με το να είναι «πολύ επιθετική» στον πληθωρισμό. Η πρόεδρος του Σαν Φρανσίσκο Μαίρη Ντάλι είπε ότι η Fed θα πρέπει να πραγματοποιήσει μια αύξηση έτσι ώστε ο πληθωρισμός να πέσει στο 2 %, σε πέντε χρόνια από τώρα, υπονοώντας ότι είναι ικανοποιημένη με το να παραμένει πάνω από τον στόχο της κεντρικής τράπεζας για μισή δεκαετία!»Η Fed άλλαξε το μήνυμά της, αλλά όχι όπως νομίζετε », FT Alphaville).

Οι αστοί ανησυχούν πλέον σοβαρά για την προοπτική του πληθωρισμού που δεν μπορούν να θέσουν υπό έλεγχο. Η προοπτική τώρα δεν είναι μια γρήγορη επιστροφή σε πληθωρισμό 2% περίπου, αλλά ότι αυτός ο υψηλότερος πληθωρισμός θα διαρκέσει για χρόνια και πιθανώς δεκαετίες.

Αυτό έχει σοβαρές επιπτώσεις στην ταξική πάλη. Ο πληθωρισμός 5-10 % θα καταβροχθίσει γρήγορα τους μισθούς και θα μειώσει τα πραγματικά κέρδη. Θα είναι μια πολύ γρήγορη μεταφορά χρημάτων από τους εργαζόμενους, που θα παίρνουν λιγότερα για τους μισθούς τους, σε εταιρείες που θα χρεώνουν υψηλότερες τιμές.

Δεν θα ωφεληθούν όλες οι εταιρείες, κυρίως θα κερδίσουν τα μεγάλα μονοπώλια. Μπορούν να ελέγχουν τις τιμές από τους προμηθευτές και μπορούν να καθορίσουν τιμές για τους καταναλωτές χωρίς να διατρέχουν τον κίνδυνο άλλες εταιρείες να τις ανταγωνιστούν. Οι χαμένοι θα είναι η εργατική τάξη, εκτός και αν αγωνιστούν να υπερασπιστούν την αγοραστική δύναμη των μισθών τους. Επομένως, ο πληθωρισμός είναι μία συνταγή για την όξυνση της ταξικής πάλης.

Είναι χαρακτηριστικό για το τι θα ακολουθήσει την επόμενη περίοδο το γεγονός ότι η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Κριστίν Λαγκάρντ, έπρεπε να στείλει ένα email στους υπαλλήλους της ΕΚΤ υποστηρίζοντας ότι δεν συνδέονται οι αυξήσεις μισθών με τον πληθωρισμό. Είπε ότι «η αναπροσαρμογή των μισθών στον πληθωρισμό (τιμαριθμική αναπροσαρμογή) δεν είναι επιθυμητή και δεν είναι επιδιωκόμενη». Προφανώς, το σωματείο που εκπροσωπούσε αυτούς τους εργάτες είχε ζητήσει ακριβώς μια τέτοια τιμαριθμική αναπροσαρμογή («Η Λαγκάρντ απορρίπτει την έκκληση του προσωπικού της ΕΚΤ για αυξήσεις στους μισθούς ανάλογες με τις αυξήσεις στις τιμές»).

Η Λαγκάρντ ξέρει ότι αυτό είναι ένα σοβαρό ζήτημα. Δεν ενδιαφέρεται καθόλου να δώσει το παράδειγμα για να ακολουθήσουν οι άλλοι εργαζόμενοι, καθώς τέτοια αιτήματα προκύπτουν σαν αναγκαιότητα από την κατάσταση. Τι νόημα έχει να συμφωνήσουμε σε αύξηση μισθού 3, 4 ή 5 % εάν ο πληθωρισμός αποδειχθεί ότι είναι 8 %; Οι εργαζόμενοι θα πρέπει να είναι συνεχώς σε επιφυλακή ή να βλέπουν την αγοραστική δύναμη των μισθών τους να εξαφανίζεται.

Αυτές οι πληθωριστικές πιέσεις θα οδηγήσουν σε αντιδράσεις, όχι μόνο από τους εργαζόμενους στις προηγμένες χώρες, αλλά τα δισεκατομμύρια φτωχών στις πρώην αποικιακές χώρες, που μετά βίας έχουν την οικονομική δυνατότητα να αγοράσουν τρόφιμα. Τα κινήματα στη Σρι Λάνκα και το Καζακστάν πυροδοτήθηκαν από την δραματική αύξηση του κόστους ζωής. Αυτές οι χώρες δεν θα είναι οι τελευταίες όπου βλέπουμε τέτοιες εξελίξεις.

Ο επίμονος πληθωρισμός είναι σημάδι ότι το καπιταλιστικό σύστημα βρίσκεται σε βαθιά κρίση, ότι δεν μπορεί να βρει μια ισορροπία. Τώρα, πολλές χώρες αντιμετωπίζουν τη δυσάρεστη προοπτική τόσο του υψηλού πληθωρισμού όσο και της ύφεσης. Οι δυτικοί ιμπεριαλιστές, τόσο ενθουσιασμένοι με το να κάνουν τη Ρωσία να αιμορραγήσει στην Ουκρανία, θα μετανιώσουν για τις πράξεις τους. Η συνέχιση του πολέμου οδηγεί την κατάσταση από το κακό στο χειρότερο. Ο πληθωρισμός λειτουργεί σαν τον τυφλοπόντικα που υπονομεύει τα τα ήδη ασταθή θεμέλια των πολιτικών καθεστώτων σε ολόκληρο τον κόσμο.

Νίκλας Άλμπιν Σβένσον

17 Μαΐου 2022

Απόσπασμα άρθρου από την ιστοσελίδα www.marxist.com

Μετάφραση Ηλίας Κυρούσης

Πρόσφατα Άρθρα

Σχετικά άρθρα