Στις 26 Μάη, μαζί με τα αποκαλυπτήρια του ονόματος του νέου του κόμματος (ΕΛ.Α.Σ.: Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη), ο Αλέξης Τσίπρας ανακοίνωσε και την Ιδρυτική του Διακήρυξη. Ακολουθεί η κριτική παρουσίαση των σημαντικότερων κατά τη γνώμη μας σημείων της, καθώς και το γενικό μας συμπέρασμα για την πολιτική της φύση.
Η εποχή μας: μετάβαση ναι, αλλά πού;
Σχετικά με τη φύση της εποχής μας, η Διακήρυξη τονίζει ότι «ζούμε μια βαθιά ιστορική μετάβαση». Όμως παραλείπει να μας πει το πιο σημαντικό: από ποια ιστορική φάση βγαίνουμε και σε ποια μεταβαίνουμε; Η δική μας, κομμουνιστική άποψη πάνω σ’ αυτό το κρίσιμο ζήτημα είναι κρυστάλλινη: βρισκόμαστε σε μια ιστορική εποχή που χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη ενός κοινωνικοοικονομικού συστήματος, του καπιταλισμού, το οποίο σαπίζει και παρακμάζει, αλλά και από την υπερεπαρκή ανάπτυξη στο εσωτερικό του, των βασικών αντικειμενικών προϋποθέσεων για μια νικηφόρα αντικαπιταλιστική-κομμουνιστική επανάσταση στη μια χώρα μετά την άλλη: οι σύγχρονες παραγωγικές δυνάμεις (βιομηχανία, επιστήμη, τεχνολογία κ.α.) είναι αναπτυγμένες σε τέτοιο βαθμό, που ενταγμένες στο πλαίσιο ενός ορθολογικού σχεδιασμού προς όφελος της εργαζόμενης κοινωνικής πλειονότητας, μπορούν να εξαλείψουν κάθε ανισότητα, ενώ ταυτόχρονα, ο κατά Μαρξ «νεκροθάφτης του καπιταλισμού», η παγκόσμια εργατική τάξη, είναι αριθμητικά, και από την άποψη του ειδικού της βάρους στην κοινωνία, ισχυρότερος από ποτέ.
Αντίθετα, η Διακήρυξη της ΕΛ.Α.Σ, με το να περιορίζεται στη γενική περιγραφή των κοινωνικών δεινών «μιας μεταβατικής φάσης», χωρίς να αναγνωρίζει καμία από τις υπαρκτές, βασικές αντικειμενικές προϋποθέσεις για τη μετάβαση σε μια κοινωνική πραγματικότητα εξάλειψης αυτών των δεινών, ντε φάκτο, υιοθετεί ως αναπόφευκτο το σενάριο μετάβασης από έναν κακό εφιάλτη σ’ έναν ακόμα χειρότερο. Έτσι, η ίδια η αρχή της Διακήρυξης υπονομεύει όλες τις γενικόλογες προοδευτικές και αριστερές εκκλήσεις που περιλαμβάνει στη συνέχεια: γιατί άραγε να ανταποκριθεί κανείς σε αυτές τις εκκλήσεις αν ο κόσμος μας είναι καταδικασμένος να βαδίσει, «να μεταβεί», από το κακό στο χειρότερο;
Δεινά «αγνώστου πατρός»
Αυτό το κακό βέβαια, περιγράφεται με αρκετή πιστότητα και στοιχεία στη Διακήρυξη: «διεύρυνση των ανισοτήτων, ένταση της κλιματικής κρίσης, έλεγχος της τεχνολογικής εξέλιξης από ελάχιστους ισχυρούς, κυριαρχία των καπιταλιστικών αγορών, δίχως έλεγχο και δίχως όρια σε όλο σχεδόν τον πλανήτη». Επίσης ορθά, υποστηρίζεται ότι όλα αυτά «δεν είναι μια φυσική εξέλιξη, αλλά το αποτέλεσμα ενός συστήματος που συγκεντρώνει αδιανόητη οικονομική και πολιτική ισχύ σε ελάχιστους, ενώ δισεκατομμύρια άνθρωποι ζουν αγωνιώντας για το αύριο».
Ωστόσο, ο στοιχειωδώς παρατηρητικός αναγνώστης διακρίνει ότι αυτό το σύστημα που υπονοείται εδώ, δηλαδή το καπιταλιστικό σύστημα, δεν κατονομάζεται. Η ίδια η συνέχεια του κειμένου, και όχι κάποια δική μας καχυποψία, εξηγεί αυτή την καθόλου αθώα παράλειψη: το νέο κόμμα καλεί σε συμπαράταξη «όλη την ελληνική κοινωνία», «όλους τους Έλληνες», συμπεριλαμβανομένης δηλαδή και της καπιταλιστικής τάξης, αρκεί να σκέφτεται «πατριωτικά». Έτσι, η αποφυγή κατονομασίας του συστήματος είναι το προϊόν της (θλιβερής και αντιδραστικής) απόπειρας για συμπαράταξη με την ίδια την τάξη που το εκπροσωπεί.
Διεθνές Δίκαιο: στον πόλεμο απαντάμε με χαρτοπόλεμο;
Η Διακήρυξη σωστά καταγγέλλει «έναν κόσμο δίχως κανόνες» στον οποίο «η Ειρήνη, το Διεθνές Δίκαιο και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα παραμερίζονται, ενώ οι πόλεμοι.. τείνουν να γίνουν κανονικότητα», και επίσης σωστά, καταδικάζει τις πολεμικές επιθέσεις σε Παλαιστίνη, Ιράν και Ουκρανία, παρότι στην περίπτωση του πολέμου στην τελευταία, αποφεύγει απαράδεκτα να αναφέρει τον καθοριστικό, αντιδραστικό ρόλο των ΗΠΑ, ΕΕ και ΝΑΤΟ.
Ποια είναι όμως η εξήγηση γι’ αυτούς τους βάρβαρους πολέμους και ποιο είναι το «αντίδοτο» σ’ αυτούς; Η απάντηση που δίνει η Διακήρυξη σ’ αυτά τα κρίσιμα ερωτήματα είναι απολύτως ανεπαρκής: φταίει το γεγονός ότι «η ισχύς μπαίνει πάνω από το Διεθνές Δίκαιο» και έτσι λοιπόν, εκείνο που πρέπει να κάνουμε εμείς είναι, απλώς, να μη σταματήσουμε να το υπερασπίζουμε.
Όμως, ας μας επιτραπεί να πούμε, πως δεν είναι καθόλου κολακευτικό για ένα νέο αριστερό κόμμα το να αγνοεί επιδεικτικά ένα από τα στοιχειώδη διδάγματα που παρείχε στην ανθρωπότητα ολόκληρη η Νεότερη Ιστορία: από τον 17ο αιώνα που πρωτοεμφανίστηκε στον κόσμο το Διεθνές Δίκαιο, δεν υπήρξε ούτε μία φορά που «η ισχύς» να μην έχει τοποθετηθεί «πάνω από αυτό». Όπως αξεπέραστα είχε υποστηρίξει ο Λένιν, το διεθνές δίκαιο μπροστά στους αδυσώπητους ανταγωνισμούς των ισχυρών είναι απλώς «ένα κομμάτι χαρτί». Ένα χαρτί που απλώς αποτυπώνει τον συσχετισμό δύναμης που διαμορφώνεται κάθε φορά μεταξύ τους.
Οι πόλεμοι της εποχής μας, της εποχής της προχωρημένης, ιμπεριαλιστικής παρακμής του καπιταλισμού, αποτελούν τον ίδιο τον τρόπο ύπαρξης αυτού του συστήματος. Δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς αυτούς. Οι συγκεκριμένοι πόλεμοι που καταγγέλλει η Διακήρυξη δεν είναι μόνο βάρβαροι. Πρώτα απ’ όλα, στη φύση τους είναι ιμπεριαλιστικοί: η βασική αιτία για το ξέσπασμά τους είναι τα αδηφάγα συμφέροντα των βασικών ιμπεριαλιστικών δυνάμεων του πλανήτη. Το να υποστηρίζεις ότι το αντίδοτο σ’ αυτούς τους πολέμους είναι ο «σεβασμός του Διεθνούς Δικαίου» σημαίνει το να υποπίπτεις ταυτόχρονα σ’ ένα διπλό ατόπημα: να εμφανίζεις ως μέσο για να σταματήσουν οι σημερινοί πόλεμοι τις συμφωνίες που αποτύπωναν στο χαρτί τον συσχετισμό που είχαν διαμορφώσει οι χθεσινοί, αλλά και γενικότερα, να θέλεις να σταματήσεις την πολεμική βαρβαρότητα με χαρτοπόλεμο.
Ολόκληρη η Σύγχρονη Ιστορία έχει αποδείξει ότι ο μόνος αποτελεσματικός δρόμος για να σταματήσουμε τους ιμπεριαλιστικούς πολέμους δεν είναι ασφαλώς το ειρηνιστικό καρναβάλι της υπεράσπισης του διεθνούς δικαίου, αλλά ο επαναστατικός πόλεμος ενάντια στον ιμπεριαλισμό και τους πολέμους του, δηλαδή η ίδια η πάλη της εργατικής τάξης για την εξουσία και τον σοσιαλισμό. Αυτή ήταν η μόνη δύναμη που κατάφερε να τερματίσει τους δύο μεγαλύτερους ιμπεριαλιστικούς πολέμους της Ιστορίας, δημιουργώντας, με τη μορφή της νικηφόρας Οκτωβριανής Επανάστασης μετά τον Πρώτο και της ανατροπής του καπιταλισμού σε Ανατολική Ευρώπη και πρώην αποικιακό κόσμο μετά τον Δεύτερο, την αντικειμενική δυνατότητα για έναν πραγματικά ειρηνικό κόσμο, χωρίς ιμπεριαλιστικούς πολέμους.
Σταμάτης Καραγιαννόπουλος
Συνεχίζεται με 2ο μέρος στο επόμενο τεύχος