Ο πόλεμος στο Ιράν, που ξεκίνησε ως ένα απερίσκεπτο «τζογάρισμα» από την πλευρά του Τραμπ, εξελίσσεται σε μια σημαντική στρατηγική ήττα για τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό, η οποία μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία, τη θέση της Αμερικής ως παγκόσμιας ιμπεριαλιστικής υπερδύναμης και τις διεθνείς σχέσεις συνολικά.
Βρισκόμαστε πλέον στην έβδομη εβδομάδα του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου ενάντια στο Ιράν. Οι ΗΠΑ δεν έχουν καταφέρει να πετύχουν κανέναν από τους στόχους τους και στην πραγματικότητα, έχει καταστεί πλέον σαφές ότι δεν βρίσκονται σε θέση να τους πετύχουν.
Οι διακηρυγμένοι στόχοι αυτού του πολέμου, όπως τους παρουσίασε ο πρόεδρος Τραμπ από την πρώτη κιόλας μέρα, ήταν: να εξαναγκάσουν το Ιράν να σταματήσει το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου και να εγκαταλείψει τα αποθέματά του σε εμπλουτισμένο ουράνιο, να καταργηθεί το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του, να σταματήσει η στήριξή του προς φιλοϊρανικές οργανώσεις και δυνάμεις στην περιοχή και πάνω απ’ όλα, η αλλαγή καθεστώτος. Δηλαδή, η επιβολή στο Ιράν ενός καθεστώτος ευθυγραμμισμένου με τις ΗΠΑ. Αυτό διατυπώθηκε ξεκάθαρα από τον ίδιο τον Τραμπ. «Πρέπει να συμμετέχω στον διορισμό νέας ηγεσίας», δήλωσε στο Axios στις 5 Μαρτίου, «όπως με τη Ντέλσι [Ροντρίγκες] στη Βενεζουέλα».
Από τις 27 Φεβρουαρίου, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν πραγματοποιήσει πάνω από 24.000 πλήγματα σε στρατιωτικούς και πολιτικούς στόχους αλλά και σε υποδομές στο Ιράν. Παρ’ όλα αυτά, το Ιράν δεν έχει εξαναγκαστεί να εγκαταλείψει το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου. Παραμένει ικανό να εκτοξεύει πυραύλους και drones και να πλήττει στόχους στο Ισραήλ και στις χώρες του Κόλπου. Έχει διατηρήσει στενές σχέσεις με τους συμμάχους του στην περιοχή – κυρίως τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο και τις σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ. Και το καθεστώς όχι μόνο παραμένει στη θέση του, αλλά φαίνεται να είναι ισχυρότερο και ικανό να εξασφαλίζει πολύ μεγαλύτερη λαϊκή στήριξη απ’ ό,τι στην αρχή του πολέμου.
Στην πραγματικότητα, το Ιράν όχι μόνο απέδειξε ότι είναι ανθεκτικό στα πλήγματα – για την Τεχεράνη αυτός είναι ένας υπαρξιακός πόλεμος – αλλά έδειξε και την ικανότητά του να προκαλεί πλήγματα στους εχθρούς του και στους συμμάχους τους, τόσο σε στρατιωτικούς στόχους όσο και σε υποδομές.
Στις πρώτες μέρες του πολέμου κατέστρεψε κρίσιμο αμερικανικό εξοπλισμό ραντάρ αξίας 2–3 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Συνολικά, έχει καταστρέψει ή προκαλέσει ζημιές σε πάνω από 50 αμερικανικά αεροσκάφη (τα μισά drones και τα υπόλοιπα επανδρωμένα στρατιωτικά αεροπλάνα και ελικόπτερα) αξίας 41,4 δισεκατομμυρίων δολαρίων, και έχει καταστήσει 13 αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στην περιοχή μη λειτουργικές.
Σε αντίποινα για τις επιθέσεις στις ιρανικές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και στις βιομηχανικές υποδομές, έχει επιτεθεί και προκαλέσει ζημιές σε περελαϊκές και βιομηχανικές εγκαταστάσεις στο Ισραήλ και στις χώρες του Κόλπου.
Πάνω απ’ όλα, έχει αποδείξει την ικανότητά του να προκαλεί μεγάλη φθορά στην παγκόσμια οικονομία, κλείνοντας αρχικά και στη συνέχεια ελέγχοντας τη διέλευση των πλοίων από τα κρίσιμα Στενά του Ορμούζ. Η στενή αυτή θαλάσσια δίοδος μεταφέρει μεταξύ 20 και 30% του παγκόσμιου πετρελαίου και αερίου, καθώς και κρίσιμες ποσότητες λιπασμάτων και άλλων παραγώγων πετρελαίου και αερίου, που παίζουν καθοριστικό ρόλο στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού.
Όσον αφορά την ικανότητα των ΗΠΑ και του Ισραήλ να επιτεθούν στο Ιράν και να αμυνθούν – όπως και να προστατεύσουν τις χώρες του Κόλπου – από τα αντίποινα, ο χρόνος είναι με το μέρος του Ιράν, το οποίο διαθέτει μεγάλα αποθέματα φθηνών drones και εξελιγμένων πυραύλων. Ο ρυθμός εξάντλησης των αντιαεροπορικών πυραύλων έχει μειώσει την αποτελεσματικότητα της ισραηλινής αεράμυνας από 95% σε 63%, πράγμα που σημαίνει ότι πολύ περισσότεροι ιρανικοί πύραυλοι και drones διαπερνούν την άμυνα.
Ενώ το Ιράν πουλά το πετρέλαιό του σε πολύ υψηλότερες τιμές, είναι η παγκόσμια οικονομία – ξεκινώντας από την οικονομία της Ασίας και σταδιακά επεκτεινόμενη σε αυτή της Ευρώπης και των ΗΠΑ – που υφίσταται το πλήγμα από τις πολύ υψηλότερες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Με τη σειρά τους, οι υψηλότερες τιμές ενέργειας και λιπασμάτων, καθώς και οι περιορισμένες διαθέσιμες ποσότητες, έχουν ήδη σημαντικό πολιτικό αντίκτυπο παγκοσμίως. Μία από τις βασικές προεκλογικές υποσχέσεις του Τραμπ ήταν η αντιμετώπιση του πληθωρισμού, καθώς και ο τερματισμός των «αιώνιων πολέμων». Ο πόλεμος στο Ιράν διαβρώνει σοβαρά την εκλογική του βάση ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών, ενώ έχει προκαλέσει και ένα βαθύ ρήγμα μέσα στο κίνημα MAGA. Ο πόλεμος δεν υπήρξε ποτέ δημοφιλής στις ΗΠΑ. Αλλά τώρα, μόλις το 24% της αμερικανικής κοινής γνώμης θεωρεί ότι ο πόλεμος στο Ιράν «άξιζε τον κόπο».
Καμία καλή επιλογή
Ως αποτέλεσμα του συνδυασμού αυτών των τριών παραγόντων – της αδυναμίας επίτευξης των πολεμικών στόχων με στρατιωτικά μέσα, των επιπτώσεων στην παγκόσμια οικονομία και των πολιτικών συνεπειών στο εσωτερικό και στο εξωτερικό – ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται πλέον σε αδύναμη θέση, όπου οποιαδήποτε ενέργεια κι αν κάνει θα είναι λανθασμένη.
Αν παραδεχτεί την ήττα και αποσυρθεί χωρίς να έχει πετύχει τίποτα, αυτό θα αποτελέσει μια ταπεινωτική ήττα – κάτι που δεν μπορεί να διανοηθεί, τόσο λόγω του ναρκισσισμού και της μεγαλομανίας του όσο και λόγω του τεράστιου πολιτικού κόστους. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι τόσο η νεοσυντηρητική όσο και η φιλελεύθερη πτέρυγα της αμερικανικής άρχουσας τάξης θεωρούν τις ΗΠΑ ως έναν απόλυτα κυρίαρχο παγκόσμιο ηγεμόνα, ικανό να επιβάλλεται όπου επιθυμεί. Είναι ανίκανες να συλλάβουν οποιαδήποτε έκβαση όπου δεν είναι νικήτριες, όπου θα πρέπει να διαπραγματευτούν τους όρους της ίδιας τους της ήττας – και μάλιστα σε τέτοια κλίμακα.
Η μόνη άλλη επιλογή που του απομένει θα ήταν η κλιμάκωση. Αυτό συζητιόταν ανοιχτά τις εβδομάδες πριν από την ανακοίνωση της τρέχουσας δίμηνης εκεχειρίας. Υπήρχε συζήτηση για αποστολή χερσαίων δυνάμεων με σκοπό την κατάληψη του νησιού Χαργκ ή ορισμένων μικρών νησιών στη βόρεια ακτή των Στενών του Ορμούζ. Είχε μάλιστα εκπονηθεί σχέδιο για την αποστολή μεγάλου αριθμού ειδικών δυνάμεων προκειμένου να κατασχεθεί το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν, το οποίο βρίσκεται σήμερα θαμμένο σε μεγάλο βάθος.
Αυτές οι επιλογές έχουν επίσης εγκαταλειφθεί, τουλάχιστον προς το παρόν. Οι στρατιωτικοί ειδικοί θα πρέπει να ενημέρωσαν τον Τραμπ ότι οι κίνδυνοι ήταν τεράστιοι, συμπεριλαμβανομένων σοβαρών απωλειών σε ανθρώπινες ζωές από την πλευρά του αμερικανικού στρατού. Ακόμη κι αν η κατάληψη ενός ή περισσότερων νησιών επιτυγχανόταν μέσω της στρατιωτικής υπεροχής των ΗΠΑ, αυτά θα μετατρέπονταν σε εύκολους στόχους για ιρανικούς πυραύλους και drones, δημιουργώντας ένα εφιαλτικό σενάριο.
Επιπλέον, η επιχείρηση διάσωσης των δύο Αμερικανών πιλότων του μαχητικού F-15 που καταρρίφθηκε από το Ιράν λειτούργησε αποτρεπτικά. Η επιχείρηση, σύμφωνα με όσα αναφέρονται, κατέληξε με την ασφαλή διάσωση των δύο πιλότων. Όμως, στη διαδικασία, οι ΗΠΑ έχασαν 12 αεροσκάφη μέσα σε ένα μόνο Σαββατοκύριακο.
Οι Ιρανοί έχουν διατυπώσει εικασίες ότι όλη η επιχείρηση ίσως δεν ήταν παρά κάλυψη για μια απόπειρα κατάληψης εμπλουτισμένου ουρανίου σε κοντινή εγκατάσταση στο Ισφαχάν. Οι ΗΠΑ πράγματι κατέλαβαν έναν μικρό αεροδιάδρομο σε μία επιχείρηση που συμμετείχαν εκατοντάδες στρατιώτες. Το αν ο στόχος ήταν αποκλειστικά η διάσωση του δεύτερου πιλότου ή αν η επιχείρηση είχε και πρόσθετους σκοπούς, ίσως να μη γίνει ποτέ γνωστό.
Ένα πράγμα είναι σαφές: η καταστροφή αεροσκαφών αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων κατά τη διάρκεια της επιχείρησης θα απέτρεπε ακόμη και τους πιο αδαείς στην Ουάσινγκτον από το να ακολουθήσουν αυτόν τον δρόμο. Τουλάχιστον προς το παρόν.
Έχει επίσης προταθεί η ιδέα του βομβαρδισμού του Ιράν σε τέτοιο βαθμό που να γυρίσει «στη Λίθινη Εποχή», μέσω μιας μαζικής εκστρατείας καταστροφής πολιτικών υποδομών (γέφυρες, αποθήκες πετρελαίου, μονάδες αφαλάτωσης). Και αυτή η επιλογή εγκαταλείφθηκε, καθώς το Ιράν έδειξε ότι μπορεί να ανταποδώσει με τον ίδιο τρόπο, απειλώντας να πλήξει τους ίδιους στόχους στις χώρες του Κόλπου.
Οι προσπάθειες της Ουάσινγκτον να πείσει τις ευρωπαϊκές δυνάμεις να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ με στρατιωτικά μέσα απέτυχαν και αυτές. Η Γερμανία και η Γαλλία δεν είχαν καμία διάθεση να αναλάβουν αυτό που θα ισοδυναμούσε με αποστολή αυτοκτονίας. Ιδιαίτερα για λογαριασμό ενός «συμμάχου» που λίγους μήνες νωρίτερα τους είχε ταπεινώσει απειλώντας να καταλάβει τη Γροιλανδία. Ούτε καν ο συνήθως πειθήνιος Βρετανός πρωθυπουργός δεν ήταν διατεθειμένος να βοηθήσει τον Τραμπ.
Διαπραγματεύσεις
Αυτό είναι το υπόβαθρο της τρέχουσας εκεχειρίας και του πρώτου γύρου αποτυχημένων διαπραγματεύσεων στο Ισλαμαμπάντ. Όταν ο Τραμπ εξαπέλυε τις ακραίες απειλές του να εξαλείψει ολόκληρο τον ιρανικό πολιτισμό, ήταν σχεδόν βέβαιο ότι ήδη συμμετείχε παρασκηνιακά σε πυρετώδεις προσπάθειες για την έναρξη διαπραγματεύσεων, και οι απειλές αυτές αποτελούσαν απόπειρα να διαμορφώσει το αφήγημα ότι «οι απειλές μου ανάγκασαν τους Ιρανούς να προσέλθουν σε συνομιλίες».
Η πραγματικότητα απέχει πολύ από αυτό, και αυτό αποδεικνύεται ξεκάθαρα από το γεγονός ότι ο Τραμπ αποδέχθηκε την πρόταση 10 σημείων του Ιράν ως βάση για διαπραγματεύσεις. Είναι πιθανό να μην την είχε καν διαβάσει πριν την ανακοινώσει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αυτό απλώς αντανακλά την απελπισία του να πετύχει μια εκεχειρία σε μια στιγμή που η στρατιωτική εκστρατεία αποδεικνυόταν μια καταστροφική αποτυχία.
Οι διαπραγματεύσεις κατέρρευσαν έπειτα από σχεδόν 20 ώρες αδιάκοπων συνομιλιών, όπως ήταν αναμενόμενο. Δεν υπάρχει απολύτως κανένα κοινό έδαφος ανάμεσα στις προτάσεις των 10 σημείων του Ιράν και στα 15 σημεία των Ηνωμένων Πολιτειών – τα οποία ουσιαστικά ισοδυναμούν με απαίτηση για πλήρη συνθηκολόγηση του Ιράν. Ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός υφίσταται μια στρατηγική ήττα στο πεδίο της μάχης, αλλά προσποιείται ότι έχει πετύχει όλους τους στόχους του στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων!
Το γεγονός ότι ο Τραμπ αναγκάστηκε να στείλει τον Βανς στο Ισλαμαμπάντ ήταν επίσης σημαντικό. Πρόκειται για το μοναδικό πρόσωπο στην κυβέρνησή του που δεν είχε πειστεί ποτέ για τον πόλεμο στο Ιράν και είχε παραμείνει στο περιθώριο από την αρχή. Οι Ιρανοί είχαν αφήσει να εννοηθεί ότι θεωρούσαν τον Γουίτκοφ και τον Κούσνερ γελοίους, με βάση τη στάση τους στις συνομιλίες πριν από την αμερικανική επιθετικότητα – και ποιος μπορεί να τους κατηγορήσει;
Ο Νετανιάχου προφανώς δεν ήταν ικανοποιημένος ούτε με την εκεχειρία ούτε με τις συνομιλίες. Αναφέρεται ότι ο Βανς ενημέρωνε σε τακτά διαστήματα όχι μόνο τον Τραμπ αλλά και τον «Μπίμπι» κατά τη διάρκεια των συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ. Είναι βέβαιο ότι ο Νετανιάχου άσκησε τεράστια πίεση για τον τερματισμό των διαπραγματεύσεων.
Η ρίψη 160 βομβών από το Ισραήλ στον Λίβανο μέσα σε 10 λεπτά, την ημέρα που τέθηκε σε ισχύ η εκεχειρία, ήταν ξεκάθαρα μια προσπάθεια να σταματήσουν οι διαπραγματεύσεις και να ξαναρχίσει ο πόλεμος. Προς το παρόν, όμως, αυτό δεν έχει επιτευχθεί, καθώς το Ιράν συνεχίζει να τηρεί την εκεχειρία παρά τους συνεχιζόμενους ισραηλινούς βομβαρδισμούς στον Λίβανο.
Η Τραμπ επιβάλλει τον δικό του αποκλεισμό
Αν και οι άμεσες διαπραγματεύσεις στο Ισλαμαμπάντ κατέρρευσαν, στο παρασκήνιο συνεχίζονται οι ανταλλαγές μηνυμάτων. Η πιο παράλογη πρόσφατη πρωτοβουλία του Τραμπ είναι η ιδέα να επιβληθεί ναυτικός αποκλεισμός στα Στενά του Ορμούζ… ώστε να αναγκαστεί το Ιράν να τα ξανανοίξει. Εκ πρώτης όψεως, όλη αυτή η ιδέα μοιάζει με φάρσα. Ένας από τους λόγους που ο Τραμπ αναγκάζεται να κάνει πίσω είναι οι επιπτώσεις που προκάλεσε στην παγκόσμια οικονομία το κλείσιμο των Στενών και ο αντίκτυπός του στις τιμές της ενέργειας. Γιατί να το επιβαρύνει ακόμη περισσότερο αυτή την κατάσταση;
Η κατάσταση ήταν τέτοια ώστε το Ιράν κινούνταν προς ένα σταδιακό άνοιγμα της ναυσιπλοΐας υπό τον δικό του έλεγχο και με την επιβολή τελών διέλευσης – τελών που λέγεται ότι ανέρχονταν σε 2 εκατομμύρια δολάρια ανά δεξαμενόπλοιο. Είχαν ήδη επιτευχθεί συμφωνίες με μια σειρά χωρών και άλλες βρίσκονταν σε διαδικασία συνεννόησης, συμπεριλαμβανομένης της Ινδίας, της Κίνας κ.λπ. Πολύ λογικά, το Ιράν έστελνε το μήνυμα ότι όσοι του επιτίθενται ή συνεργάζονται στην επίθεση στο Ιράν δεν θα επιτρέπεται να διέρχονται, αλλά ότι σε άλλους μπορεί να δοθεί άδεια, υπό ιρανικό έλεγχο και με την καταβολή τέλους διέλευσης – ενός τέλους μάλιστα που θα καταβαλλόταν σε κινεζικό γουάν.
Ο Τραμπ υπολογίζει ότι, εμποδίζοντας να λειτουργήσει ο έλεγχος της κυκλοφορίας μέσω των Στενών από το Ιράν, είτε θα αναγκαστεί η Τεχεράνη να μετριάσει ορισμένες από τις απαιτήσεις της στις συνομιλίες, είτε θα αναγκαστεί η Κίνα να ασκήσει πίεση στο Ιράν για να το κάνει.
Ο Τραμπ, ο οποίος μάλιστα είχε άρει τις αμερικανικές κυρώσεις στο Ιράν νωρίτερα στον πόλεμο για να αυξήσει την παγκόσμια προσφορά και να ρίξει τις τιμές, τις επανέφερε τώρα. Η Κίνα είναι ο βασικός αγοραστής ιρανικού πετρελαίου και, προφανώς, θα ήταν ο κύριος στόχος του αποκλεισμού. Την ίδια στιγμή, μόλις πριν από λίγες ημέρες, έληξε η εξαίρεση από τις κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο, πράγμα που σημαίνει ότι τίθενται ξανά σε ισχύ.
Το πιο πιθανό αποτέλεσμα είναι ότι και αυτή η τελευταία απελπισμένη προσπάθεια των ΗΠΑ δεν θα πετύχει. Οι οικονομικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας απέτυχαν, και αν οι Αμερικανοί επιχειρήσουν να σταματήσουν κινεζικά πλοία, οι Κινέζοι μπορούν να απαντήσουν ξανασταματώντας τις εξαγωγές σπάνιων γαιών. Και αυτό τη στιγμή που η ζήτηση από τις ΗΠΑ για σπάνιες γαίες, λόγω της ανάγκης τους να αναπληρώσουν τα μειωμένα αποθέματα όπλων, βρίσκεται στα ύψη.
Ενώ ο αμερικανικός αποκλεισμός έχει σε μεγάλο βαθμό αποδώσει, υπάρχουν ήδη αναφορές ότι δεν είναι απολύτως αδιαπέραστος, καθώς ορισμένα πλοία έχουν περάσει. Ο «πόνος» για τον Τραμπ και τις ΗΠΑ, που προκαλείται από τον αντίκτυπο που αυτό θα έχει στην παγκόσμια οικονομία, είναι πιθανότερο να γίνει αφόρητος για εκείνους πριν αναγαστεί το Ιράν να κάνει οποιαδήποτε παραχώρηση.
Την ίδια στιγμή, το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει μέσα για να προκαλέσει πόνο στις ΗΠΑ, τα οποία δεν έχει ακόμη πλήρως αξιοποιήσει. Για παράδειγμα, αν οι Χούθι στην Υεμένη έμπαιναν στη σύγκρουση, θα μπορούσαν να κλείσουν το στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ προς την Ερυθρά Θάλασσα, ένα ακόμη σημαντικό πέρασμα για την παγκόσμια οικονομία.
Πού οδηγούμαστε;
Προς το παρόν, οι ΗΠΑ βρίσκονται στη διαδικασία ανάπτυξης επιπλέον στρατευμάτων στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένων 6.000 στρατιωτών στο αεροπλανοφόρο USS George H.W. Bush και άλλων 4.200 από την Boxer Amphibious Ready Group και την 11η Μονάδα Πεζοναυτών. Αξίζει να σημειωθεί ότι το USS Bush στέλνεται από τον μακρύ δρόμο, κάνοντας τον περίπλου της Αφρικής, αντί μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, όπου θα μπορούσε να δεχθεί επίθεση από τους Χούθι. Ακόμη κι όταν αυτές οι πρόσθετες δυνάμεις θα έχουν αναπτυχθεί, οι ΗΠΑ δεν θα έχουν ούτε κατά διάνοια αρκετές δυνάμεις για μια κανονική χερσαία εισβολή στο Ιράν.
Αργά ή γρήγορα, αυτός ο πόλεμος θα τελειώσει με κάποιο είδος συμφωνίας, είτε μέσω υπογεγραμμένης συμφωνίας είτε μέσω μιας de facto συνεννόησης.
Αυτό που γίνεται ολοένα και πιο σαφές είναι ότι η έκβαση θα είναι πολύ πιο ευνοϊκή για το Ιράν απ’ ό,τι για τις ΗΠΑ. Οι απολύτως λογικοί όροι που πρότεινε το Ιράν στις διαπραγματεύσεις πριν από τον πόλεμο έχουν πλέον αποσυρθεί από το τραπέζι.
Αυτός ο πόλεμος, ο πρώτος «κανονικός» πόλεμος του Τραμπ, θα έχει σημαντικές συνέπειες. Θα αποτελέσει μεγάλη ήττα για τον Τραμπ, η οποία θα αποδυναμώσει αποφασιστικά το κύρος του αμερικανικού ιμπεριαλισμού στον κόσμο, ενώ θα αποδυναμώσει και τον ίδιο πολιτικά στο εσωτερικό. Αυτός είναι ο λόγος που οι αναρτήσεις του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ακούγονται όλο και πιο αλλοπρόσαλλες, σπασμωδικές και οργισμένες – ξεσπώντας εναντίον σημαντικών προσωπικοτήτων του MAGA, του Πάπα, και επιπρόσθετα αλλάζοντας στάση από τη μια μέρα στην άλλη.
Γίνεται πολλή συζήτηση για την ψυχική υγεία του Τραμπ. Αλλά πρέπει να είμαστε σαφείς: μπορεί να είναι διαταραγμένος, όμως ο Τραμπ δεν είναι τόσο μια εξαίρεση, όσο ένα σύμπτωμα: μια ιδιαίτερα βίαιη εκδήλωση ενός συστήματος σε κρίση και σε τελική παρακμή. Τα προσωπικά του χαρακτηριστικά σίγουρα οξύνουν την κρίση και εισάγουν μέσα σε αυτήν ένα ισχυρό στοιχείο αβεβαιότητας, αλλά δεν είναι η αιτία της κρίσης.
Μια ήττα στο Ιράν ίσως καταστήσει την κυβέρνηση Τραμπ πιο πρόθυμη να εξαπολύσει μια άλλη εξωτερική περιπέτεια σε ένα μέτωπο όπου θεωρεί ότι μπορεί να πετύχει μια γρήγορη νίκη πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές, ώστε να αποσπάσει την προσοχή από την αποτυχία στη Μέση Ανατολή. Η Κούβα βρίσκεται πολύ ψηλά στη λίστα. Αυτό θα ήταν ένα ακόμη τεράστιο στοίχημα που δεν είναι εγγυημένο ότι θα έχει ευνοϊκή έκβαση για τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό.
Μια ταπεινωτική ήττα των ΗΠΑ σε αυτόν τον πόλεμο θα σημαίνει επίσης νίκη για το Ιράν, το οποίο θα ενισχύσει τη θέση του στην περιοχή έπειτα από ένα σημαντικό πλήγμα που υπέστη στη Συρία.
Αυτός ο πόλεμος είναι επίσης πιθανό να οδηγήσει σε μεγάλη ήττα για τα συμφέροντα του Ισραήλ στην περιοχή, και ίσως στην αρχή του τέλους για τον Νετανιάχου. Στον Λίβανο, είναι φανερό ότι δεν πέτυχε τους στόχους του την προηγούμενη φορά και δεν τους έχει πετύχει ούτε τώρα. Αν αναγκαστεί να βάλει τέλος σε αυτόν τον πόλεμο, μπορεί να αποφασίσει να εξαπολύσει άλλη μια εκστρατεία εξόντωσης εναντίον των Παλαιστινίων, με την επίσημη προσάρτηση της Δυτικής Όχθης. Ό,τι κι αν κάνει, το Ισραήλ θα βγει αποδυναμωμένο από τη νέα ανακατανομή δυνάμεων στην περιοχή και αυτό θα φέρει στο προσκήνιο τις ήδη οξυμένες αντιφάσεις μέσα στην ισραηλινή κοινωνία.
Η θέση του Ισραήλ στον κόσμο έχει επίσης πληγεί αποφασιστικά, τόσο στην κοινή γνώμη όσο και στις κυβερνήσεις. Στις ΗΠΑ, η καθαρή θετική εικόνα του Ισραήλ μεταξύ των ανδρών κάτω των 50 ετών ήταν -3 το 2022, κατέρρευσε στο -22 το 2024 και τώρα βρίσκεται στο εντυπωσιακό -47.
Οι χώρες του Κόλπου ήδη αναρωτιούνται τι ακολουθεί γι’ αυτές, τώρα που η συμμαχία με τις ΗΠΑ αποδείχθηκε τόσο δαπανηρή. Κάνουν ανοίγματα προς τη Ρωσία και την Κίνα και θα αναγκαστούν να επαναπροσδιορίσουν τη σχέση τους με το Ιράν.
Αυτή η σύγκρουση θα ενισχύσει επίσης τη θέση της Ρωσίας και της Κίνας στον κόσμο και τη συνεργασία τους με το Ιράν. Μια ήττα των ΗΠΑ θα ωθήσει μια σειρά χωρών μακριά τους και πιο κοντά στους αντιπάλους τους. Βλέπουμε ήδη τις πρώτες ενδείξεις αυτού στο ταξίδι του Ισπανού πρωθυπουργού στην Κίνα, στις οργισμένες δηλώσεις της Νότιας Κορέας για το Ισραήλ και στην επίσκεψη του ηγέτη της αντιπολίτευσης της Ταϊβάν στην Κίνα.
Ο πόλεμος έχει επίσης βαθύνει το ρήγμα ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Φαίνεται να διαμορφώνεται όλο και περισσότερο μια διάθεση μεταξύ των Ευρωπαίων ηγετών να σταθούν απέναντι στον Τραμπ. Δεν ενημερώθηκαν για τον πόλεμο. Σε διαφορετικό βαθμό, αρνήθηκαν να εμπλακούν άμεσα, αν και ορισμένοι προσέφεραν σημαντική υλικοτεχνική υποστήριξη. Και τώρα που ο Τραμπ έχει αποδυναμωθεί, έχουν αποκτήσει κάτι που αρχίζει να μοιάζει με αυτοσεβασμό.
Υπάρχουν όρια στο πόσο η Ευρώπη μπορεί να χαράξει τη δική της πορεία ξεχωριστά και σε αντίθεση με εκείνη των ΗΠΑ. Πρώτα απ’ όλα, αυτό οφείλεται στη μακρόχρονη παρατεταμένη κρίση των ευρωπαϊκών καπιταλιστικών δυνάμεων, οι οποίες δεν διαθέτουν την οικονομική ισχύ για να σταθούν μόνες τους στην παγκόσμια αρένα. Η Ευρώπη παραμένει στενά δεμένη με τις ΗΠΑ ως προς τις εξαγωγές, τις εισαγωγές (συμπεριλαμβανομένων των data centers και της τεχνητής νοημοσύνης), τις κεφαλαιαγορές, τον στρατιωτικό εξοπλισμό και τις μυστικές υπηρεσίες, και συνεπώς εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από αυτές.
Η προσπάθεια των ευρωπαϊκών καπιταλιστικών χωρών να επανεξοπλιστούν – μπροστά στην εγκατάλειψή τους από τον ισχυρό εταίρο τους πέρα από τον Ατλαντικό και αντιμέτωπες με την άνοδο μιας ισχυρής, στρατιωτικά νικηφόρας Ρωσίας στη δική τους ήπειρο – θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε αναζωπύρωση της ταξικής πάλης. Οι στρατιωτικές δαπάνες, σε περίοδο οικονομικής στασιμότητας, μπορούν να αυξηθούν μόνο με το κόστος των μαζικών περικοπών σε συντάξεις, υγεία, παιδεία κ.λπ., οδηγώντας σε μεγάλες ταξικές συγκρούσεις.
Η θέση της Βρετανίας είναι ιδιαίτερα εύθραυστη. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο ρόλος της έγινε αυτός του κατώτερου, υποτελούς εταίρου των ΗΠΑ, προωθώντας τα συμφέροντα της Ουάσινγκτον μέσα στην Ευρώπη. Τώρα που οι ΗΠΑ και η Ευρώπη απομακρύνονται η μία από την άλλη, η Βρετανία είναι αντιμέτωπη με ένα τεράστιο κενό. Σημαντικά τμήματα της βρετανικής άρχουσας τάξης, ακόμη και ορισμένοι από εκείνους που πριν από λίγους μήνες έβλεπαν προς τον Τραμπ, λένε τώρα ότι ο μόνος δρόμος για το Ηνωμένο Βασίλειο είναι η επιστροφή προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Μια ήττα του Τραμπ στο Ιράν θα αποδυναμώσει επίσης τις δυνάμεις της λαϊκιστικής δεξιάς στην Ευρώπη και αλλού. Ο Όρμπαν έχει ηττηθεί στην Ουγγαρία. Στη Βρετανία, το Reform βρισκόταν στο 30% στις δημοσκοπήσεις και τώρα έχει υποχωρήσει ελαφρώς κατά περίπου 5 ποσοστιαίες μονάδες.
Ωστόσο, τα βαθύτερα αίτια της ανόδου τους – η κρίση νομιμοποίησης του φιλελεύθερου κατεστημένου, η απουσία μιας σοβαρής ριζοσπαστικής εναλλακτικής από τα αριστερά, η συσσώρευση οργής από τμήματα της εργατικής τάξης – δεν προκλήθηκαν από τον Τραμπ και δεν θα εξαφανιστούν μαζί του. Αυτές οι λαϊκιστικές δεξιές προσωπικότητες και κόμματα ίσως επανεκτιμήσουν τη στήριξή τους προς τον Τραμπ και να υιοθετήσουν μια πιο εθνικιστική προσέγγιση, αλλά, όπως και στις ΗΠΑ, θα απαξιωθούν όταν υποβληθούν στη δοκιμασία της εξουσίας.
Τέλος, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ακόμη κι αν η κρίση στο Ιράν λυθεί αύριο το πρωί, και αυτό είναι εξαιρετικά απίθανο, ο οικονομικός αντίκτυπος θα είναι μακροχρόνιος.
Το σοκ από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και τη φυσική απόσυρση εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου και αερίου από την αγορά μόλις τώρα γίνεται πλήρως αισθητός στην Ασία. Θα χρειαστούν ακόμη μερικές εβδομάδες ώσπου ο πλήρης αντίκτυπος να πλήξει την Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Οι υψηλές τιμές ενέργειας ήρθαν για να μείνουν τουλάχιστον για όλο το υπόλοιπο της χρονιάς. Η τιμή συμβολαίου μελλοντικής εκπλήρωσης του πετρελαίου για παραδόσεις Δεκεμβρίου στο δείκτη Brent είναι πάνω από 80 δολάρια το βαρέλι, δηλαδή 15 δολάρια πάνω από την τιμή της πριν από τον πόλεμο.
Το αν αυτό το σοκ από μόνο του θα οδηγήσει σε παγκόσμια ύφεση μένει να φανεί. Όμως ο πολιτικός αντίκτυπος των υψηλότερων τιμών στην αντλία ήδη γίνεται αισθητός, με τη μορφή της αποδυνάμωσης του Τραμπ στις ΗΠΑ και των αποκλεισμών δρόμων από αγρότες στην Ιρλανδία.
Αυτό που ξεκίνησε ως ένα τεράστιο τζογάρισμα από την πλευρά του Τραμπ, μεθυσμένου από την άμεση επιτυχία της επιδρομής του στη Βενεζουέλα και αρκετά ανόητου ώστε να πιστέψει τους ακραίους ισχυρισμούς του Νετανιάχου για μια γρήγορη, ιστορικής σημασίας νίκη σε έναν τριήμερο πόλεμο, θα ιδωθεί εκ των υστέρων όχι μόνο ως καθοριστικό σημείο καμπής στην πορεία προς το τέλος της προεδρίας Τραμπ, αλλά και ως μία κομβική εξέλιξη στην πορεία παρακμής του αμερικανικού ιμπεριαλισμού.
Χόρχε Μαρτίν
17/4/2026