Δύο εβδομάδες μετά τον πολιτικό σεισμό στη Σαξονία-Άνχαλτ, οι εκλογές στο Βερολίνο και το Μεκλεμβούργο – Δυτική Πομερανία αποτέλεσαν ένα ακόμη πλήγμα για τον κυβερνητικό συνασπισμό CDU-SPD (Χριστιανοδημοκράτες – Σοσιαλδημοκράτες). Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Εμφανώς κλονισμένος το βράδυ των εκλογών, δεσμεύτηκε να συνεχίσει το κυβερνητικό του πρόγραμμα «μεταρρυθμίσεων» – δηλαδή, μια ολομέτωπη επίθεση στις συντάξεις, την ασφάλιση και το σύστημα υγείας.
Ας κάνουμε μια ανακεφαλαίωση του τι έχει συμβεί μέχρι τώρα. Στις 6 Σεπτεμβρίου, το αστικό συντηρητικό κόμμα CDU, το οποίο ηγείται της κυβερνητικής συμμαχίας, ηττήθηκε συντριπτικά στις εκλογές στη Σαξονία – Άνχαλτ, χάνοντας 20 ποσοστιαίες μονάδες και πηγαίνοντας από το 37% του 2021 στο 17%. Το αντιδραστικό δεξιό δημαγωγικό κόμμα AfD πέτυχε μια ξεκάθαρη νίκη, συγκεντρώνοντας πάνω από το 43% των ψήφων.
Την Κυριακή, στο Μεκλεμβούργο – Δυτική Πομερανία το CDU έλαβε λιγότερο από 5%, σημειώνοντας μια συντριπτική ήττα. Μην καταφέρνοντας να περάσει το απαραίτητο όριο, το κόμμα δεν θα εκπροσωπείται στο κοινοβούλιο του κρατιδίου για πρώτη φορά στην ιστορία του! Όπως και στη Σαξονία – Άνχαλτ, το AfD ήρθε πρώτο στο βορειοανατολικό κρατίδιο, λαμβάνοντας πάνω από το 38% των ψήφων, δηλαδή 21 μονάδες περισσότερες από όσες είχε κερδίσει στις εκλογές του 2021.
Στο Βερολίνο, το αριστερό Die Linke ήταν αυτό που κέρδισε τις εκλογές, λαμβάνοντας 25%, πάνω από το διπλάσιο του προηγούμενου αποτελέσματός το 2023 – σε μια εκλογική διαδικασία με μεγαλύτερη από τη συνήθη συμμετοχή, αύξησε τον αριθμό των ψήφων του από 185.000 σε 480.000. Στις εκλογές του 2023, το CDU ήταν πρώτο κόμμα με 28%, ενώ τώρα έχει καταρρεύσει στο 18%. Ο εταίρος του στον συνασπισμό της ομοσπονδιακής κυβέρνησης της Γερμανίας, το SPD, κατέρρευσε επίσης κατά ένα τρίτο, πέφτοντας στο 12%.
Μέρος της εκλογικής επιτυχίας του Die Linke στο Βερολίνο οφείλεται στην έμφαση της προεκλογικής του εκστρατείας στο κρίσιμο ζήτημα της στέγασης, με δεσμεύσεις για ενίσχυση των δικαιωμάτων των ενοικιαστών, εθνικοποίηση όλων των μεγάλων εταιρικών ιδιοκτητών ακινήτων και επιβολή ανώτατων τιμών στα ενοίκια – όπως είχε απαιτηθεί στο σχετικό δημοψήφισμα πριν από πέντε χρόνια.
Τα αποτελέσματα και στις δύο περιοχές αποτελούν χαστούκι για τον κυβερνητικό συνασπισμό CDU-SPD, ο οποίος σχηματίστηκε τον Μάιο του 2025. Τα κόμματα που θεωρούνται «αντισυστημικά» κερδίζουν δραματικά έδαφος, είτε βρίσκονται στα δεξιά, όπως το AfD, είτε στα αριστερά, όπως το Die Linke στο Βερολίνο.
Πολιτική και οικονομική κρίση
Υπάρχουν μερικά ακόμη ενδιαφέροντα σημεία που προκύπτουν από τα εκλογικά αποτελέσματα. Και στις δύο περιπτώσεις υπήρχε μια εμφανής ψαλίδα 10% μεταξύ των φύλων, με τους άνδρες να είναι πιθανότερο να ψηφίζουν το AfD και τις γυναίκες να είναι πιθανότερο να επιλέγουν αριστερές και κεντροαριστερές επιλογές. Η σεξιστική ρητορική των δεξιών δημαγωγικών κομμάτων θεωρείται δικαίως απειλή για τις γυναίκες και ιδιαίτερα για τις νεότερες γυναίκες, γεγονός που τις ωθεί προς την Αριστερά.
Όσον αφορά την ηλικία, υπάρχει επίσης εμφανής διαφορά στα εκλογικά μοτίβα. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ψηφοφόροι ήταν περισσότερο πιθανό να στηρίξουν τα παλιά, καθιερωμένα κόμματα, όπως το SPD και το CDU, ενώ οι νέοι ψήφισαν μαζικά κόμματα που θεωρούνται πιο ακραία, τόσο στη Δεξιά όσο και στην Αριστερά, όπως το AfD και το Die Linke.
Για παράδειγμα, στο Μεκλεμβούργο – Δυτική Πομερανία, ενώ το Die Linke έχασε ψήφους συνολικά (καταλαμβάνοντας την πέμπτη θέση με ποσοστό 8%), μεταξύ των νέων 16-24 ετών είναι δεύτερο κόμμα έχοντας λάβει το 24% των ψήφων – πίσω μόνο από το AfD με 34%. Ακόμη πιο εντυπωσιακή ήταν η εικόνα στο Βερολίνο: οι νέοι ψήφισαν μαζικά το Die Linke, το οποίο συγκέντρωσε 43% στις ηλικίες 16-24 και 48% στις ηλικίες 25-34. Όσον αφορά τα επαγγέλματα, το AfD ήρθε πρώτο στους ανειδίκευτους εργάτες και στις δύο εκλογές, με 51% στο Μεκλεμβούργο – Δυτική Πομερανία και 29% στο Βερολίνο.
Τα αποτελέσματα αυτά θα αυξήσουν την πίεση στον κυβερνητικό συνασπισμό CDU-SPD. Σε εθνικό επίπεδο, το AfD βρίσκεται πλέον στο 29% στις δημοσκοπήσεις (9 μονάδες πάνω από τις περσινές εκλογές), ενώ το CDU βρίσκεται στο 20% (8,5 μονάδες κάτω) και το SPD στο 13% (τρεις μονάδες κάτω).
Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί συμβαίνει αυτό. Ένας συνασπισμός των βασικών κομμάτων του κατεστημένου βρίσκεται στην ηγεσία μιας χώρας σε εξαιρετικά σοβαρή οικονομική κρίση, κατά την οποία καταστρέφονται 15.000 βιομηχανικές θέσεις εργασίας κάθε μήνα. Ο συνασπισμός αυτός εφαρμόζει ένα γιγάντιο πρόγραμμα αντι-μεταρρυθμίσεων στην υγειονομική περίθαλψη και τις συντάξεις, ενώ την ίδια στιγμή αυξάνει τις στρατιωτικές δαπάνες, υποδαυλίζει την αντιρωσική πολεμική υστερία και διοχετεύει δισεκατομμύρια στη μαύρη τρύπα που λέγεται πόλεμος στην Ουκρανία.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην πολιτική και οικονομική κρίση. Οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας έχουν επιφέρει σοβαρό πλήγμα στη γερμανική βιομηχανία και στους καταναλωτές με τη μορφή υψηλότερων τιμών ενέργειας. Η βιομηχανική παραγωγή στους ενεργοβόρους κλάδους έχει μειωθεί κατά 15%. Αυτό επιτείνεται από την άνοδο της Κίνας ως τεχνολογικά ανεπτυγμένου βιομηχανικού γίγαντα, ο οποίος ανταγωνίζεται ολοένα και περισσότερο τη γερμανική βιομηχανία – η Γερμανία είχε παλαιότερα εμπορικό πλεόνασμα με την Κίνα, ενώ τώρα έχει εμπορικό έλλειμμα.
Η προπαγάνδα του AfD κατά της χρηματοδότησης του πολέμου στην Ουκρανία και υπέρ της αποκατάστασης των εμπορικών σχέσεων με τη Ρωσία έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα δημοφιλής. Πώς θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά; Φυσικά, αυτή η προπαγάνδα συνδυάζεται με αντιδραστική στοχοποίηση των μεταναστών και άλλες αντιδραστικές πολιτικές κατά των γυναικών, υπέρ των «παραδοσιακών οικογενειακών αξιών» κ.ο.κ.
Η στρατηγική του «τείχους προστασίας» («firewall») – που αποτελείται από όλα τα αντιδημοφιλή κόμματα του κατεστημένου – με στόχο να σταματήσει η άνοδος του AfD, έχει αποτύχει πλήρως. Αν η «δημοκρατία» σημαίνει περικοπές θέσεων εργασίας, πληθωρισμό και υποδομές που καταρρέουν, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι πολλοί επιλέγουν να αγνοήσουν αυτές τις εκκλήσεις.
Ένα σημάδι γι’ αυτά που έρχονται
Η νίκη του Die Linke στο Βερολίνο είναι σημαντική. Δείχνει στην πράξη ότι το αντισυστημικό κλίμα μπορεί επίσης να διοχετευθεί προς τα αριστερά, εφόσον η Αριστερά προβάλει ριζοσπαστικά αιτήματα για την αντιμετώπιση των κοινωνικών και οικονομικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι και η νεολαία – στην προκειμένη περίπτωση, κυρίως το ζήτημα της οικονομικά προσιτής στέγης.
Ωστόσο, το κόμμα περιορίζεται από την προθυμία του να συμμετέχει σε αυτό το λεγόμενο «δημοκρατικό τείχος προστασίας», το οποίο στην πράξη σημαίνει ότι στηρίζει την αντιδραστική καπιταλιστική κυβέρνηση που εξαπολύει επίθεση στην εργατική τάξη. Στο Μεκλεμβούργο – Δυτική Πομερανία, το Die Linke είναι ήδη εταίρος σε έναν συνασπισμό με το SPD στην κυβέρνηση του κρατιδίου. Στη Σαξονία – Άνχαλτ, το κόμμα έχει δηλώσει ότι είναι ανοιχτό στο να επιτρέψει μια κυβέρνηση μειοψηφίας του CDU.
Το Die Linke είναι επίσης διχασμένο στο ζήτημα της αλληλεγγύης προς την Παλαιστίνη και της αντίθεσης στη γενοκτονία του Ισραήλ. Αυτό μπορεί να έχει σοβαρό αντίκτυπο στον σχηματισμό κυβέρνησης στο Βερολίνο, όπου οι Πράσινοι έχουν ήδη δηλώσει ότι δεν είναι διατεθειμένοι να συνεργαστούν με ένα «αντισημιτικό» κόμμα.
Αυτές οι τρεις εκλογές – και εκείνες που θα ακολουθήσουν στο μέλλον – παρέχουν ένα στιγμιότυπο της κατάστασης στη Γερμανία. Η ισχυρότερη καπιταλιστική οικονομία της Ευρώπης, η οποία την περίοδο 2011-2015 χρησιμοποίησε την κρίση χρέους του ευρώ για να επιβάλει σκληρή λιτότητα στις πιο αδύναμες οικονομίες της Πορτογαλίας, της Ισπανίας, της Ιταλίας και πάνω απ’ όλα της Ελλάδας, βρίσκεται τώρα στο επίκεντρο της κρίσης.
Η ταχεία κατάρρευση της στήριξης προς την κυβέρνηση μεγάλου συνασπισμού των CDU-SPD, η οποία ανέλαβε την εξουσία μόλις τον Μάιο του 2025, είναι προϊόν αυτής της κατάστασης. Εντός των ορίων του καπιταλισμού, δεν υπάρχει λύση.
Ο Μερτς βρίσκεται μπροστά σε αδιέξοδο. Είναι πλέον ο λιγότερο δημοφιλής καγκελάριος στη σύγχρονη γερμανική ιστορία και ο πιο αντιδημοφιλής εκλεγμένος ηγέτης παγκοσμίως σήμερα. Αυτό δεν οφείλεται σε κάποιο από τα προσωπικά του χαρακτηριστικά, αν και αυτά μπορεί να συμβάλλουν, αλλά στο γεγονός ότι βρίσκεται στην εξουσία εν μέσω της χειρότερης κρίσης του γερμανικού καπιταλισμού εδώ και δεκαετίες. Είτε παραμείνει στην εξουσία είτε απομακρυνθεί άδοξα, αυτό το θεμελιώδες γεγονός δεν θα αλλάξει, και το μόνο που θα προκαλέσει θα είναι περαιτέρω πολιτική αστάθεια και όξυνση της ταξικής πάλης. Όλα αυτά δείχνουν ότι η Ελλάδα του 2011-15 «έρχεται» στη Γερμανία.
Η άνοδος του AfD αποτελεί μια διαστρεβλωμένη, αντιδραστική αντανάκλαση της αντισυστημικής οργής που αναπτύσσεται στη γερμανική κοινωνία. Η άνοδος του Die Linke στο Βερολίνο, ιδιαίτερα μεταξύ της νεολαίας, αντανακλά μια παρόμοια οργή στην αντίθετη πλευρά του πολιτικού φάσματος.
Ωστόσο, το Die Linke δεν είναι ένα νέο κόμμα. Έχει βρεθεί στην κυβέρνηση σε αρκετά κρατίδια ως μέρος συνασπισμών που εφάρμοσαν αντεργατικές πολιτικές. Έχει μια άθλια θέση για την Παλαιστίνη και ψήφισε υπέρ της τροποποίησης του «φρένου χρέους», την οποία χρειαζόταν το υπουργικό συμβούλιο του Μερτς προκειμένου να αυξήσει μαζικά τον στρατιωτικό προϋπολογισμό.
Αυτό που απαιτείται στη Γερμανία, και αλλού, είναι μια ξεκάθαρη επαναστατική κομμουνιστική εναλλακτική επιλογή απέναντι στο σάπιο καπιταλιστικό σύστημα στο σύνολό του. Αυτό σημαίνει αδιάλλακτη πάλη ενάντια στις «φιλελεύθερες» και «δημοκρατικές συμμαχικές» κυβερνήσεις που βρίσκονται στην εξουσία και πραγματοποιούν επιθέσεις λιτότητας εναντίον της εργατικής τάξης, όχι συνεργασία μαζί τους στο πλαίσιο των λεγόμενων «δημοκρατικών τειχών προστασίας».
Χόρχε Μαρτίν
Μετάφραση από marxist.com: Ηλίας Κυρούσης