Στον απόηχο ενός από τα θερμότερα καλοκαίρια στην καταγεγραμμένη Ιστορία και των συνεπειών του, γίνεται ακόμα πιο σαφές ότι η κλιματική αλλαγή έχει πάψει να είναι ένα φαινόμενο οι συνέπειες του οποίου αφορούν το μέλλον και τις επόμενες γενιές. Οι καύσωνες και οι ακραία υψηλές θερμοκρασίες κατά τους θερινούς μήνες, τείνουν να γίνουν από τις σοβαρότερες και πιο άμεσες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, επηρεάζοντας δισεκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.
Στην Ευρώπη πάνω από 80 εκατομμύρια άνθρωποι επλήγησαν φέτος από πέντε διαδοχικά κύματα καύσωνα, με τις θερμοκρασίες να φτάνουν τους 40-42ο C ακόμα και στην κεντρική και δυτική Ευρώπη, με χώρες όπως η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και το Βέλγιο να αντιμετωπίζουν πρωτόγνωρες συνθήκες σε ένταση και διάρκεια.
Οι επιπτώσεις ξεπέρασαν κατά πολύ την απλή δυσφορία λόγω ζέστης: μαζικές απώλειες ζωών λόγω της θερμικής καταπόνησης, υπερφόρτωση των συστημάτων υγείας και των υποδομών ύδρευσης, δασικές πυρκαγιές, πίεση στο δίκτυο ηλεκτροδότησης και σημαντικές οικονομικές ζημιές.
Ως αποτέλεσμα αυτών, στην Ευρώπη οι αρχικές εκτιμήσεις κάνουν λόγο για πάνω από 35.000 ανθρώπους που έχασαν την ζωή τους λόγω ακραίας ζέστης, με τον τελικό αριθμό να αναμένεται σημαντικά μεγαλύτερος, ενώ μελέτη υπολόγισε ότι οι οικονομικές ζημίες για την ήπειρο να ξεπερνούν τα 180 δισεκατομμύρια δολάρια!
Γενικότερα, το επιστημονικό περιοδικό Lancet υπολογίζει 546.000 θανάτους τον χρόνο λόγω ζέστης την περίοδο 2012-2021, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 63% σε σχέση με τη δεκαετία του 1990, ενώ ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτιμά 175.000 θανάτους τον χρόνο μόνο στην Ευρώπη, αντανακλώντας το γεγονός ότι η περιοχή είναι ιδιαιτέρως ευάλωτη στο φαινόμενο.
Ταξικό ζήτημα
Φυσικά, και σε σχέση με τους καύσωνες και την ακραία ζέστη, δεν είμαστε «όλοι στο ίδιο καράβι», τόσο σε σχέση με την έκθεση, όσο και με τη δυνατότητα προστασίας απέναντι στην ακραία ζέστη και τις επιπτώσεις της. Βασικές παράμετροι όσον αφορά την έκθεση, όπως το αστικό περιβάλλον και η έλλειψη πρασίνου, η ποιότητα των κτηρίων και των κτηριακών εγκαταστάσεων, και η εργασία σε εξωτερικούς χώρους (οικοδομή, αγρότες, ντελίβερι), έχουν έντονα ταξικό πρόσημο, και καθιστούν τα φτωχότερα λαϊκά στρώματα πολύ πιο ευάλωτα σε φαινόμενα ακραίας ζέστης.
Ως προς την αντιμετώπιση, η χρήση κλιματιστικού και η πρόσβαση σε ιατροφαρμακευτική βοήθεια είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα εκδήλωσης της ταξικής ανισότητας. Έρευνες δείχνουν πως η θνησιμότητα λόγω καύσωνα είναι σταθερά υψηλότερη σε περιοχές με χαμηλότερα μέσα εισοδήματα τόσο μεταξύ όσο και εντός των κρατών.
Το μοτίβο που προκύπτει είναι το εξής: τα κύματα καύσωνα υποβαθμίζουν άμεσα τις συνθήκες διαβίωσης και εργασίας (οικονομικές απώλειες, πλήγματα στην παραγωγικότητα, πιέσεις στην υγεία, ελλείψεις εργατικού δυναμικού που εντείνουν τις υπόλοιπες ώρες εργασίας), ενώ η κυρίαρχη οικονομική πολιτική με την επιπλέον έμφαση στον τουρισμό για την απορρόφηση αυτών των απωλειών, εμπορευματοποιεί περαιτέρω τους ίδιους τους πόρους (παραλίες, κατοικίες, φυσικές τοποθεσίες) στους οποίους οι ντόπιοι θα βασίζονταν διαφορετικά για να αντιμετωπίσουν τη ζέστη. Ο χρόνος διακοπών και η πρόσβαση στην παραλία, ιστορικά ένας κοινός «μηχανισμός» αντιμετώπισης των υψηλών θερμοκρασιών για τον πληθυσμό είναι ένα de facto καταργημένο δικαίωμα, ακόμη και όταν η ίδια θερμότητα που τα καθιστά απαραίτητα εντείνεται.
Συνολικά, η νέα πραγματικότητα της ακραίας ζέστης και των παρατεταμένων κυμάτων καύσωνα είναι άλλο ένα παράδειγμα της διπλής αδυναμίας αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής εντός των πλαισίων του καπιταλιστικού συστήματος, τόσο σε επίπεδο μείωσης των εκπομπών και έστω στοιχειώδους επιβράδυνσης του φαινομένου, όσο και σε επίπεδο λήψης μέτρων προστασίας, μετριασμού και προσαρμογής για τον λαό ενάντια στις επιπτώσεις που είναι ήδη εδώ ή είναι πλέον αναπόφευκτες. Η ευθύνη για την κλιματική κρίση βρίσκεται στις τάξεις του μεγάλου κεφαλαίου και του πολιτικού προσωπικού που το υπηρετεί, ενώ το βάρος των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης βαραίνει δυσανάλογα την εργατική τάξη και τα πιο φτωχά και ευάλωτα λαϊκά στρώματα.
Αλέξανδρος Καραγκούνης