«Συνταγές», «νοοτροπίες» και «παραγωγικό μοντέλο»
Στην ενότητα της Διακήρυξης με τίτλο «Η Ελλάδα σε οπισθοχώρηση», ο Αλέξης Τσίπρας και ο νέος φορέας του, εκφράζουν την ανησυχία τους για την πορεία της Ελλάδας: «…Οι συλλογικές κατακτήσεις της Μεταπολίτευσης ανατρέπονται…», «…Βασικά δικαιώματα αμφισβητούνται…», «…οι ζωντανές δυνάμεις της εργασίας, της μόρφωσης και του πολιτισμού εξωθούνται μεθοδικά στη γωνία…», εμφανίζονται «ολοένα και μεγαλύτερες ανισότητες…», η Ελλάδα βρίσκεται «στις τελευταίες θέσεις στην ΕΕ στον βασικό και μέσο μισθό, την κοινωνική προστασία, την αγοραστική δύναμη και την ασφάλεια. Και στις πρώτες θέσεις στην ακρίβεια στο ρεύμα, τα καύσιμα και το σούπερ μάρκετ…», ενώ «…η στέγη, τελευταίο καταφύγιο κάθε οικογένειας, έχει γίνει μακρινό και απλησίαστο όνειρο…». Ωστόσο, οι απαντήσεις που λαμβάνουν οι αναγνώστες της Διακήρυξης για τα αίτια αυτής της «οπισθοχώρησης», είναι χτυπητά αποπροσανατολιστικές και λανθασμένες.
Έτσι, ενώ για την αδιέξοδη πορεία του πλανήτη η Διακήρυξη εμφανίζεται να υιοθετεί μια πιο «ριζική» εξήγηση (βλ. το 1ο μέρος του άρθρου μας) – έστω, με την επίκληση ενός «συστήματος» που από μια πολιτικά σκόπιμη ασάφεια ούτε καν κατονομάζεται – σε σχέση με την πορεία της Ελλάδας, η αιτία εμφανίζεται να μην είναι συστημική. Εδώ ευθύνονται τάχα, μόνο οι «αμετανόητοι που μας χρεοκόπησαν», οι «συνταγές» και οι «νοοτροπίες» τους, και το γεγονός ότι «η οικονομία» είναι «φυλακισμένη σε ένα ξεπερασμένο παραγωγικό μοντέλο».
Αυτές οι «ερμηνείες» ούτε νέες είναι, ούτε και μπορούν να εξηγήσουν ουσιαστικά κάποιο από τα σημερινά «ελληνικά δεινά» που περιγράφουν. Ως προς τη μέθοδό τους, αποτελούν δημαγωγικές κοινοτυπίες, χιλιοειπωμένες από αστούς και μικροαστούς πολιτικούς, που τους συνδέει πάντα ένα κοινό στοιχείο: πασχίζουν να πείσουν τους εκμεταλλευόμενους και καταπιεσμένους ψηφοφόρους, ότι για την ουσιαστική βελτίωση της ζωής τους δεν χρειάζεται η κινητοποίηση και οργάνωσή τους με επαναστατικούς κοινωνικοπολιτικούς στόχους, αλλά απλώς, αρκεί η ψήφος και η παροχή εμπιστοσύνης σε πολιτικάντηδες σωτήρες, που τάχα, «ξέρουν και μπορούν» να διαχειριστούν «σωστά και δίκαια» το σύστημα.
Οι «αμετανόητοι» της Ν.Δ. που υπονοεί σαφώς η Διακήρυξη, μαζί με τις αντεργατικές-αντιλαϊκές «συνταγές» και τις παρασιτικές και διεφθαρμένες «νοοτροπίες» τους, δεν εκφράζουν μόνο και κυρίως τους εαυτούς τους. Πρωτίστως, αντανακλούν αυθεντικά την αντιδραστική φύση και τα αδιέξοδα του ίδιου του ελληνικού καπιταλισμού και της ελληνικής άρχουσας τάξης. Για να απαλλαγούμε οριστικά από αυτούς και αυτές, πρέπει να απαλλαγούμε από το σύστημά τους και από την εξουσία της τάξης τους.
Επιπλέον, η ύπαρξη του καπιταλισμού στην Ελλάδα, την οποία σε κανένα σημείο της Διακήρυξής του το νέο κόμμα του Αλέξη Τσίπρα δεν εμφανίζεται να αμφισβητεί, δεν καθορίζεται από το ένα ή το άλλο «παραγωγικό μοντέλο» που προωθεί ο ένας ή ο άλλος αστός πρωθυπουργός, «αμετανόητος» ή μετανιωμένος. Καθορίζεται αποκλειστικά από το κυνήγι του μέγιστου κέρδους των Ελλήνων και ξένων καπιταλιστών. Η ελληνική άρχουσα τάξη (εφοπλιστές, βιομήχανοι, τραπεζίτες, μεγαλοξενοδόχοι κ.ά.) επιλέγει σήμερα να επενδύει κυρίως στον τουρισμό και στα ακίνητα επειδή εκεί βρίσκει το γρήγορο και εύκολο κέρδος.
Για να υπάρξει ορθολογική ανάπτυξη της παραγωγής προς όφελος του λαού στη θέση της σημερινής ελληνικής «ανάπτυξης» που στηρίζεται στον παρασιτισμό, χρειάζεται τη θέση της καπιταλιστικής αναρχίας να πάρει το κεντρικό σοσιαλιστικό σχέδιο. Αυτό όμως, προϋποθέτει ότι η κοινωνία θα έχει απαλλαγεί από την ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής, δηλαδή από τον καπιταλισμό και την καπιταλιστική άρχουσα τάξη. Με αυτή την έννοια, το ζήτημα του «παραγωγικού μοντέλου» της χώρας δεν είναι πρόβλημα συνταγών, ή διαχειριστών, μετανιωμένων ή «αμετανόητων». Είναι πρόβλημα κοινωνικοοικονομικού συστήματος και ζήτημα που συνδέεται με το ποια τάξη κατέχει την εξουσία. Καμία πραγματική «αλλαγή παραγωγικού μοντέλου» προς όφελος της εργαζόμενης κοινωνικής πλειονότητας δεν είναι εφικτή χωρίς την ανατροπή του καπιταλισμού και της ελληνικής άρχουσας τάξης.
«Νέα εθνική πυξίδα»: πώς η ΕΛ.Α.Σ. θα αναβαθμίσει την καπιταλιστική «Ελλάς»
Η ενότητα της Διακήρυξης με τίτλο «νέα εθνική πυξίδα» είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική. Φανερώνει πλήρως τον (αστικό) ταξικό χαρακτήρα των ιδρυτικών αρχών του νέου κόμματος. Εκφράζει τον ρόλο που θέλει εξαρχής να διαδραματίσει: να συμβάλει στην ενδυνάμωση «της διεθνούς θέσης της χώρας», να υπηρετήσει τα «εθνικά συμφέροντα». Με αυτή την εθνική φρασεολογία ασφαλώς, η ηγεσία της ΕΛ.Α.Σ. δεν απευθύνεται στον εργαζόμενο λαό της χώρας, αλλά σε εκείνη την τάξη που κυριαρχεί εντός της, φορώντας διαχρονικά την ψεύτικη μάσκα του εκπροσώπου του έθνους. Απευθύνεται στην ελληνική μεγαλοαστική τάξη, δίνοντάς της «εθνικά» διαπιστευτήρια, δηλαδή διαπιστευτήρια πίστης στο σύστημα και την εξουσία της.
Και δεν χάνει καθόλου χρόνο. Αρχίζει να συμβουλεύει την άρχουσα τάξη, τονίζοντάς της ότι δεν πρέπει να διολισθαίνει «σε επικίνδυνες πολεμικές εμπλοκές που αφορούν επιδιώξεις ξένες με τα εθνικά μας συμφέροντα», ότι «η χώρα χρειάζεται … μια ενεργητική και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική» που «θα εδραιώνει τον ρόλο της ως πυλώνα ειρήνης … αντί να αναζητά προστάτες παραβιάζοντας τις αρχές της…» και που «θα θωρακίζει τα κυριαρχικά μας δικαιώματα και θα υποστηρίζει μια Ευρώπη κοινωνική, με ισχυρό διεθνή ρόλο υπέρ της ειρήνης και της βιώσιμης ανάπτυξης».
Φυσικά, αυτές οι συμβουλές της Διακήρυξης, το μόνο που καταφέρνουν είναι το ακόλουθο, διπλό αποτέλεσμα. Από τη μία πλευρά προκαλούν δυνατά γέλια στους Έλληνες μεγαλοαστούς, που γνωρίζουν ότι τα αντιδραστικά συμφέροντά τους είναι ασυμβίβαστα με την υπηρέτηση κούφιων, αφηρημένων σκοπών όπως η «ειρήνη», η «βιώσιμη ανάπτυξη» και η «κοινωνική Ευρώπη», και ότι είναι διαχρονικά ταυτισμένα με ισχυρούς ιμπεριαλιστές προστάτες, όπως οι ΗΠΑ, Από την άλλη, συγχύζουν τους απελπισμένους ανθρώπους της εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων και εμποδίζουν την αφομοίωση του μαθήματος που τους διδάσκει επίμονα η ίδια τους η πείρα: το εθνικό συμφέρον είναι μόνο η μεταμφίεση των συμφερόντων των εκμεταλλευτών και καταπιεστών τους και με αυτή την έννοια, το μόνο κόμμα που αληθινά χρειάζονται, είναι ένα κόμμα ταξικό και όχι «εθνικό», ένα κόμμα εργατικό και αντικαπιταλιστικό.
Ηθικολογία και ευχές αντί για πρόγραμμα
Θα περίμενε κανείς ότι η Διακήρυξη της ΕΛ.Α.Σ. θα κατέληγε σε μια δέσμη προγραμματικών θέσεων. Αντί αυτών όμως, οι αναγνώστες διαπιστώνουν ότι το πολιτικό πρόγραμμα έχει αντικατασταθεί από το ηθικό κήρυγμα και τις κοινότυπες ευχές: «Η Ελλάδα σήμερα έχει ανάγκη μία Ηθική Επανάσταση» και «Έναν νέο πατριωτισμό» μας ανακοινώνει βαρύγδουπα η Διακήρυξη, αλλά και «έναν πατριωτισμό που … βάζει φραγμό στην ασυδοσία της ολιγαρχίας και την υποταγή του κράτους σ’ αυτή»!
Προσοχή: ο Αλέξης Τσίπρας και η ΕΛ.Α.Σ. του, ξεκαθαρίζουν εδώ (για όσους λίγους αμφέβαλαν) ότι δεν υπερασπίζουν μια κοινωνικοπολιτική επανάσταση. Αυτή άλλωστε, αναγκαστικά θα απέκλειε έστω ένα μέρος, μια τάξη, της κοινωνίας. Αλλά οι εμπνευστές της Διακήρυξης δεν θέλουν να αποκλείσουν κανέναν. Ούτε καν την «ολιγαρχία». Έτσι, το νέο «αριστερό» κόμμα δεν θέλει ούτε να την απαλλοτριώσει, ούτε γενικότερα να της αφαιρέσει την εξουσία που απολαμβάνει στην οικονομία και το κράτος. Θέλει απλώς, να βάλει «φραγμό» στην… «ασυδοσία» της. Αλλά αυτή την κούφια φράση θα μπορούσε άνετα να τη συνυπογράψει και η ίδια η καπιταλιστική ολιγαρχία. Ειδικά από τη στιγμή που συνοδεύεται, όχι από συγκεκριμένα προγραμματικά μέτρα αλλά, μονάχα από 25 προοδευτικές και φιλολαϊκές ευχές όπως αυτές που εμφανίζονται στο τέλος της Διακήρυξης («ζωή με αξιοπρέπεια», «ασπίδα απέναντι στην ακρίβεια», «προσιτή στέγη», «Δίκαιη Ανάπτυξη» κ.ά.).
Τι είδους φορέας είναι η ΕΛ.Α.Σ.;
Αν κάποιος καλούταν να διατυπώσει ένα βασικό συμπέρασμα για την ταξική και πολιτική φύση της ΕΛ.Α.Σ. του Αλέξη Τσίπρα μόνο από την ιδρυτική της Διακήρυξη, δεν θα μπορούσε παρά να συμπεράνει ότι πρόκειται για τυπικό παράδειγμα ενός πολιτικού φορέα της σύγχρονης, απόλυτα υποταγμένης στον καπιταλισμό και ήδη χρεοκοπημένης στη συνείδηση μεγάλων τμημάτων της εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων, σοσιαλδημοκρατίας.
Ωστόσο, για να καταλάβουμε το ποιόν της ΕΛ.Α.Σ., μαζί με το περιεχόμενο της ιδρυτικής της Διακήρυξης θα πρέπει να συνυπολογίσουμε και το γεγονός ότι εδώ δεν έχουμε έναν σοσιαλδημοκρατικό φορέα που γεννιέται με την ενεργή συμμετοχή των εργαζόμενων και της νεολαίας. Η ΕΛ.Α.Σ. δεν έχει καν τη μορφή ενός κόμματος, με βάση, όργανα και συλλογικές διαδικασίες. Κανένας απλός εργαζόμενος ή νέος δεν φαίνεται να μπορεί με κάποιον τρόπο, έμμεσο ή άμεσο, σε κάποια συγκεκριμένη συλλογική διαδικασία, να επηρεάσει την πολιτική και τις ιδέες της ΕΛ.Α.Σ. Είναι εξαρχής ένα προσωποπαγές μόρφωμα, που αποτελεί προϊόν από τη μία πλευρά σχεδιασμών «κορυφής», και μάλιστα – όπως ξεκάθαρα φαίνεται από την υποστήριξη που έχει από μερίδα του αστικού Τύπου – με την ενεργή συμμετοχή επιφανών εκπροσώπων της καπιταλιστικής ολιγαρχίας, και από την άλλη, της παρατεταμένης αποσύνθεσης του παλιού ΣΥΡΙΖΑ, η οποία ξεκίνησε ήδη από το καλοκαίρι του 2015 με την υποταγή της ηγετικής του ομάδας υπό τον Αλέξη Τσίπρα, στην τρόικα και την ελληνική άρχουσα τάξη.
Με αυτή την έννοια, από ιστορική σκοπιά το μόρφωμα της ΕΛ.Α.Σ., θεμελιωμένο πάνω στις αρχές και τις μεθόδους της συμφιλίωσης με την άρχουσα τάξη, όχι μόνο δεν μπορεί να έχει κάποια σχέση με τις μαχητικές, λαϊκές αντιστασιακές και επαναστατικές παραδόσεις στις οποίες παραπλανητικά παραπέμπει το όνομά του, αλλά ούτε καν με εκείνες του παλιού αριστερού ΣΥΡΙΖΑ ή του παλιού ρεφορμιστικού ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου, τον οποίο επίμονα και κωμικοτραγικά επιδιώκει να «μαϊμουδίζει» διαρκώς ο Αλέξης Τσίπρας.
Έτσι, όλοι εκείνοι οι εργαζόμενοι και οι νέοι που εξαιτίας της απελπισίας τους από την αχαλίνωτη ακρίβεια και τα έργα και τις ημέρες της διεφθαρμένης κυβέρνησης της Ν.Δ. ετοιμάζονται να ψηφίσουν το νέο μόρφωμα του Αλέξη Τσίπρα, δεν θα πρέπει να τρέφουν αυταπάτες για τον ρόλο του. Για εκείνους το ζητούμενο της εποχής μας ήταν, είναι και παραμένει πάντα η δημιουργία ενός μαζικού αντικαπιταλιστικού κόμματος, ικανού να συσπειρώσει ενεργά και δημοκρατικά στις γραμμές του τα πιο μαχητικά και πρωτοπόρα τμήματα της εργατικής τάξης και της νεολαίας. Και σε αυτή την υπόθεση, σε αντίθεση με τους πιθανούς εργαζόμενους ή νέους ψηφοφόρους της ΕΛ.Α.Σ., οι ιδρυτικές ιδέες και η ηγεσία της δεν έχουν καμία θέση.
Σταμάτης Καραγιαννόπουλος