«Πλήρης και ολοκληρωτική νίκη. Εκατό τοις εκατό. Αναμφίβολα.» Με αυτά τα λόγια περιέγραψε ο Ντόναλντ Τραμπ την εκεχειρία δύο εβδομάδων με το Ιράν που ανακοινώθηκε χθες το βράδυ.
Λίγες ώρες νωρίτερα, ο Τραμπ είχε απειλήσει ότι «ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει» χωρίς να προκαλέσει ούτε ένα επικριτικό σχόλιο από τους συμμάχους της Αμερικής. Ωστόσο, λίγο πριν λήξει η προθεσμία που ο ίδιος έθεσε, ο Τραμπ δείλιασε μπροστά στα μάτια όλου του κόσμου. Συμφώνησε τώρα, τουλάχιστον λεκτικά, να διαπραγματευτεί στη βάση ενός ιρανικού σχεδίου 10 σημείων, με διαμεσολαβητή το Πακιστάν, ως ένα βήμα προς τη μόνιμη λήξη των εχθροπραξιών.
Αν πιστέψει κανείς τον Λευκό Οίκο, η εκεχειρία είναι αποτέλεσμα του ότι οι ΗΠΑ «πέτυχαν και υπερέβησαν» όλους τους στρατιωτικούς τους στόχους. Ο Τραμπ υποστηρίζει τώρα ότι αναμένει μια «Χρυσή Εποχή της Μέσης Ανατολής». Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Καρολάιν Λέβιτ καυχήθηκε για τις «απίστευτες ικανότητες των πολεμιστών μας» και απέδωσε στον Τραμπ το επίτευγμα του ανοίγματος των Στενών του Ορμούζ, αδιαφορώντας για το γεγονός ότι τα Στενά ήταν ανοιχτά πριν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτεθούν στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.
Η εκεχειρία είναι εξαιρετικά εύθραυστη και μπορεί να καταρρεύσει ανά πάσα στιγμή. Ωστόσο, είτε κρατήσει είτε όχι, πρόκειται για σοβαρή ήττα των ΗΠΑ και για τον Τραμπ προσωπικά.
Ο τελευταίος μήνας ανέδειξε τόσο τα όρια της «διπλωματίας με κανόνια» του Τραμπ όσο και του αμερικανικού ιμπεριαλισμού γενικότερα. Η παγκόσμια οικονομία υπέστη σοβαρές ζημίες, οι σύμμαχοι των ΗΠΑ δέχτηκαν πλήγματα, η βάση του Τραμπ διασπάστηκε, και τώρα ένα ερωτηματικό πλανάται πάνω από το μέλλον της αμερικανικής επιρροής στη Μέση Ανατολή.
Η τέχνη της συμφωνίας;
Μια ματιά στο πραγματικό περιεχόμενο του σχεδίου, όπως δημοσιεύτηκε από τα ιρανικά κρατικά ΜΜΕ, αφηγείται μια πολύ διαφορετική ιστορία από τις θριαμβολογίες του Τραμπ. Μακριά από το να υποχωρεί μπροστά στις ΗΠΑ από θέση αδυναμίας, το Ιράν έχει εξασφαλίσει, επί χάρτου, παραχωρήσεις που οι ΗΠΑ δεν θα ονειρεύονταν ποτέ να κάνουν πριν από την έναρξη του πολέμου.
Η συμφωνία απαιτεί πλήρη και μόνιμη κατάπαυση των εχθροπραξιών όχι μόνο στο Ιράν, αλλά σε ολόκληρο το Ιράκ, τον Λίβανο και την Υεμένη — ουσιαστικά αναγκάζοντας τις ΗΠΑ να χαλιναγωγήσουν όχι μόνο τις δικές τους φιλοδοξίες, αλλά και εκείνες του Ισραήλ. Οποιαδήποτε παραβίαση θα παρέχει στο Ιράν νόμιμη αιτία για επανέναρξη των εχρθοπραξιών, είτε ο Νετανιάχου στοχεύσει το Ιράν είτε τους αντιπροσώπους του. Τα Στενά του Ορμούζ θα διέπονται από ένα συμφωνημένο «πρωτόκολλο ασφάλειας ναυσιπλοΐας», στο οποίο το Ιράν θα λειτουργεί ουσιαστικά ως εισπράκτορας διοδίων σε αντάλλαγμα για ασφαλή διέλευση των πλοίων.
Στον οικονομικό τομέα, οι ΗΠΑ θα υποχρεούνται να καταβάλουν πλήρεις αποζημιώσεις ανοικοδόμησης στο Ιράν, να άρουν όλες τις κυρώσεις και να αποδεσμεύσουν όλα τα δεσμευμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία. Το Ιράν, από την πλευρά του, απλώς δεσμεύεται να μην επιδιώξει τη δημιουργία πυρηνικών όπλων — κάτι που ωστόσο είχαν αποδεχθεί πολλές φορές ήδη πριν από τον πόλεμο.
Το Ιράν ανέδειξε τα όρια της αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος, αντιμετωπίζοντας τις ΗΠΑ μέσω ασύμμετρου πολέμου και του ελέγχου κομβικών γεωστρατηγικών σημείων. Η εκστρατεία εκτόξευσης πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών του Ιράν έπληξε τουλάχιστον 11 αμερικανικές βάσεις, καθώς και αμέτρητες ενεργειακές εγκαταστάσεις σε ολόκληρη την περιοχή. Κλείνοντας τα Στενά του Ορμούζ, το Ιράν εκμεταλλεύτηκε την εύθραστη κατάσταση της παγκόσμιας οικονομίας — συμπεριλαμβανομένης και της οικονομίας και των ίδιων των ΗΠΑ, όπου η μέση τιμή της βενζίνης αυξήθηκε κατά 45% από τον Φεβρουάριο.
Η αστάθεια του Τραμπ — που άλλαζε διαρκώς τους πολεμικούς του στόχους και από ανακηρύξεις πρώιμης νίκης πέρναγε σε ανακοινώσεις για περαιτέρω κλιμάκωσης της σύγκρουσης — έχει πλήξει ανεπανόρθωτα τη δημοτικότητά του, που ήδη κλονιζόταν. Έχει δημιουργηθεί ένα ρήγμα εντός του MAGA, με πρώην υποστηρικτές του Τραμπ να ζητούν την παύση του από τα καθήκοντά του.
Προς το παρόν, το να ανακηρύξει τη «νίκη» και να αποχωρήσει από τον πόλεμο είναι η λιγότερο κακή επιλογή.
Το Ιράν βγαίνει από τον πόλεμο ενισχυμένο
Το Ιράν, εν τω μεταξύ, εξέρχεται από τη σύγκρουση ενισχυμένο. Όπως καθιστά σαφές μια εκτενής ανακοίνωση του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας του Ιράν, η ηγεσία του μεταβαίνει στο Ισλαμαμπάντ κρατώντας όλα τα «χαρτιά» στα χέρια της. Εάν οι ΗΠΑ αποδεχτούν οποιαδήποτε εκδοχή του σχεδίου των 10 σημείων, το Ιράν θα πάρει μια μεγάλη πολιτική και οικονομική ανάσα που χρειάζεται για να ανοικοδομηθεί.
Στο Ισραήλ, η υποχώρηση Τραμπ έχει ήδη προκαλέσει οργή και πανικό από τους φανατικούς σιωνιστές, που δεν θέλουν τίποτα λιγότερο από την πλήρη καταστροφή του Ιράν. Αναμφίβολα προέτρεπαν τον Τραμπ να εκτελέσει πράγματι τις χθεσινές γενοκτονικές απειλές του. Ωστόσο, ένα τέλος του πολέμου με όρους του Ιράν — που αντιπροσωπεύει η εκεχειρία — θα ήταν το χειρότερο δυνατό σενάριο. Θα οδηγούσε σε ένα Ιράν ισχυρότερο από πριν, υπονομεύοντας τη δυνατότητα του Ισραήλ να καταστεί η κυρίαρχη δύναμη στην περιοχή — ο στόχος για τον οποίο πίεσε τις ΗΠΑ να μπουν σε αυτή σύγκρουση — και θα ανάγκαζε τις ΗΠΑ να αποσυρθούν από την περιοχή, εκθέτοντας το Ισραήλ και θέτοντάς το σε υπαρξιακό κίνδυνο σε μια στιγμή που εμπλέκεται σε έξι πολεμικά μέτωπα.
Ο ηγέτης της ισραηλινής αντιπολίτευσης Γιαΐρ Λαπίντ δεν μάσησε τα λόγια του σχολιάζοντας την εκεχειρία:
«Δεν υπήρξε ποτέ τέτοια πολιτική καταστροφή σε όλη την ιστορία μας. Το Ισραήλ δεν ήταν καν στο τραπέζι όταν λαμβάνονταν αποφάσεις που αφορούσαν τον πυρήνα της εθνικής μας ασφάλειας. Ο Νετανιάχου απέτυχε πολιτικά, απέτυχε στρατηγικά, και δεν πέτυχε κανέναν από τους στόχους που ο ίδιος έθεσε. Θα χρειαστούν χρόνια για να επανορθωθεί η ζημία που προκάλεσε μέσω αλαζονείας, αμέλειας και έλλειψης στρατηγικού σχεδιασμού».
Πρόκειται για μια καταδικαστική δήλωση, που αποτυπώνει με ακρίβεια την αποδυναμωμένη θέση στην οποία βρίσκεται σήμερα το Ισραήλ. Όχι μόνο αιφνιδιάστηκαν από την ικανότητα του Ιράν να πλήττει στόχους σε ολόκληρο το Ισραήλ, αλλά η Χεζμπολάχ αναδύεται εκ νέου ως ισχυρή δύναμη, προξενώντας σοβαρές απώλειες στον ισραηλινό στρατό.
Ο Νετανιάχου θα κάνει ό,τι είναι στο χέρι του για να παρασύρει εκ νέου τις ΗΠΑ στη σύγκρουση. Χαρακτηριστικά, το σχέδιο 10 σημείων του Ιράν περιλαμβάνει τερματισμό του πολέμου του Ισραήλ στον Λίβανο — κι όμως ο Νετανιάχου έχει ήδη κινηθεί να υπονομεύσει την εκεχειρία, απορρίπτοντας αυτή την ρήτρα και εξαπολύοντας το μεγαλύτερο κύμα πληγμάτων στη χώρα από την έναρξη του πολέμου, πλήττοντας πάνω από 100 υποτιθέμενες θέσεις της Χεζμπολάχ σε Βηρυτό, Κοιλάδα Μπεκά και Νότιο Λίβανο. Μόνο σήμερα το πρωί 300 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί στη Βηρυτό, με νοσοκομεία να καλούν σε επείγουσες δωρεές αίματος.
Όπως και στο τέλος του Πολέμου των 12 Ημερών πέρυσι, οι αποκλίνοντες στόχοι του Ισραήλ και του Τραμπ καθίστανται για άλλη μια φορά εμφανείς. Για το Ισραήλ, κάθε αποτέλεσμα που αφήνει το ιρανικό καθεστώς όρθιο ισοδυναμεί με συντριπτική ήττα.
Οικονομική ανάκαμψη;
Σε τελική ανάλυση, αυτό που ανάγκασε τον Τραμπ να δράσει ήταν οι οικονομικές συνέπειες του πολέμου. Το 38ήμερο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ προκάλεσε χάος στην παγκόσμια οικονομία, εκτοξεύοντας τις τιμές πετρελαίου, φυσικού αερίου, λιπασμάτων και σχεδόν κάθε βιομηχανικής χημικής ουσίας. Οι προβλέψεις για ανάπτυξη προσαρμόστηκαν προς τα κάτω, ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε και οι αγορές κλονίστηκαν.
Ο απλός κόσμος αισθάνεται ήδη την πίεση. Μια παρατεταμένη κλειστή θαλάσσια αρτηρία θα επιδείνωνε σημαντικά τα πράγματα, καθώς τα αποθέματα εξαντλούνταν και άρχιζαν να εμφανίζονται πραγματικές ελλείψεις και να ενισχύεται η κερδοσκοπία. Εκτοξεύοντας τις τιμές πετρελαίου, φυσικού αερίου και παραγώγων τους, η κρίση απειλούσε να ωθήσει την παγκόσμια οικονομία στα πρόθυρα του στασιμοπληθωρισμού ή και ύφεσης σε συνδυασμό με πληθωρισμό, που θα εξαφάνιζε χρόνια οικονομικής «ανάκαμψης» μέσα σε λίγους μήνες.
Έχοντας αυτό κατά νου, και καθώς οι ενδιάμεσες εκλογές πλησιάζουν, ο Τραμπ αποφάσισε να σταματήσει τη σύγκρουση και να περιορίσει τις ζημιές. Αλλά ενώ οι αντιδράσεις των αγορών σήμερα είναι θετικές, οι συνέπειες του πολέμου θα είναι αισθητές για μήνες, αν όχι χρόνια — και αυτό υπό την προϋπόθεση ότι οι εχθροπραξίες δεν θα επαναληφθούν.
Αναλυτές ναυτιλίας αναφέρουν ήδη ότι δεν θα υπάρξει «μαζική φυγή» από τον Περσικό Κόλπο, με έναν εξ αυτών να σχολιάζει ότι η εκεχειρία «εξακολουθεί να απαιτεί από τα πλοία να ζητούν ουσιαστικά άδεια [από το Ιράν], και αυτό είναι το κλειδί. Αυτό σημαίνει ότι τίποτα δεν έχει αλλάξει — χωρίς άδεια, δεν υπάρχει διέλευση». Οι ενεργειακές εγκαταστάσεις, εν τω μεταξύ, έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές κατά τη διάρκεια του πολέμου και απέχουν πολύ από το να επισκευαστούν. Μερικές αναμένεται να βρίσκονται υπό επισκευή για χρόνια.
Ο πόλεμος ανέδειξε την ακραία ευπάθεια του παγκόσμιου εμπορίου και των αλυσίδων εφοδιασμού, που μπορεί να αξιοποιηθεί από χώρες που, επί χάρτου, είναι πολύ ασθενέστερες από τις ΗΠΑ. Με όμηρο τα Στενά του Ορμούζ, το Ιράν έστρεψε επιτυχώς τους μηχανισμούς του οικονομικού πολέμου εις βάρος των ΗΠΑ, αποκομίζοντας μεγάλα οφέλη.
Αμερικανική παρακμή
Παρά τα όσα μπορεί να ισχυρίζεται ο Τραμπ, η ήττα του στο Ιράν έχει καταστεί, μέσα σε λίγες εβδομάδες, η μεγαλύτερη αποτυχία εξωτερικής πολιτικής στην πρόσφατη ιστορία. Η θέση που είχαν οικοδομήσει οι ΗΠΑ σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή κατά τις προηγούμενες δεκαετίες — με στρατιωτικές βάσεις σε ολόκληρο τον Κόλπο που υποτίθεται ότι προστάτευαν υποδομές ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια οικονομία — αποδείχθηκαν ανίκανες απέναντι στο οπλοστάσιο πυραύλων του Ιράν.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι ΗΠΑ αποκάλυψαν την αδυναμία τους. Οι αραβικές συμμαχικές χώρες των ΗΠΑ στον Κόλπο — που εξαρτώνται αποκλειστικά από τις ΗΠΑ για την άμυνά τους — αφέθηκαν να τα βγάλουν πέρα μόνες τους καθώς οι ΗΠΑ επικεντρώνονταν στην προστασία του Ισραήλ και των δικών τους βάσεων. Συνειδητοποιώντας αυτό το γεγονός, πολλά κράτη του Κόλπου ώθησαν μάλιστα τον Τραμπ να συνεχίσει τον πόλεμο με την ελπίδα να τελειώσει η δουλειά και να εξαλειφθεί το Ιράν ως απειλή για τα συμφέροντά τους. Ωστόσο, με την εκεχειρία, οι ελπίδες τους έχουν μέχρι στιγμής διαψευστεί.
Εντός της ίδιας της κυβέρνησης Τραμπ, δεν υπάρχει καθόλου ομοφωνία ότι η συμφιλίωση με το Ιράν είναι η σωστή κατεύθυνση. Ιδίως, ο Στιβ Γουίτκοφ, ο διαπραγματευτής-θαύμα του Τραμπ, είναι «πολύ θυμωμένος», αποκαλώντας το σχέδιο 10 σημείων «καταστροφή, πανωλεθρία», σύμφωνα με πληροφορίες. Θα μεταβεί τώρα στο Ισλαμαμπάντ μαζί με τον Τζέι Ντι Βανς.
Η μέθοδος του Τραμπ να προσπαθεί να επιβληθεί στην εξωτερική πολιτική μέσω γρήγορων συμφωνιών και «χειρουργικών» στρατιωτικών επιχειρήσεων συναντά τα αντικειμενικά όρια της αμερικανικής ισχύος σε ολόκληρο τον κόσμο. Ταλαντευόμενος από τη μία θέση στην άλλη, ενεργεί σαν ταύρος σε υαλοπωλείο, αποσταθεροποιώντας σε αυτή του την πορεία την αμερικανική και παγκόσμια οικονομία.
Το εάν η εκεχειρία θα διατηρηθεί πράγματι για μεγάλο χρονικό διάστημα και θα οδηγήσει σε κάποιου είδους μακροβιότερη συμφωνία τις επόμενες εβδομάδες, μόνο ο χρόνος θα το δείξει. Εξακολουθεί αναμφίβολα να υπάρχει το ενδεχόμενο μιας ακόμα στροφής 180 μοιρών.
Καθοδική πορεία
Ο Πόλεμος του Ιράν έχει ήδη ασκήσει βαθιά επίδραση στη συνείδηση εντός των ΗΠΑ. Το Ιράν μπορεί τώρα να διεκδικεί τουλάχιστον μια προσωρινή νίκη, γεννώντας το αναπόφευκτο ερώτημα ακόμα και στους πιο πιστούς υποστηρικτές του Τραμπ: τι υποτίθεται ότι θα επιτυγχάνονταν με όλα αυτά;
Στο στρατόπεδο του MAGA, ο Πόλεμος του Ιράν πυροδότησε σφοδρή αντίδραση, μεγαλύτερη από εκείνη που είχε προκαλέσει οποιαδήποτε από τις προηγούμενες πολιτικές του Τραμπ, συμπεριλαμβανομένης της απαγωγής του Νικολάς Μαδούρο. Εξέχοντες influencers του MAGA όπως η Κάντεϊς Όουενς, ο Τζο Ρόγκαν και ο Τάκερ Κάρλσον έχουν όλοι δημοσίως στραφεί εναντίον του Τραμπ για την εμπλοκή του στον πόλεμο. Ο Άλεξ Τζόουνς είπε χθες ότι «ο Τραμπ ακούγεται κυριολεκτικά σαν παράφρονας υπερκακοποιός από ταινία Marvel. ΔΕΝ ΤΟΝ ΨΥΦΙΣΑΜΕ ΓΙΑ ΚΑΤΙ ΤΕΤΟΙΟ!!». Ο Θίο Βον, που φιλοξένησε τον Τραμπ στο podcast του κατά τη διάρκεια των εκλογών του 2024 —αποκαλεί πλέον τις ΗΠΑ και το Ισραήλ ως τους πραγματικούς τρομοκράτες στον πόλεμο κατά του Ιράν.
Εν τω μεταξύ, τα ποσοστά αποδοχής του Τραμπ είναι τα χαμηλότερα από την ανάληψη των καθηκόντων του. Η υποστήριξη για τον πόλεμο παρέμεινε επίσης σταθερά χαμηλή, με άνω του 60% να εκφράζει αποδοκιμασία, ενώ το 69% των Αμερικανών αναφέρει τις αυξανόμενες τιμές βενζίνης ως το κορυφαίο τους πρόβλημα. Σε ό,τι αφορά το Ισραήλ επίσης, το 57% των νέων Ρεπουμπλικανών — μια ομάδα που ήταν αξιόπιστα φιλοϊσραηλινή μέχρι πριν λίγα χρόνια — εκφράζει τώρα αρνητική γνώμη για αυτή τη χώρα.
Η σημασία αυτού του γεγονότος δεν πρέπει να υποτιμάται. Όπως επισημάναμε πριν επιστρέψει στην εξουσία ο Τραμπ, η κοινωνική του βάση αποτελείται από αντιφατικά στοιχεία. Το τμήμα της εργατικής τάξης που ψήφισε Τραμπ δεν το έπραξε επειδή ήθελε να κηρύξει νέους πολέμους στη Μέση Ανατολή, αλλά επειδή ο Τραμπ υποσχέθηκε τον τερματισμό των πολέμων, βελτιώνοντας παράλληλα τη ζωή των απλών Αμερικανών.
Ο πόλεμος στο Ιράν αποδείχθηκε τεράστιο ολίσθημα. Είτε κρατήσει η εκεχειρία είτε όχι, 38 ημέρες αδιάκριτου βομβαρδισμού συνεπάγονται τεράστιο κόστος για τον αμερικανικό καπιταλισμό και το καθεστώς του — που πολλοί αποκαλούν πλέον την πολεμοχαρή «τάξη Έπσταϊν» — που καθίσταται ολοένα και πιο μισητό στα μάτια του ευρύτερου πληθυσμού.
Όπως επεσήμανε ο Λένιν, ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος εντείνει όλες τις αντιφάσεις — και μια ήττα ακόμα περισσότερο. Εργαζόμενοι και νέοι θα αντλήσουν σημαντικά συμπεράσματα από αυτά τα γεγονότα, αντιλαμβανόμενοι την εκεχειρία για αυτό που πραγματικά είναι. Θα αναζητούν ολοένα και πιο επιτακτικά μια επαναστατική διέξοδο βιώνοντας την πικρή εμπειρία της αμερικανικής παρακμής και του αδιεξόδου του τραμπισμού.
Το βιοτικό επίπεδο υποχωρεί σοβαρά στις Ηνωμένες Πολιτείες, και στην επερχόμενη περίοδο ο Τραμπ δεν θα είναι γνωστός ως ο άνθρωπος που έλυσε τα προβλήματα των εργαζόμενων, αλλά ως ο άνθρωπος που τα επιδείνωσε. Όλοι οι κομπασμοί και οι μεγαλόστομες δηλώσεις του θα αποκαλυφθούν για αυτά που πραγματικά είναι: ανοησίες ενός προέδρου που δεν έχει απαντήσεις για τα πραγματικά προβλήματα. Αντί για τον πρόεδρο που κάνει ξανά μεγάλη την Αμερική, θα είναι γνωστός ως εκείνος που κυβέρνησε σε μια φάση απότομης παρακμής της ισχύος των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η κρίση στη Μέση Ανατολή ανέδειξε όλα αυτά με μεγάλη σαφήνεια και αυτό ασκεί βαθιά επίδραση στη συνείδηση εκατομμυρίων ανθρώπων. Και καθώς ο συνασπισμός δυνάμεων που ανέδειξε τον Τραμπ στην εξουσία διαλύεται πάνω σε ταξικές γραμμές, η προοπτική που ανοίγεται μπροστά μας είναι εκείνη της όξυνσης της ταξικής πάλης κατά την επερχόμενη περίοδο.
Βίκτορ Μάρεϊ Βέντσο
08 Απριλίου 2026