Περνώντας αισίως στο 1ο κεφάλαιο του βιβλίου και στην ενότητα με τον ρομαντικό τίτλο «Τα χρόνια της αθωότητας», ο Αλέξης Τσίπρας περιγράφει τα παιδικά του χρόνια. Έχοντας πληροφορήσει τον αναγνώστη για τα ονόματα και την καταγωγή των γονιών του (Παύλος από το Αθαμάνιο Άρτας, Αρίστη από την Καβάλα) και για τον αριθμό των αδελφών του (παραλείποντας να αναφερθεί στην αιτία του τραγικού θανάτου του μόλις 6 μηνών αδερφού του που δεν γνώρισε), μας δίνει ελάχιστες πληροφορίες σχετικά με ένα κρίσιμο ζήτημα για κάθε ανθρώπινη ύπαρξη σε μια ταξική κοινωνία, δηλαδή για την ταξική θέση της οικογένειάς του, συμπεριλαμβανομένων των επαγγελματικών ασχολιών του πατέρα του.
Γράφει απλώς: «Μεγάλωσα σε ένα διαμέρισμα 110 τ.μ. στην οδό Φθιώτιδος 41 στους Αμπελόκηπους». Βέβαια, και μόνο αυτή η πληροφορία αρκεί για να κατατάξει κανείς την οικογένεια του Παύλου Τσίπρα στη μεσαία αστική τάξη της αθηναϊκής κοινωνίας της εποχής, και τον ίδιο στα σχετικά προνομιούχα παιδιά μιας μεγαλούπολης στην οποία η πλειονότητα των οικογενειών άνηκε από τότε (μέσα δεκαετίας 1970) στην εργατική τάξη και τα φτωχά λαϊκά στρώματα.
Ωστόσο, η αποφυγή αναφοράς στις οικονομικές δραστηριότητες του πατέρα του σε ένα κεφάλαιο που αναφέρονται αρκετές λεπτομέρειες για την παιδική και εφηβική του ηλικία, δεν φαίνεται να είναι τυχαία. Ο συγγραφέας δεν επιθυμεί απλώς να μη διαφωτίσει τον αναγνώστη σχετικά με τις πραγματικές υλικές συνθήκες που διαμόρφωσαν αυτή την περίοδο της ζωής του, εξαιτίας κάποιας ιδεολογικής συστολής για την ταξική του καταγωγή. Επιδιώκει κάτι πολύ σοβαρότερο: να κρύψει εντελώς τις αποδεδειγμένες και πολύ προσοδοφόρες για το οικογενειακό εισόδημα οικονομικές σχέσεις του πατέρα και του θείου του με το καθεστώς της Χούντας.
Οι δουλειές πατρός και θείου με τη Χούντα
Το ζήτημα αυτό ήρθε στο προσκήνιο έντονα το 2019 μετά από τις (ασφαλώς υποκριτικές και ιδιοτελείς) καταγγελίες του Κυρ. Μητσοτάκη στη Βουλή για «χρυσές δουλειές της οικογένειας Τσίπρα επί Χούντας». Ωστόσο, αυτές οι κατηγορίες θα ανέμενε κανείς να έχουν αποτελέσει αφορμή για μια, σύντομη έστω, απάντηση του συγγραφέα και μέσα από το βιβλίο του. Το γεγονός ότι αυτή η απάντηση απουσιάζει, υποχρεώνει τον κριτικό αναγνώστη να συνδυάσει αυτή την απρόσμενη σιωπή με τα διαθέσιμα σχετικά στοιχεία και τις μαρτυρίες, ώστε να διαμορφώσει ένα αξιόπιστο συμπέρασμα.
Ποια είναι αυτά και τι δείχνουν; Πράγματι, ο Παύλος Τσίπρας στην περίοδο της Χούντας ήταν πολιτικός μηχανικός και διηύθυνε μαζί με τον αδελφό του, Ηρακλή, μια τεχνική εταιρεία, την Ανώνυμη Εταιρεία Τεχνικών Έργων «Ηρακλής» (Ηρακλής ΑΕΤΕ), η οποία αναλάμβανε κρατικά έργα, όπως τμήματα του οδικού δικτύου και υποδομές. Εκτός από την άνετη οικονομική κατάσταση που συνάγεται από την λιτή αναφορά του συγγραφέα της «Ιθάκης» στο σπίτι που γεννήθηκε στα τέλη Ιουλίου 1974, η κερδοφόρα δραστηριότητα της εταιρείας κατά την χουντική επταετία τεκμηριώνεται από τους δημοσιευμένους ισολογισμούς της εποχής, η οποίοι ήρθαν στο φως με σχετικά δημοσιεύματα αστικών ΜΜΕ το 2019 (Βλέπε ενδεικτικά https://www.tovima.gr/2019/05/12/politics/oi-xryses-douleies-tis-oikogeneias-tsipra-sta-xronia-tis-xountas/ και https://www.protagon.gr/themata/telika-poses-texnikes-etaireies-eixe-i-oikogeneia-tsipra-44341833964).
Μέσα από αυτά γνωστοποιήθηκε με αδιαμφισβήτητο τρόπο (ασφαλώς, το επαναλαμβάνουμε για να μην παρεξηγηθούμε, όχι με κίνητρο την ιστορική αλήθεια, αλλά το προεκλογικό «τσαλάκωμα» του ΣΥΡΙΖΑ) ότι από τους ισολογισμούς της εταιρείας που ιδρύθηκε το 1970 προέκυπτε πως αυτή είχε στα τέλη του 1972 υπό εκτέλεση έργα ύψους 390 εκ. δραχμών, ενώ το αντίστοιχο ποσό ανερχόταν στα 290 εκ. δραχμές στο τέλος του 1973. Αναμφίβολα, πρόκειται για αξιόλογα ποσά για την εποχή, από την ύπαρξη των οποίων, σε κάθε περίπτωση, κάθε άλλο παρά συνάγεται ότι οι επιχειρηματίες εργολήπτες της οικογένειας Τσίπρα βρίσκονταν σε κάποιου είδους δυσμένεια από το καθεστώς.
Τρεις κρίσιμες μαρτυρίες
Επιπλέον, μεγάλη σημασία παρουσιάζει η μαρτυρία του Φοίβου Ιωαννίδη, ενός παλιού στελέχους της Ένωσης Κέντρου, που συμμετείχε στον αντιδικτατορικό αγώνα και διετέλεσε υφυπουργός των κυβερνήσεων Α. Παπανδρέου και Κ. Σημίτη, και ο οποίος υπήρξε στενός φίλος των αδελφών Τσίπρα. Παρεμβαίνοντας στη σχετική δημόσια συζήτηση με άρθρο του στα «Νέα» στις 10/5/2019 με τίτλο «Αυτή είναι η αλήθεια» (https://www.athensvoice.gr/epikairotita/politiki-oikonomia/544114/foivos-ioannidis-ayti-einai-i-alitheia-gia-ton-patera-toy-tsipra/) ο Φ. Ιωαννίδης ανέφερε τα ακόλουθα: «Έχω αναφερθεί δημόσια, ερωτώμενος, στον ρόλο του Ηρακλή Τσίπρα θείου του πρωθυπουργού, επί δικτατορίας. Εν συντομία, συμμετείχε στη δράση της οργάνωσης ΔΕΚΑ (Δημοκρατική Ένωση Κρητών Αγωνιστών) που είχα ιδρύσει μαζί με άλλους αγωνιστές, διέφυγε τη σύλληψη, απέκτησε ρόλο επί Ασλανίδη στον Παναθηναϊκό, καταδικάστηκε μεν σε ποινή φυλάκισης δύο ετών, αλλά έμεινε μόνο την παραμονή της δίκης μας στη φυλακή, αφού του χορηγήθηκε παρανόμως αναστολή, δοθέντος, ότι είχε καταδικαστεί προδικτατορικά δύο φορές για απάτη σε ποινή πάνω από έξι μήνες η κάθε μία. Μετά μαζί με τον αδερφό του, Παύλο Τσίπρα που είχε συλληφθεί για λίγο διάστημα, αλλά αφέθηκε ελεύθερος, πράγματι ανέλαβαν δημόσια έργα στην Κρήτη, πιθανόν και αλλού. Αυτή είναι η αλήθεια και μόνο η αλήθεια.».
Είναι ξεκάθαρες οι «αιχμές» που αφήνονται από τον 83χρονο τότε και μακαρίτη πλέον Φ. Ιωαννίδη, ιδιαίτερα για τον θείο Ηρακλή: παρότι μέλος αντιστασιακής οργάνωσης, συλλαμβάνεται, καταδικάζεται και αποφυλακίζεται «παρανόμως» με αναστολή, και μετά, μαζί με τον αδερφό του, παίρνουν από τη Χούντα δημόσια έργα και ζουν ως ευκατάστατοι Αθηναίοι μεσοαστοί. Μάλιστα, οι σκιές για το πολιτικό και ηθικό ποιόν του Ηρακλή Τσίπρα (με αντανάκλαση αναπόφευκτα και στον συνεταίρο αδελφό του, Παύλο) πολλαπλασιάστηκαν, καθώς το 2019 επίσης, ανασύρθηκαν από τα ίδια ΜΜΕ (ασφαλώς το επαναλαμβάνουμε, με προφανή σκοπιμότητα να πλήξουν πολιτικά τον Αλέξη Τσίπρα και τον ΣΥΡΙΖΑ) δύο παλιές, και γι’ αυτό απαλλαγμένες από σύγχρονα πολιτικά πάθη και αξιόπιστες, αφηγήσεις – συνεντεύξεις αντιδικτατορικών αγωνιστών της Κρήτης στον δημοσιογράφο Αντώνη Σανουδάκη.
Η πρώτη περιέχεται στο βιβλίο «Καπετάν Γιάννης Χαλκιαδάκης: Η εξομολόγηση ενός αγωνιστή» του δημοσιογράφου Αντώνη Σανουδάκη (Εκδόσεις Κνωσός) και ανήκε στον μετέπειτα εκδότη των «Ρεθυμνιώτικων Νέων», Γιάννη Χαλκιαδάκη, ο οποίος είχε αναφέρει στον συγγραφέα ότι στην οργάνωση ΔΕΚΑ υπήρχε ένας «δούρειος ίππος» της Χούντας, φωτογραφίζοντας τον Ηρακλή Τσίπρα. Η δεύτερη ήταν η ηχογραφημένη αφήγηση του αντιδικτατορικού αγωνιστή παπά-Πέτρου Γαβαλά στον ίδιο δημοσιογράφο, που δημοσιοποιήθηκε στις 14/5/2019 στην ιστοσελίδα in.gr και στα «Νέα». Ο παπάς αυτός, ήταν ιδρυτικό στέλεχος της ΔΕΚΑ. Συνελήφθη το 1967, βασανίστηκε και καταδικάστηκε τον Φεβρουάριο του 1968 σε δύο χρόνια φυλάκιση. Όμως, σε αντίθεση με τον θείο Ηρακλή, αυτός εξέτισε κανονικά την ποινή του. Στην συνέντευξη λοιπόν, ανέφερε ότι δεν εμπιστευόταν τον Ηρακλή Τσίπρα, αφού απορούσε πώς έπαιρνε τόσα πολλά έργα από το χουντικό καθεστώς (https://www.tovima.gr/2019/05/14/politics/sygklonistiki-martyria-antistasiakou-papa-stin-kriti-gia-tin-oikogeneia-tsipra-sti-xounta/).
Αμήχανες και μη πειστικές διαψεύσεις
Στα δημοσιεύματα αυτά, ο φιλικός στην τότε κυβέρνηση Τσίπρα, Τύπος, με εμφανή αμηχανία είχε αντιπαραθέσει μια υποτιθέμενα αποκαλυπτική μαρτυρία της 90χρονης Δέσποινας Σκαλοχωρίτου, η οποία ήταν γνωστή επιχειρηματίας – εισαγωγέας με διασυνδέσεις σε όλη την Κρήτη, αλλά και μέλος της Διοικούσας Επιτροπής της ΕΔΑ τη δεκαετία του 1960 (https://www.efsyn.gr/politiki/158635_martyria-athoonei-ton-irakli-tsipra#). Αυτή η μαρτυρία υποτίθεται ότι διέψευδε τους ισχυρισμούς των Χαλκιαδάκη και Γαβαλά ότι ο Ηρακλής Τσίπρας υπήρξε συνεργάτης και οικονομικά ευνοούμενος (μαζί με τον αδελφό του) της Δικτατορίας. Όμως το μόνο που προκύπτει από την μαρτυρία της Σκαλοχωρίτου, όπως μπορεί να διαπιστώσει κανείς διαβάζοντάς την, είναι ότι ο Ηρακλής Τσίπρας, με τις πλάτες του Ηλία Ηλιού και της συζύγου του, είχε ζητήσει από την Σκαλοχωρίτου να μεσολαβήσει για την ανάληψη ενός δημόσιου έργου, της παλιάς εθνικής οδού Ηρακλείου – Ρεθύμνου, πριν όμως από την άνοδο της Χούντας στην εξουσία. Στην πραγματικότητα, αυτή η υποτιθέμενη «διάψευση των συκοφαντιών», συνιστά ένα ακόμα επιβαρυντικό στοιχείο για το ήθος του θείου Ηρακλή, αφού αυτός εμφανίζεται να χρησιμοποιεί τις σχέσεις του με την κεντρική ηγεσία και τοπικά στελέχη της ΕΔΑ για να πάρει κερδοφόρες δουλειές από το κράτος.
Πάνω από όλα όμως, πρέπει να θυμίσουμε ότι και η απάντηση που είχε δώσει ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας στις 9/5/2019 μέσω ανάρτησης στο Facebook (https://www.facebook.com/tsiprasalexis/posts/10157324042403054?ref=embed_post) με την οποία ισχυρίστηκε ότι ο πατέρας του όχι μόνο δεν συνεργάστηκε, αλλά φυλακίστηκε για τη δράση του, δεν ήταν καθόλου πειστική. Εκεί, αφού αναφέρθηκε στην πράγματι, ψευδή κατηγορία που είχε εκτοξευθεί από ακροδεξιούς κύκλους (Καρατζαφέρης και Σία) ότι ο πατέρας του ήταν δήθεν ιδιοκτήτης μιας μεγάλης Τεχνικής εταιρείας με την ονομασία «Σκαπανέας» και η οποία έπαιρνε στη δικτατορία μεγάλα κρατικά έργα, ο Αλέξης Τσίπρας δεν ανέφερε ούτε ένα πειστικό στοιχείο που να διαψεύδει την υπαρκτή σχέση της πραγματικής εταιρείας του πατέρα και του θείου του με τα κρατικά έργα κατά την περίοδο της Χούντας.
Μετά από μια αναδρομή στο ΕΑΜικό παρελθόν του παππού του και το ανένταχτα και παθητικά αριστερό, πολιτικό παρελθόν του πατέρα του, ο Αλέξης Τσίπρας αναφέρθηκε στη σύλληψη και την επί 1,5 μήνα φυλάκιση του Παύλου Τσίπρα λόγω της συνδρομής που παρείχε μαζί με τον αδερφό του με εκρηκτικά υλικά από το εργοτάξιο της τεχνικής τους εταιρείας σε μια αντιδικτατορική βομβιστική επίθεση στη πλατεία Λιονταριών στο Ηράκλειο, το Φθινόπωρο του 1967, ισχυριζόμενος ότι τελικά αποφυλακίστηκε «γιατί δε βρέθηκαν επαρκή στοιχεία». Για να συμπληρώσει και να καταλήξει σε αυτή του την ανάρτηση με τα εξής λόγια: «Αποφυλακίστηκε μεν, αλλά το μητρώο φρονημάτων του έγινε ακόμη βαρύτερο. Έτσι το ’70 δεν μπόρεσε να ανανεώσει το πτυχίο του, με αποτέλεσμα να μην μπορεί ο ίδιος να συμμετάσχει σε διαγωνισμούς. Και λίγο αργότερα, το ’72, αναγκάστηκε μαζί με τον αδελφό του να φύγει από τη χώρα για να δουλέψουν ως μηχανικοί στη Σαουδική Αραβία. Ύστερα ήρθε η Μεταπολίτευση.»
Ωστόσο, τα αδύναμα στοιχεία και οι αντιφάσεις που συνοδεύουν αυτή τη διάψευση είναι καταλυτικά για να κατανοήσει κάποιος το ποια είναι η αλήθεια. Τα δημοσιεύματα που παρουσιάστηκαν στα ΜΜΕ των αστών πολιτικών του αντιπάλων (και σημερινών του υποστηρικτών, όπως εκείνα του «ολιγάρχη» – εφοπλιστή Βαγγέλη Μαρινάκη), περιείχαν φωτογραφίες ισολογισμών που έδειχναν για την εταιρεία «Ηρακλής Α.Ε.Τ.Ε.» αύξηση κύκλου εργασιών ακριβώς την περίοδο που ο Α. Τσίπρας υποστήριξε ότι ο πατέρας του βρισκόταν σε επαγγελματικό αδιέξοδο και ότι αναγκάστηκε μαζί με τον θείο του να μεταναστεύσουν. Συγκεκριμένα, μιλάμε για τους ισολογισμούς για τα έτη 1971, 1972 και 1973 (https://www.tanea.gr/2019/05/12/politics/government/oi-xryses-douleies-tis-oikogeneias-tsipra-sta-xronia-tis-xountas/).
Στα ίδια δημοσιεύματα μέσω των ΦΕΚ τεκμηριώθηκε η ανάληψη συγκεκριμένων δημόσιων έργων, όπως έργα οδοποιίας και υποδομών στους νομούς Καρδίτσας και Άρτας, τα οποία εκτελούνταν την ίδια περίοδο που ο Αλέξης Τσίπρας υποστήριξε ότι ο πατέρας του είχε αναγκαστεί να διαφύγει στη Σαουδική Αραβία. Αντίθετα όπως σημείωνε το σχετικό ρεπορτάζ του protagon.gr gr (https://www.protagon.gr/themata/o-iraklis-tsipras-o-xountikos-aslanidis-kai-o-panathinaikos-44341834659), το οποίο παρά την (τότε) αντιπολιτευτική σκοπιμότητα, παρέθετε αδιάσειστα στοιχεία και λογικά επιχειρήματα που έμειναν αναπάντητα από την πλευρά του Αλέξη Τσίπρα, η υποτιθέμενη μετανάστευση των αδελφών Τσίπρα στη Σαουδική Αραβία σχετιζόταν πιθανά με κάποιο έργο που είχαν αναλάβει εκεί ως υπεργολάβοι κάποιας άλλης ελληνικής εταιρείας.
Σε κάθε περίπτωση, το σίγουρο, εξακριβωμένο και ουδέποτε διαψευσμένο γεγονός, είναι πως ο θείος του συγγραφέα της «Ιθάκης», όχι μόνο δεν βρισκόταν σε δυσμένεια από το καθεστώς ως τμήμα της υποτιθέμενης γενικής χουντικής δυσμένειας έναντι των δύο αδελφών, αλλά αντίθετα ήταν ένας εξέχων διοικητικός παράγοντας του ποδοσφαιρικού ΠΑΟ με τις ευλογίες της Χούντας. Τον Φεβρουάριο του 1971, λίγο πριν την υποτιθέμενη αναγκαστική του μετανάστευση στη Σαουδική Αραβία, ο Ηρακλής Τσίπρας διορίστηκε στο διοικητικό συμβούλιο του ΠΑΟ με απόφαση του πανίσχυρου άντρα της Χούντας στο ποδόσφαιρο και Γ.Γ. Αθλητισμού, διαβόητου Κωνσταντίνου Ασλανίδη. Καθόλου τυχαίο άλλωστε δεν είναι το γεγονός ότι στην επίμαχη ανάρτησή του το 2019, ο Αλέξης Τσίπρας δεν αναφέρθηκε ουσιαστικά καθόλου στον θείο του, αλλά περιορίστηκε στον πατέρα του, με τον οποίο όμως, αποτελούσε ένα αδιαχώριστο επιχειρηματικό δίδυμο στο πλαίσιο της κοινής τους εργοληπτικής εταιρείας.
Μια αποσιώπηση «επιθετική»
Είναι προφανές το γιατί ο Αλέξης Τσίπρας επιδιώκει στην «Ιθάκη» να αποσιωπήσει το συμβιβασμένο παρελθόν του πατέρα και του θείου του με τη Χούντα, αντικειμενικός καρπός του οποίου άλλωστε, σ’ έναν σημαντικό βαθμό ήταν και η ξένοιαστη παδικο-εφηβική και φοιτητική ζωή του ίδιου. Ένα τέτοιο παρελθόν δεν μπορεί να ταιριάξει με την εικόνα του λαοπρόβλητου και χαρισματικού προοδευτικού ηγέτη που επιδιώκει να φιλοτεχνήσει μέσω της «Ιθάκης» για τον εαυτό του ο συγγραφέας της.
Ωστόσο, αυτό που θα μπορούσε να εξοργίσει ακόμα και έναν ακραία καλόπιστο κριτικό αναγνώστη του βιβλίου που διαθέτει μια γενική εικόνα για το φιλικό στη Χούντα οικονομικό βίο του θείου Ηρακλή και του αδερφού του, είναι η προσπάθεια του Αλέξη Τσίπρα, όχι μόνο να αποσιωπήσει αυτήν τη σχέση, αλλά να την μακιγιάρει με ανέμελα, αθώα και παιδικά χρώματα, δίνοντας της έτσι αντικειμενικά έναν όχι αμυντικό, ντροπαλό, αλλά έναν επιθετικό χαρακτήρα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η επίκληση της καθημερινής «συνήθειας» που όπως γράφει αποτέλεσε για εκείνον στα παιδικά του χρόνια ο Παναθηναϊκός, χωρίς όμως πουθενά να αναφέρει ότι αυτή η στενή οικογενειακή σχέση με τον σύλλογο είχε οικοδομηθεί γερά με ενδιάμεσο τον ίδιο τον ισχυρό άνδρα της Χούντας, Κ. Ασλανίδη, ο οποίος είχε τοποθετήσει προσωπικά τον θείο του στη διοίκηση του Συλλόγου. Έτσι, αυτή η φαινομενικά αθώα και ρομαντική επαναλαμβανόμενη επίκληση των φιλο-Παναθηναϊκών του αισθημάτων σ’ αυτό το 1ο κεφάλαιο της «Ιθάκης» χωρίς αναφορά στην ηγετική παραγοντική ιδιότητα του θείου του στον σύλλογο με τις πλάτες της Χούντας – σαν να αποτελούσε αυτό μια ασήμαντη λεπτομέρεια – μας δείχνει, για μια ακόμα φορά σ’ αυτές τα πρώτες σελίδες, ότι ο συγγραφέας της «Ιθάκης» δεν ενδιαφέρεται για την ιστορική αλήθεια, αλλά μοναχά για την πολιτική του εικόνα.
Σταμάτης Καραγιαννόπουλος