Ο Τραμπ επίσημα ξεκίνησε έναν εμπορικό πόλεμο, αλλά αυτή τη φορά, δεν στοχεύει μόνο την Κίνα ή άλλες μεμονωμένες χώρες. Έβαλε στο στόχαστρο ολόκληρο τον κόσμο. Η κατάσταση που βλέπουμε να εκτυλίσσεται μπροστά μας έχει αρκετά κοινά στοιχεία με τη δεκαετία του 1930. Μετά την κρίση του 1929, τα κράτη της Ευρώπης και οι ΗΠΑ στράφηκαν στον προστατευτισμό, σε μια προσπάθεια να εξάγουν την κρίση τους σε άλλες χώρες.
Το 1930, οι ΗΠΑ θέσπισαν το νόμο Σμουτ-Χόλεϋ, αυξάνοντας τους δασμούς κατά 20%. Αρχικά, αυτός ο προστατευτισμός οδήγησε σε μία προσωρινή αναζωογόνηση της αμερικανικής οικονομίας. Ωστόσο, καθώς η ύφεση βάθυνε το 1931, τα προστατευτικά μέτρα μείωσαν τις αμερικανικές εξαγωγές και εισαγωγές κατά 2/3. Επιπρόσθετα, μέχρι το 1932, η βιομηχανική παραγωγή είχε καταρρεύσει κατά 46%! Συνολικά, το παγκόσμιο εμπόριο μειώθηκε κατά 66%, προκαλώντας ένα συντριπτικό πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία.
Η κρίση, φυσικά, δεν προκλήθηκε από τον προστατευτισμό. Αντίθετα, ο προστατευτισμός ήταν το αποτέλεσμα της. Με τη σειρά του όμως, ο προστατευτισμός λειτούργησε σαν καταλύτης για το βάθεμα της κρίσης. Μία αντίστοιχη διαδικασία βλέπουμε να εξελίσσεται σήμερα.
Με τον προστατευτισμό, η άρχουσα τάξη, πιεζόμενη από την κρίση, προσπαθεί να «γυρίσει πίσω τον τροχό της ιστορίας», υπονομεύοντας τον παγκόσμιο καταμερισμό εργασίας. Ο Τρότσκι έγραφε χαρακτηριστικά, για αυτή την καταδικασμένη σε αποτυχία προσπάθεια: «Το προοδευτικό καθήκον της προσαρμογής της οικονομικής και κοινωνικής οργάνωσης στις νέες τεχνολογίες αντιστρέφεται και μετατρέπεται σε μια μάταιη απόπειρα περιορισμού και καταστολής των παραγωγικών δυνάμεων, ώστε αυτές να συμμορφωθούν με τα παρωχημένα εθνικά σύνορα και τις ξεπερασμένες κοινωνικές σχέσεις. Και στις δύο όχθες του Ατλαντικού, έχει δαπανηθεί περισσή φαιά ουσία σε μια προσπάθεια να λυθεί το φανταστικό πρόβλημα του πώς να σπρωχτεί ο κροκόδειλος πίσω στο αυγό της κότας. Ο υπερσύγχρονος οικονομικός εθνικισμός είναι καταδικασμένος αμετάκλητα από τον ίδιο τον αντιδραστικό του χαρακτήρα. Δεν είναι τίποτε άλλο άλλο από μια τροχοπέδη που καθηλώνει και εκφυλίζει τις παραγωγικές δυνάμεις της ανθρωπότητας». (Λέον Τρότσκι, Εθνικισμός και οικονομική ζωή, 1934).
Ο προστατευτισμός λοιπόν, ιστορικά, δεν οδήγησε στην αναζωογόνηση της οικονομίας, αλλά στη Μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του 1930. Αλλά σήμερα οι συνέπειες θα είναι ακόμη πιο σοβαρές. Γιατί, ενδεικτικά, όταν οι ΗΠΑ υιοθέτησαν προστατευτικά μέτρα το 1930, το εμπόριο (εισαγωγές και εξαγωγές) αντιστοιχούσε στο 9% του ΑΕΠ της χώρας. Τώρα αντιστοιχεί στο 25% του ΑΕΠ της.
Η αναγκαία στάση της εργατικής τάξης
Ποια πρέπει να είναι όμως η στάση της εργατικής τάξης απέναντι σε αυτά τα μέτρα; Ο ηγέτης του συνδικάτου εργατών στην αυτοκινητοβιομηχανία των ΗΠΑ (UAW), Σιν Φέιν, επαίνεσε τον Τραμπ «για την πρωτοβουλία του να βάλει τέλος στην καταστροφή που προκάλεσε το ελεύθερο εμπόριο στις εργατικές κοινότητες εδώ και δεκαετίες». Όμως, αυτή η πολιτική δεν πρόκειται να οδηγήσει στις «παλιές καλές εποχές». Αντίθετα, θα έχει καταστροφικές συνέπειες για την εργατική τάξη. Ούτε όμως ασφαλώς, μπορούμε να υπερασπιστούμε την πολιτική του ακολουθήθηκε μέχρι τώρα και η οποία μας οδήγησε σε αυτό το σημείο.
Η μόνη λύση δεν είναι ούτε ο προστατευτισμός, ούτε το ελεύθερο εμπόριο, αλλά η σοσιαλιστική επανάσταση. Τα ακόλουθα λόγια του Τρότσκι είναι πάντοτε επίκαιρα: «Επομένως, για να σωθεί η κοινωνία, δεν είναι αναγκαίο ούτε να σταματήσει η ανάπτυξη της τεχνικής, ούτε να κλείσουν εργοστάσια, ούτε να δοθούν επιδοτήσεις στους αγρότες για να σαμποτάρουν τη γεωργία, ούτε να μετατραπεί το 1/3 των εργατών σε εξαθλιωμένους, ούτε να καλούνται στην εξουσία μανιακοί δικτάτορες. Κανένα από αυτά τα μέτρα, που είναι εξοργιστικός εμπαιγμός ενάντια στα συμφέροντα της κοινωνίας, δεν είναι απαραίτητο. Αυτό που είναι αδιαπραγμάτευτα αναγκαίο και επείγον είναι να αποσπαστούν τα μέσα παραγωγής από τους σημερινούς παρασιτικούς ιδιοκτήτες τους και να οργανωθεί η οικονομία σύμφωνα με ένα ορθολογικό σχέδιο. Τότε θα ήταν δυνατό να απαλλαγεί μία και καλή η κοινωνία από τα δεινά της. Όλοι όσοι είναι ικανοί για εργασία θα μπορούσαν να βρουν δουλειά. Η εργάσιμη ημέρα θα μειωνόταν σταδιακά. Οι ανάγκες όλων των μελών της κοινωνίας θα εξασφάλιζαν την ικανοποίηση τους. Οι λέξεις “ιδιοκτησία”, “κρίση”, “εκμετάλλευση” θα έπαυαν να υπάρχουν. Η ανθρωπότητα θα περνούσε επιτέλους το κατώφλι της αληθινής ελευθερίας». (Λέον Τρότσκι, Ο μαρξισμός και η εποχή μας, 1939).
Νίκλας Άλμπιν Σβένσον
Σύνοψη ανάλυσης που δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα marxist.com στις 28/3