Η Ισπανία ζει τις τελευταίες εβδομάδες μια σημαντική πολιτική ανατροπή, με επίκεντρο το στεγαστικό πρόβλημα. Αφορμή αποτέλεσε η έξωση της 87χρονης Μαρικάρμεν Αμπασκάλ από το διαμέρισμά της στην οδό Sainz de Baranda της Μαδρίτης, στις 23 Σεπτεμβρίου. Αυτό το συμβάν λειτούργησε ως σπίθα που πυροδότησε ένα μαζικό κίνημα σε ολόκληρη την Ισπανία. Η Μαρικάρμεν ζούσε στο σπίτι της επί 70 χρόνια και τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιούσε αναπηρικό αμαξίδιο. Οι εικόνες από τη βίαιη επέμβαση της αστυνομίας και την απομάκρυνσή της από το σπίτι πάνω σε φορείο ασθενοφόρου ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι της οργής σε ολόκληρη χώρα. Ο ακόλουθος θάνατός της στις 7 Οκτωβρίου, που συνιστά δολοφονία μιας αδύναμης ηλικιωμένης γυναίκας από το καπιταλιστικό σύστημα και τους θεσμούς του, τροφοδότησε ακόμα περισσότερο αυτήν τη μαζική οργή.
Η στεγαστική κρίση βρίσκεται στο επίκεντρο των προβλημάτων στην Ισπανία εδώ και πάνω από 15 χρόνια. Ήταν η βασική αφορμή για το κίνημα των «Αγανακτισμένων» του 2011, όταν χιλιάδες κατέκλυσαν τις πλατείες της χώρας μιμούμενοι το παράδειγμα των χωρών του αραβικού κόσμου στην λεγόμενη «Αραβική Άνοιξη». Τότε δημιουργήθηκε ένα μαχητικό στεγαστικό κίνημα που σε πολλές περιπτώσεις προσπαθούσε ακόμη και με φυσική παρουσία να εμποδίσει τις εξώσεις.
Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, το πρόβλημα όχι μόνο δεν λύθηκε, αλλά έχει οξυνθεί. Έχει δοθεί η δυνατότητα σε «αρπακτικά» funds να αγοράζουν ολόκληρα κτίρια και ακίνητα, πιέζοντας τους παλιούς ενοικιαστές να φύγουν ώστε τα διαμερίσματα να νοικιαστούν σε πολύ υψηλότερες τιμές ή να μετατραπούν σε βραχυχρόνιες μισθώσεις (Airbnb). Για εκατομμύρια εργαζόμενους, αυτό σημαίνει αδυναμία πρόσβασης σε αξιοπρεπή κατοικία.
Με αφορμή την έξωση της Μαρικάρμεν, δεκάδες χιλιάδες διαδήλωσαν στη Μαδρίτη και στην Πουέρτα ντελ Σολ στήθηκαν σκηνές, θυμίζοντας έντονα το κίνημα του 2011. Αυτή τη φορά, όμως, κόκκινες σημαίες κυμάτιζαν στις διαδηλώσεις και στις σκηνές και κομμουνιστικές οργανώσεις συμμετείχαν ενεργά στην οργάνωση του κινήματος. Σε αντίθεση με το 2011, όταν ένα μεγάλο κομμάτι των διαδηλωτών αντιμετώπιζε με καχυποψία τα πολιτικά κόμματα και τις οργανώσεις, σήμερα ένα τμήμα του κινήματος φαίνεται να έχει πολύ πιο ξεκάθαρη ταξική και αντικαπιταλιστική συνείδηση.
Κυβερνητική κρίση
Η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ βρέθηκε έτσι μπροστά σε μια δύσκολη κατάσταση. Η σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση του PSOE (το Σοσιαλιστικό Κόμμα) παρουσιάζεται εδώ και χρόνια ως η «πιο προοδευτική κυβέρνηση στην ιστορία της Ισπανίας», όμως η πραγματικότητα για μεγάλο κομμάτι της εργατικής τάξης και ιδιαίτερα για τη νεολαία είναι πολύ διαφορετική. Η στεγαστική κρίση, οι υψηλές τιμές των ενοικίων και η αδυναμία πολλών νέων ανθρώπων να αποκτήσουν ή ακόμη και να νοικιάσουν αξιοπρεπή κατοικία έχουν δημιουργήσει μεγάλη δυσαρέσκεια.
Η κυβέρνηση επιχείρησε να αντιδράσει στο κίνημα με δύο νομοσχέδια για τη στεγαστική κρίση, κάνοντας περιορισμένες παραχωρήσεις για να εκτονώσει τις διαδηλώσεις. Η απόπειρα όμως αυτή κατέρρευσε όταν το καταλανικό κεντροδεξιό κόμμα Junts, παρότι είχε συμφωνήσει αρχικά με το ένα νομοσχέδιο, ψήφισε τελικά κατά.
Στις 2 Οκτωβρίου τα δύο νομοσχέδια καταψηφίστηκαν, ενώ έξω από το κοινοβούλιο χιλιάδες φώναζαν «ντροπή» και «δεν μας εκπροσωπείτε». Για το κίνημα, έτσι κι αλλιώς, αυτά τα νομοσχέδια ήταν πολύ λίγα και ήρθαν πολύ αργά. Μια δημοσκόπηση έδειξε ότι το 83% του πληθυσμού στηρίζει, πλήρως ή εν μέρει, τα αιτήματά του κινήματος, με τη στήριξη να φτάνει ακόμη και στο 65% μεταξύ των ψηφοφόρων της Δεξιάς και της Ακροδεξιάς.
Τα αιτήματα είναι πολύ πιο ριζοσπαστικά: μείωση των ενοικίων κατά 50%, συμβόλαια αορίστου χρόνου, απαγόρευση των εξώσεων και απαλλοτρίωση των ακινήτων των «αρπακτικών» funds. Η κεντρική ιδέα είναι απλή: η κατοικία είναι δικαίωμα και όχι εμπόρευμα.
Στις 3 Οκτωβρίου περίπου 200.000 άνθρωποι πλημμύρησαν τη Μαδρίτη, με βασικό σύνθημα την έκκληση για γενική απεργία. Μαζικές κινητοποιήσεις έγιναν επίσης σε όλες τις μεγάλες πόλεις. Οι συγκεντρώσεις ήταν γεμάτες με κόκκινες σημαίες.
Η ιδέα της γενικής απεργίας έχει αποκτήσει τεράστια δυναμική. Το 73% του πληθυσμού δηλώνει ότι θα στήριζε μια γενική απεργία για το στεγαστικό πρόβλημα. Υπό την πίεση του κινήματος, οι ηγεσίες των CCOO και UGT (οι μεγαλύτερες εργατικές συνομοσπονδίες της Ισπανίας) αναγκάστηκαν να καλέσουν 24ωρη γενική απεργία μέσα στον Οκτώβριο, για πρώτη φορά από το 2012. Αυτή η απόφαση δεν οφείλεται σε μια ξαφνική ριζοσπαστικοποίηση αυτών των ηγεσιών. Φοβούνται απλά ότι θα ξεπεραστούν από το κίνημα. Όμως μια γενική απεργία, ακόμη και αν προσπαθήσουν να την ελέγξουν, μπορεί να ξεφύγει από τον έλεγχο της συνδικαλιστικής γραφειοκρατίας.
Ο Σάντσεθ έχει προκηρύξει πρόωρες εκλογές για τα τέλη Νοεμβρίου, επιχειρώντας να παρουσιάσει το πρόβλημα με τη μορφή του ότι «χρειάζομαι μεγαλύτερη πλειοψηφία για να εφαρμόσω προοδευτικά μέτρα». Η απάντηση είναι προφανής: είχε επτά χρόνια να κάνει αλλαγές και κινήθηκε μόνο όταν ξέσπασε ένα μαζικό κίνημα. Οι προκήρυξη των εκλογών είναι ένα μέσο για να εκτονωθεί το κίνημα σε ασφαλή κοινοβουλευτικά μονοπάτια. Όμως στους δρόμους η συζήτηση έχει ήδη μετατοπιστεί από το «τι μπορεί να περάσει η κυβέρνηση» στο «πόσο μακριά μπορεί να φτάσει το κίνημα». Και το βασικό σύνθημα γίνεται όλο και πιο ξεκάθαρο: σπίτι για να ζούμε, όχι για να κερδίζουν.
Το ζητούμενο δεν είναι άλλη μία επιμέρους μεταρρύθμιση. Ο αγώνας για τη στέγη θέτει το ζήτημα ποιος αποφασίζει για την κατοικία και με ποιο σκοπό. Αν είναι δικαίωμα, δεν μπορεί καθορίζεται από τους νόμους της ελεύθερης αγοράς, δηλαδή της ζούγκλας. Το σύνθημα «να τελειώσουμε με την κατοικία ως επιχείρηση» οδηγεί αναπόφευκτα στη σύγκρουση με την καπιταλιστική ιδιοκτησία και στην ανάγκη για μια σοσιαλιστική, δημοκρατικά σχεδιασμένη οικονομία.
Χόρχε Μαρτίν
Μετάφραση – σύνοψη από marxist.com: Έλ. Mπ.