Ως παιδιά, όλοι λατρεύαμε να κάνουμε σαπουνόφουσκες χρησιμοποιώντας ένα πλαστικό στεφάνι και σαπουνόνερο. Δυστυχώς, ωστόσο, έρχεται ένα σημείο όπου και η μεγαλύτερη σαπουνόφουσκα τελικά σκάει.
Υπάρχουν βέβαια φούσκες που αποτελούν πολύ πιο σοβαρή υπόθεση, όπως οι φούσκες στο οικονομικό πεδίο. Ο αστός οικονομολόγος Τσαρλς Κιντλμπέργκερ ορίζει μια φούσκα ως «μια ανοδική κίνηση των τιμών σε ένα εκτεταμένο εύρος που στη συνέχεια ακολουθείται από μια κατάρρευση». Μία τέτοια φούσκα βλέπουμε να αναπτύσσεται σήμερα στο πεδίο της ΑΙ.
Υπάρχουν πολλά παραδείγματα τέτοιων φουσκών στην ιστορία. Μία από τις πιο διάσημες είναι η ολλανδική φούσκα της τουλίπας τη δεκαετία του 1630. Τη δεκαετία του 1920 είχαμε μία φρενήρη ανάπτυξη στα χρηματιστήρια που οδήγησε σε μια κλασική κερδοσκοπική φούσκα, η οποία τελικά έσκασε οδηγώντας στο κραχ της Wall Street τον Οκτώβριο του 1929.
Πλασματικό κεφάλαιο
Όλες αυτές οι φούσκες οφείλονταν σε μια μανία για γρήγορο πλουτισμό. Όσο οι τιμές αυξάνονται, ως εκ θαύματος, όλο και περισσότεροι «επενδύουν» στο κερδοσκοπικό πανηγύρι οδηγώντας σε ακόμη μεγαλύτερη άνοδο των τιμών.
Ο Καρλ Μαρξ περιέγραψε αυτή την κερδοσκοπική επένδυση ως μια μορφή «πλασματικού κεφαλαίου». Το πραγματικό κεφάλαιο, εξήγησε ο Μαρξ, είναι χρήματα που επενδύονται στη βιομηχανία, τις υποδομές, τα μηχανήματα και στην εργατική δύναμη. Αντί να δημιουργούν πλούτο μέσω της παραγωγής, ωστόσο, οι καπιταλιστές θέλουν να βγάλουν χρήμα από το χρήμα. «Αυτή η κατηγορία παρασίτων», σχολιάζει ο Μαρξ, «δεν γνωρίζει τίποτα για την παραγωγή και δεν έχει καμία σχέση με αυτήν».
Σήμερα επενδύονται κολοσσιαία ποσά στην ΑΙ. Μάλιστα μεγάλο ποσοστό από αυτά τα χρήματα προέρχεται από δανεισμό. Ωστόσο, δεν είναι σαφές το από πού θα προέλθουν τα υπερεκτιμημένα μελλοντικά κέρδη, ούτε το ποιος θα τα καρπωθεί αν προκύψουν. Οι πιθανές αποδόσεις από την Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι καθόλου σαφείς. Μάλιστα, πολλοί από τους μεγάλους παίκτες στην Τεχνητή Νοημοσύνη σήμερα – όπως η OpenAI και η Anthropic – είναι ζημιογόνες εταιρείες.
Έτοιμη να σκάσει
Βρισκόμαστε σίγουρα στη δίνη μιας ασταθούς κερδοσκοπικής φρενίτιδας, με τη μανία γύρω από την ΑΙ να φανερώνει όλα τα κλασικά χαρακτηριστικά μιας οικονομικής φούσκας. «Όλα αυτά συνιστούν μια εύλογη υπόθεση για ένα σενάριο τύπου 1929», γράφουν οι Financial Times (9/12/2025).
Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα πότε θα σκάσει αυτή η φούσκα. Το μόνο σίγουρο είναι ότι θα σκάσει με καταστροφικές συνέπειες. Η κατάρρευση της AI είναι πιθανό να επισπεύσει μια ακόμη παγκόσμια οικονομική ύφεση, αλλά σε μία κολοσσιαία κλίμακα.
Το «σκάσιμο» της φούσκας των ενυπόθηκων δανείων υψηλού κινδύνου πυροδότησε την παγκόσμια ύφεση του 2008-09, η οποία αποτέλεσε μια σοβαρή απειλή για το καπιταλιστικό σύστημα. Οι αστικές κυβερνήσεις παντού έσπευσαν να διασώσουν το σύστημα δαπανώντας τρισεκατομμύρια δολάρια. Σήμερα, ωστόσο, σχεδόν όλα τα κράτη είναι υπερχρεωμένα οπότε θα είναι πολύ δύσκολο να προχωρήσουν σε μία ανάλογη «διάσωση» κάνοντας πολύ πιθανό ένα σενάριο ανάλογο του κραχ του 1929.
Ωστόσο δεν είναι αυτή η μόνη διαφορά με το 2008. Από τότε έχουν περάσει σχεδόν δύο δεκαετίες διαρκούς λιτότητας και αστάθειας. Η εμπιστοσύνη των μαζών στο καπιταλιστικό σύστημα έχει κλονιστεί σοβαρά. Η συνείδηση, κάτω από τα διαρκή σοκ, αλλάζει αποφασιστικά. και μεγάλα επαναστατικά κινήματα βρίσκονται μπροστά μας στη μια χώρα μετά την άλλη.
Ρομπ Σιούελ
Μετάφραση από www.marxist.com: Γεωργία Τζιρκαλλή