Η κατάσταση στις αστικές συγκοινωνίες της χώρας αποτελεί ένα από τα πιο έντονα, καθημερινά προβλήματα που καλούνται να αντιμετωπίσουν εκατομμύρια πολίτες, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα της Αττικής και της Θεσσαλονίκης. Παρά τις κατά καιρούς κυβερνητικές διακηρύξεις για «εκσυγχρονισμό» και την πολυδιαφημισμένη άφιξη νέων οχημάτων, η πραγματικότητα που βιώνει το επιβατικό κοινό στις στάσεις και εντός των μέσων μεταφοράς αντικατοπτρίζει μια εικόνα επικίνδυνης απαξίωσης, συστηματικής υποστελέχωσης και εγκληματικών ελλείψεων στις υποδομές.
Δόγμα «πάμε κι όπου βγει»
Περισσότερα από τρία χρόνια έχουν πλέον περάσει από το τραγικό σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη (28 Φεβρουαρίου 2023), ένα γεγονός που σφράγισε τη σύγχρονη ιστορία της χώρας και αποκάλυψε με τον πιο οδυνηρό τρόπο τις συνέπειες της εγκατάλειψης και ιδιωτικοποίησης των δημόσιων υποδομών. Δυστυχώς, η νοοτροπία του «πάμε κι όπου βγει» φαίνεται πως δεν περιορίστηκε στο σιδηροδρομικό δίκτυο, αλλά συνεχίζει να αποτελεί τον άτυπο κανόνα και στις αστικές συγκοινωνίες.
Τα περιστατικά που επιβεβαιώνουν την επικινδυνότητα των καθημερινών μετακινήσεων πληθαίνουν ανησυχητικά. Δεν είναι λίγες οι φορές που γινόμαστε μάρτυρες επικίνδυνων συμβάντων, όπως η εκδήλωση φωτιάς σε εν κινήσει λεωφορεία του ΟΑΣΑ. Η παλαιότητα μεγάλου μέρους του στόλου, σε συνδυασμό με την ελλιπή ή ανεπαρκή συντήρηση λόγω έλλειψης ανταλλακτικών και τεχνικού προσωπικού, μετατρέπει τα δημόσια μέσα σε «ωρολογιακές βόμβες». Τα οχήματα κυκλοφορούν συχνά με σοβαρές μηχανικές βλάβες, φθαρμένα ελαστικά ή προβληματικά συστήματα κλιματισμού και εξαερισμού, θέτοντας σε άμεσο κίνδυνο την ασφάλεια επιβατών και εργαζομένων.
Υποστελέχωση, ταλαιπωρία και διοικητικό χάος
Η δραματική έλλειψη προσωπικού – τόσο σε οδηγούς όσο και σε τεχνικούς – οδηγεί στη συνεχή ακύρωση ή σύμπτυξη δρομολογίων. Είναι χαρακτηριστικό ότι υπάρχουν κενά 600 οδηγών. Οι συχνότητες διέλευσης παραμένουν απελπιστικά αδικαιολόγητες στην Αθήνα, μια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, με τις αναμονές στις στάσεις να ξεπερνούν συχνά τα 30 ή και 40 λεπτά.
Οι ελλείψεις σε οδηγούς είναι η βασική αιτία για πάνω από 500.000 δρομολόγια που χάθηκαν το 2024. Αυτό έχει ως άμεσο αποτέλεσμα τον απαράδεκτο συνωστισμό εντός των λεωφορείων και των συρμών, όπου οι επιβάτες στοιβάζονται υπό απάνθρωπες συνθήκες. Για την αντιμετώπιση αυτού του μεγάλου προβλήματος προσλήφθηκαν μόνο 500 οδηγοί με οκτάμηνες συμβάσεις. Η κυβέρνηση αντιμετωπίζει αυτό το ζήτημα με ιδιωτικοποίηση συγκοινωνιακών γραμμών και παραχώρησή τους σε ιδιώτες. Ήδη αυτό έχει γίνει σε 60 γραμμές (σε σύνολο 260 γραμμών) και αναμένεται να προχωρήσει και σε άλλες 12.
Παράλληλα, η αξιοπιστία των συστημάτων πληροφόρησης καταρρέει συχνά στην πράξη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα επαναλαμβανόμενα περιστατικά «μπλακ άουτ» στην τηλεματική, τα οποία βυθίζουν το επιβατικό κοινό στο χάος. Οι οθόνες στις στάσεις και οι εφαρμογές παύουν να λειτουργούν, αφήνοντας τους πολίτες χωρίς καμία ενημέρωση για την άφιξη των λεωφορείων.
Η απουσία σχεδιασμού και η ιδιωτικοποίηση
Αντί για γενναία κρατική χρηματοδότηση, προσλήψεις μόνιμου προσωπικού και συνολικό εκσυγχρονισμό των δημόσιων υποδομών, παρατηρείται μια σταθερή τάση παραχώρησης συγκοινωνιακού έργου σε ιδιώτες (όπως τα ΚΤΕΛ), χωρίς όμως να διασφαλίζεται η ποιότητα, η ασφάλεια και η σταθερότητα των υπηρεσιών.
Η κατάσταση στις αστικές συγκοινωνίες δεν είναι απλώς ζήτημα ταλαιπωρίας. Είναι ένα ταξικό ζήτημα. Είναι ζήτημα ασφάλειας, υγείας και διασφάλισης μίνιμουμ αξιοπρέπεια για τους σκληρά μοχθούντες και άδικα φορολογούμενους ανθρώπους της εργατικής τάξης. Όσο η προστασία της ανθρώπινης ζωής και η ποιοτική μετακίνηση αντιμετωπίζονται ως δευτερεύουσες προτεραιότητες, το επιβατικό κοινό θα συνεχίσει να πληρώνει το τίμημα μιας επικίνδυνης και απαξιωμένης καθημερινότητας.
Για να ξεριζωθεί αυτή η άθλια κατάσταση θα πρέπει να διεκδικήσουμε την κοινωνικοποίηση τόσο των αστικών όσο και των υπεραστικών συγκοινωνιών και τη δημιουργία ενός ενιαίου κρατικού φορέα σχεδιασμού των μεταφορών υπό εργατικό και κοινωνικό έλεγχο. Μόνο τότε οι δημόσιες συγκοινωνίες θα είναι ποιοτικές και θα υπηρετούν πραγματικά τις κοινωνικές ανάγκες και όχι τα κέρδη λίγων καπιταλιστών.
Σπύρος Γαμβράς