Το τελευταίο διάστημα στην Ελλάδα έχει αυξηθεί ιδιαίτερα η απήχηση της αναρχικής οργάνωσης του Ρουβίκωνα. Οι σύντροφοι αυτοί, στηρίζονται στην λεγόμενη «άμεση δράση», πραγματοποιώντας πληθώρα μαχητικών παρεμβάσεων και δράσεων, αναμφίβολα με αγνά, ταξικά κίνητρα.
Η εκδήλωση αλληλεγγύης σ’ ένα θύμα της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης και καταπίεσης, η υπεράσπιση ενός εργαζόμενου απέναντι στην εργοδοσία και κάθε ανάλογη δράση μπορεί στην καλύτερη περίπτωση να βελτιώσει τη ζωή κάποιων εργαζόμενων. Το πρόβλημα έγκειται στο γεγονός ότι αυτές οι δράσεις είναι εντελώς λαθεμένο να θεωρείται ότι επαρκούν για να αλλάξουν την ίδια την κοινωνία.
Αυτού του είδους η «άμεση δράση», για παράδειγμα, μια δυναμική διαμαρτυρία σε έναν εργοδότη που παραβιάζει την εργοδοτική νομοθεσία μπορεί να τον αναγκάσει να υποχωρήσει, έστω και προσωρινά. Ωστόσο, η ρίζα του προβλήματος δεν εξαντλείται σε έναν μεμονωμένο εργοδότη. Η καπιταλιστική κοινωνική σχέση παραμένει: ο εργαζόμενος εξακολουθεί να είναι αναγκασμένος να πουλά την εργατική του δύναμη, ενώ ο εργοδότης την αγοράζει με σκοπό την επίτευξη κέρδους. Η μαρξιστική ανάλυση της μισθωτής εργασίας αντιμετωπίζει αυτή τη σχέση ως θεμελιώδες στοιχείο της καπιταλιστικής κοινωνίας.
Επομένως, ακόμη και όταν μια συγκεκριμένη μορφή δράσης οδηγεί σε μια σημαντική νίκη, το βασικό ζήτημα παραμένει το τι συμβαίνει μετά από αυτήν. Όσο ο αγώνας περιορίζεται στην επίλυση επιμέρους προβλημάτων, μπορεί να επιτυγχάνει επιτυχίες σε συγκεκριμένα μέτωπα, χωρίς όμως να μεταβάλλει τις κοινωνικές σχέσεις που τα παράγουν.
Η λογική της ανάθεσης
Ένα ακόμα πρόβλημα του συγκεκριμένου τρόπου «άμεσης» δράσης είναι η καλλιέργεια λογικών ανάθεσης εντός της εργατικής τάξης. Οι μαχητικές παρεμβάσεις από συγκεκριμένες πολιτικές ομάδες αναπόφευκτα τείνουν να υποκαταστήσουν την ίδια την οργάνωση των εργαζόμενων. Δημιουργείται έτσι μια κουλτούρα όπου όταν προκύπτει κάποιο πρόβλημα θα καλείται μια συλλογικότητα να το λύσει για λογαριασμό των ίδιων των εργαζόμενων. Έτσι, ακόμα και χωρίς καμία πρόθεση από την πλευρά της συλλογικότητας, αντικειμενικά δημιουργείται μια σχέση ανάθεσης, όπου η πλειοψηφία περιμένει συνεχώς μια οργανωμένη μειοψηφία να της λύσει τα προβλήματα.
Αυτό παρεκκλίνει από τον σκοπό της πλήρους και οριστικής εργατικής χειραφέτησης. Δεν αρκεί να υπάρχουν μαχητικοί αγωνιστές που να «προστατεύουν» τους εργαζόμενους. Χρειάζεται οι ίδιοι οι εργαζόμενοι να αποκτήσουν την αυτοπεποίθηση και την ικανότητα να οργανώνουν συλλογικά και μαζικά τους αγώνες τους.
Ο ζωτικός ρόλος του επαναστατικού κόμματος
Η καλύτερη μορφή παρέμβασης, όμως, είναι αυτή που φέρνει ως αποτέλεσμα περισσότερη οργάνωση, συλλογική αυτοπεποίθηση και ικανότητα των εργαζόμενων να δράσουν. Το πιο αυθεντικό παράδειγμα στην Ιστορία παραμένει πάντα το Μπολσεβίκικο Κόμμα υπό την ηγεσία του Λένιν και του Τρότσκι, που κατάφερε να φέρει σε πέρας το έργο της καθοδήγησης της ανατροπής του καπιταλισμού από την εργατική τάξη και την οικοδόμηση ενός εργατικού κράτους.
Για να το πετύχουν αυτό οι Μπολσεβίκοι παρέμβαιναν υπομονετικά και δραστήρια στο εργατικό κίνημα και σε κάθε χώρο όπου ζούσαν, εργάζονταν και κοινωνικοποιούνταν οι εργάτες, προτείνοντας σε κάθε φάση τις διεκδικήσεις, μεθόδους πάλης, και μορφές οργάνωσης που ήταν αναγκαίες για την ανάπτυξη της ταξικής πάλης και της πολιτικής συνείδησης των εργατών. Παράλληλα, επεδίωκαν να κερδίσουν και να εκπαιδεύσουν πολιτικά τους πιο ριζοσπαστικοποιημένους και πρωτοπόρους εργάτες στις ιδέες και το πρόγραμμα του επαναστατικού κομμουνισμού.
Έχοντας χτίσει τις δυνάμεις τους με αυτόν τον τρόπο, με το ξέσπασμα της επανάστασης του 1917 παρενέβησαν μαχητικά στα σοβιέτ. Αυτά δεν αποτελούσαν μηχανισμούς μέσω των οποίων οι εργάτες ανέθεταν τις υποθέσεις τους σε μια εξωτερική επαναστατική ομάδα. Αντίθετα οι ίδιοι συμμετείχαν μαζικά σε αυτά. Οι Μπολσεβίκοι κατάφεραν να κερδίσουν την πλειοψηφία της εργατικής τάξης και να συνδέσουν τις άμεσες ανάγκες για «ειρήνη, γη και ψωμί» με το συνολικό ζήτημα της πολιτικής εξουσίας. Μέσα από την εμπειρία του 1917 αποδείχθηκε η ανάγκη ενός επαναστατικού κόμματος με κεντρική οργάνωση και στρατηγική, στο οποίο να συσπειρώνονται οι πρωτοπόροι εργάτες οδηγώντας την εργατική τάξη στην κατάληψη της εξουσίας και την ανατροπή του καπιταλισμού.
Στόχος της κριτικής μας δεν είναι να ξεκινήσει μια στείρα διαμάχη με τον Ρουβίκωνα ή και κάθε συλλογικότητα που αγωνίζεται για την ανατροπή του συστήματος και τη βελτίωση της ζωής των εργατών. Εκφράζουμε την κριτική μας από μια συντροφική σκοπιά, και επιδιώκουμε έναν διάλογο μεταξύ αγωνιστών δύο παραδόσεων που ξεκινούν από την κοινή βάση του πώς η πλειοψηφία των ανθρώπων που υφίσταται την εκμετάλλευση και την καταπίεση, μπορεί να απελευθερωθεί. Θεωρούμε ωστόσο, ότι χρειάζεται, να ακολουθήσουμε τη μόνη στρατηγική που μπορεί πραγματικά να οδηγήσει στην ανατροπή του καπιταλιστικού συστήματος και της αστικής εξουσίας, και στη δημιουργία μιας αταξικής κοινωνίας.
Χρήστος Ελευθεριάνος