Κάθε καλοκαίρι εκατομμύρια τουρίστες πλημμυρίζουν τα νησιά και τους τουριστικούς προορισμούς της Ελλάδας. Ωστόσο, οι εργαζόμενοι και τα φτωχά λαϊκά στρώματα της χώρας αδυνατούν να κάνουν έστω και ολιγοήμερες διακοπές. Σύμφωνα με στοιχεία του ΙΕΛΚΑ (Ινστιτούτο Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών) μόνο το 50% θα κάνει διακοπές φέτος, με το 34% να δηλώνει πως θα είναι μικρής διάρκειας και το 35% πως θα πάει στο δικό του εξοχικό σπίτι. Επιπρόσθετα, το 57% επιλέγει να παραθερίσει σε κάποιο μέρος στην ηπειρωτική Ελλάδα λόγω του υψηλού κόστους στα νησιά. Έτσι, χιλιάδες οικογένειες καταδικάζονται να περάσουν τις λιγοστές ημέρες άδειας κλεισμένες στα διαμερίσματά τους.
Τα αίτια της ζοφερής αυτής πραγματικότητας είναι πολλά. Τα βασικά όμως, είναι οι διαρκείς περικοπές του εισοδήματος των εργαζομένων τα προηγούμενα χρόνια, καθώς και ο υψηλός πληθωρισμός που εξανεμίζει το λαϊκό εισόδημα.
Πληθωρισμός κερδών
Ο πληθωρισμός στην Ελλάδα εκτινάχθηκε στο 5% τον Μάιο, έναντι 3,2% στην Ευρωζώνη. Σωρευτικά τα τελευταία 5 χρόνια, οι τιμές στα τρόφιμα αυξήθηκαν 39% και στη στέγαση 31%. Πιο συγκεκριμένα, σε ό,τι αφορά τον τουρισμό, έχουμε την εκρηκτική άνοδο των τιμών στα ακτοπλοϊκά εισιτήρια, τα αεροπορικά και τη βενζίνη, αλλά και των τιμών των καταλυμάτων και του κόστους διατροφής. Από το 2022 έως σήμερα, οι τιμές στα περισσότερα δρομολόγια πλοίων προς τα νησιά έχουν αυξηθεί κατά 20% έως 35%. Μέσα σε ένα χρόνο οι τιμές των αεροπορικών εισιτηρίων αυξήθηκαν κατά 19,2% και της βενζίνης κατά 21,5%. Επιπρόσθετα, οι τιμές στα ξενοδοχεία και τα καταλύματα αυξήθηκαν κατά 9,5% και συνολικά στις υπηρεσίες εστίασης κατά 8,5%.
Οι μεγάλες αυξήσεις των τιμών, τη στιγμή που οι μισθοί μένουν καθηλωμένοι, πρακτικά έχουν οδηγήσει στην κατάργηση του δικαιώματος στις διακοπές για την πλειοψηφία του πληθυσμού. Πίσω από αυτές τις αυξήσεις βρίσκεται η κερδοσκοπία των καπιταλιστών. Την ώρα που εκατομμύρια άνθρωποι χάνουν το δικαίωμα σε λιγοστές ημέρες χαλάρωσης, οι καπιταλιστές σε σειρά από κλάδους επιδίδονται σ’ ένα όργιο κερδοσκοπίας, αξιοποιώντας τις αυξημένες τουριστικές ροές στη χώρα. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 2025, οι καπιταλιστές στον τουριστικό κλάδο σημείωσαν κέρδη ρεκόρ, με τα έσοδά τους να ανέρχονται στα 23,6 δισ. ευρώ.
Τα ψίχουλα που έδωσε η κυβέρνηση με τη μορφή του «κοινωνικού τουρισμού» είναι εντελώς ανεπαρκή, όπως αποδεικνύουν τα στοιχεία για το πόσοι τελικά θα πάνε διακοπές. Ο «κοινωνικός τουρισμός» καλύπτει μόνο ένα μικρό μέρος του κόστους των διακοπών και απευθύνεται στο φτωχότερο τμήμα του πληθυσμού, που ακόμα και με την εξασφάλιση της κάλυψης της διαμονής δεν μπορεί να ανταπεξέλθει στο κόστος πολυήμερων διακοπών. Επιπρόσθετα, οι δικαιούχοι δυσκολεύονται να βρουν καταλύματα, καθώς οι ξενοδόχοι δεν ενδιαφέρονται να αξιοποιήσουν τις επιταγές του κοινωνικού τουρισμού όταν έχουν γεμάτα τα δωμάτια με πλουσιότερους πελάτες.
Οι διακοπές ως κατάκτηση των εργατικών αγώνων
Οι διακοπές και ο ελεύθερος χρόνος είναι δικαιώματα που δεν ήταν πάντα δεδομένα. Κατακτήθηκαν με αγώνες της εργατικής τάξης που πέτυχαν τη μείωση της εργάσιμης ημέρας αρχικά και αργότερα την κατοχύρωση της ετήσιας άδειας και των διακοπών.
Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι οι πληρωμένες άδειες για διακοπές θεσμοθετήθηκαν πρώτη φορά σε μία χώρα όπου η εργατική τάξη πήρε την εξουσία. Η Σοβιετική Ρωσία του 1918 κατοχύρωσε το δικαίωμα δύο εβδομάδων πληρωμένης άδειας τον χρόνο, με αποτέλεσμα εκατομμύρια εργάτες και αγρότες να ταξιδεύουν και να κάνουν διακοπές για πρώτη φορά.
Η αμέσως επόμενη χώρα που θεσμοθέτησε τις 2 εβδομάδες πληρωμένης άδειας ήταν η Γαλλία, την περίοδο του επαναστατικού αναβρασμού και της ανόδου της κυβέρνησης του Λαϊκού Μετώπου το 1936. Τρεις δεκαετίες αργότερα, στην ίδια χώρα, μετά την επαναστατική γενική απεργία του Μάη του 1968, είχαμε την αύξηση των ημερών άδειας στις 4 εβδομάδες. Αυτή ήταν μια από τις πολλές παραχωρήσεις που έκανε η άρχουσα τάξη της Γαλλίας γιατί δικαιολογημένα φοβόταν ότι θα χάσει τα πάντα.
Στην Ελλάδα, η άδεια των εργαζομένων επεκτάθηκε αποφασιστικά την περίοδο των ταξικών αγώνων μετά την πτώση της Χούντας, με την εδραίωση 4 εβδομάδων άδειας από την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ τη δεκαετία του 1980.
Σήμερα, το δικαίωμα αυτό παραμένει αλλά οι καπιταλιστές έχουν αφαιρέσει τη δυνατότητα της εργατικής τάξης να το αξιοποιήσει κάνοντας διακοπές. Ο αγώνας για φθηνές και ποιοτικές διακοπές είναι υπόθεση του εργατικού κινήματος, που πρέπει να αγωνιστεί για τη δραστική μείωση των τιμών των εισιτηρίων, την κατάργηση των διοδίων, τη δραστική επέκταση των προγραμμάτων τουρισμού και τη δωρεάν διαμονή σε καταλύματα για ανέργους, φοιτητές κ.λπ. Την περίοδο της ιστορικής κρίσης του συστήματος, βέβαια, ακόμα και οι πιο στοιχειώδεις διεκδικήσεις, όπως αυτές για φθηνές και ποιοτικές διακοπές για το λαό, είναι συνδεδεμένες με τον αγώνα για την ανατροπή του καπιταλισμού.
Ηλίας Κυρούσης