Ο Στάλιν φοβήθηκε τον πόλεμο με τη Γερμανία επειδή θα μπορούσε να οδηγήσει στην ανατροπή του. Ιδιαίτερα φοβόταν τους στρατιωτικούς. Μετά την εκστρατεία στη Φινλανδία το 1939-40, διέταξε την απελευθέρωση χιλιάδων αξιωματικών που είχαν φυλακιστεί στις Εκκαθαρίσεις. Αλλά ο Μεντβέντεφ σημειώνει ότι πιο μετά, «στα 1942, ο Στάλιν διέταξε να εκτελεστεί μια ομάδα από ηγετικούς αξιωματικούς του Κόκκινου Στρατού στα στρατόπεδα. Τους θεωρούσε απειλή για τον ίδιο στην περίπτωση μη ευνοϊκών εξελίξεων στο Σοβιετο-Γερμανικό Μέτωπο» (Ρ. Μεντβέντεφ, «Ας Κρίνει η Ιστορία», σελ. 312).

Μετά τον πόλεμο, εντατικές απόπειρες έγιναν από το Κρεμλίνο για να διαδοθεί ο μύθος του Στάλιν ως «μεγάλου πολεμικού ηγέτη». Αυτό δεν αντέχει στην παραμικρή σοβαρή εξέταση. Έχουμε ήδη δει, το πως ο Στάλιν με τις πολιτικές του άφησε τη Σοβιετική Ένωση στο έλεος του Χίτλερ. Όταν ο Χίτλερ εισέβαλε, οι Σοβιετικοί ηγέτες βρίσκονταν σε σύγχυση. Ο Στάλιν στην αρχή πανικοβλήθηκε και πήγε να κρυφθεί. Οι πράξεις του φανέρωναν πλήρη συνθηκολόγηση. Παρά τη στάση του αυτή, έδωσε μόνος στον εαυτό του τον τίτλο του «Στρατάρχη» και εξωράισε τον ρόλο του στον «Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο».

Η αληθινή στάση του Στάλιν εκφράστηκε από τον Χρουστσώφ: «Θα ήταν λάθος να λησμονήσουμε ότι μετά από την πρώτη δριμεία καταστροφή και τις ήττες στο μέτωπο, ο Στάλιν σκέφτηκε ότι είχε έρθει το τέλος. Σε μία από τις ομιλίες του, εκείνες τις μέρες είπε: “Όλα όσα δημιούργησε ο Λένιν τα χάσαμε για πάντα!”. Μετά από αυτό ο Στάλιν για πολύ καιρό δεν καθοδήγησε τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και έπαψε να κάνει οτιδήποτε. Επέστρεψε στην ενεργή καθοδήγηση μόνο όταν κάποια μέλη του Πολιτικού Γραφείου τον επισκέφτηκαν και του είπαν ότι ήταν αναγκαίο να κάνει αμέσως συγκεκριμένα βήματα για να βελτιώσει την κατάσταση στο μέτωπο.

Γι’ αυτό, ο κίνδυνος που επικρεμόταν πάνω από την Πατρίδα μας κατά την πρώτη περίοδο του πολέμου, σε μεγάλο βαθμό δημιουργήθηκε εξαιτίας των ελαττωματικών μεθόδων της καθοδήγησης του έθνους και του κόμματος, από τον Στάλιν προσωπικά. Παρ’ όλα αυτά, δεν μιλάμε μόνο για τη φάση της έναρξης του πολέμου, κατά την οποία οδηγηθήκαμε σε σοβαρή αποδιοργάνωση του στρατού μας και η οποία απέφερε τεράστιες απώλειες. Αλλά ακόμα και μετά την έναρξη του πολέμου, η νευρικότητα και η υστερία που επέδειξε ο Στάλιν κατά την ενασχόλησή του με τις πραγματικές στρατιωτικές επιχειρήσεις, προκάλεσαν στον στρατό σοβαρή ζημιά.

Ο Στάλιν απείχε πολύ από το να καταλαβαίνει την πραγματική κατάσταση που αναπτυσσόταν στο μέτωπο. Αυτό ήταν φυσικό, επειδή καθ’ όλη τη διάρκεια του Πατριωτικού Πολέμου, ποτέ δεν επισκέφτηκε κανένα τμήμα του μετώπου ή κάποια ελευθερωμένη πόλη, εκτός από μια σύντομη βόλτα στον αυτοκινητόδρομο Μοζάισκ κατά τη φάση της σταθεροποίησης της κατάστασης. Σε αυτό το περιστατικό αφιερώθηκαν πολλά φιλολογικά έργα αποτελούμενα από φαντασίες και όλων των ειδών οι πίνακες. Ταυτόχρονα, ο Στάλιν αναμίχθηκε σε επιχειρήσεις και εξέδωσε διαταγές που δεν έλαβαν υπόψη την πραγματική κατάσταση σε ένα ορισμένο τμήμα του μετώπου και οι οποίες όχι μόνο δεν μπόρεσαν να βοηθήσουν, αλλά είχαν ως αποτέλεσμα πολύ μεγάλες απώλειες σε έμψυχο υλικό.

Θα αφήσω τον εαυτό μου, σε αυτή την επικοινωνία μαζί σας, να εκθέσει ένα χαρακτηριστικό γεγονός, που φανερώνει το πως ο Στάλιν διεύθυνε τις επιχειρήσεις στα μέτωπα. Υπάρχει σε αυτό το συνέδριο εδώ, ο Στρατηγός Μπαγκραμιάν, ο οποίος ήταν κάποτε επικεφαλής στις επιχειρήσεις στο στρατηγείο του Νοτιο-Δυτικού μετώπου και ο οποίος, μπορεί να επιβεβαιώσει αυτό που θα σας πω.

Το 1942 δημιουργήθηκε μια εξαιρετικά σοβαρή κατάσταση για τον στρατό μας, όταν είχαμε αποφασίσει να διεξάγουμε μια επιχείρηση με σκοπό να περικυκλώσουμε το Χάρκοβο. Αν αυτή η επιχείρηση συνεχιζόταν, θα μπορούσε να απειλήσει τον στρατό μας με μοιραίες συνέπειες. Το μεταφέραμε αυτό στον Στάλιν, αναφέροντάς του ότι η κατάσταση απαιτούσε αλλαγές στα επιχειρησιακά σχέδια, έτσι ώστε ο εχθρός να εμποδιστεί από το να εξοντώσει ένα μεγάλο τμήμα του στρατού μας. Αντίθετα προς το κοινό αίσθημα, ο Στάλιν αρνήθηκε την πρότασή μας και εξέδωσε τη διαταγή για να συνεχιστεί η επιχείρηση που αποσκοπούσε στην περικύκλωση του Χάρκοβο, παρά το γεγονός ότι αυτή τη φορά μεγάλες μονάδες του στρατού στην πράξη απειλούνταν με εξόντωση.

Τηλεφώνησα στον Βασιλιέφσκι και τον παρακάλεσα: “Αλεξάντερ Μηχαήλοβιτς πιάσε έναν χάρτη” – o Βασιλιέφσκι είναι παρόν εδώ – “και δείξε στον Σύντροφο Στάλιν την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί”. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι ο Στάλιν σχεδίαζε επιχειρήσεις σε μια υδρόγειο σφαίρα (Αναστάτωση στην αίθουσα). Ναι σύντροφοι, συνήθιζε να χρησιμοποιεί την υδρόγειο σφαίρα και να εντοπίζει τη γραμμή του μετώπου σε αυτήν.» («Ειδική Έκθεση στο 20ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ από τον Ν.Σ. Χρουστσώφ», 24-25 Φεβρουαρίου 1956.)

Εκατοντάδες χιλιάδες Σοβιετικοί στρατιώτες αιχμαλωτίστηκαν κατά τις πρώτες μέρες του πολέμου. Οι απώλειες για τον Κόκκινο Στρατό έγιναν πολύ μεγαλύτερες αργότερα, με την επιμονή του Στάλιν σε μετωπικές επιθέσεις, ανεξάρτητα από το τίμημα σε ζωές. Όταν ο Κόκκινος Στρατός αντεπιτέθηκε στα τέλη του 1941, αντί να προσπαθήσει να υπερφαλαγγίσει τον εχθρό με τακτικούς ελιγμούς, ο Στάλιν απαίτησε την αιχμαλωσία τους ενός χωριού μετά το άλλο. «Εξαιτίας αυτού» εξήγησε ο Χρουστσώφ, «πληρώσαμε με μεγάλες απώλειες – μέχρι οι στρατηγοί μας, στους ώμους των οποίων έπεσε όλο το βάρος της διεξαγωγής του πολέμου, να επιτύχουν την αλλαγή της κατάστασης και να υιοθετήσουν ευέλικτους επιχειρησιακούς ελιγμούς, οι οποίοι αμέσως έφεραν σοβαρές αλλαγές στο μέτωπο, ευνοϊκές για εμάς». (Στο προαναφερόμενο).

Από τα τέλη Νοεμβρίου του 1941, η Σοβιετική υποχώρηση είχε χάσει έδαφος που περιλάμβανε τις παραγωγικές πηγές του 63% του άνθρακα, του 68% του χυτοσιδήρου, του 58% του ατσαλιού, του 60% του αλουμινίου, του 84% της ζάχαρης, του 38% του σιταριού, του 60% του χοιρινού κρέατος, αλλά και το 41% των σιδηροδρομικών γραμμών. Κάποια σπουδαία αστικά κέντρα, ιδίως το Λένινγκραντ, ήταν πλήρως απομονωμένα. Οι προμήθειες σε βασικά είδη και εξοπλισμό ξαφνικά διακόπηκαν ή τέθηκαν σε κίνδυνο από την γρήγορη γερμανική προέλαση.

Αντιμέτωπος με την προοπτική της ήττας και της ανατροπής, ο Στάλιν απρόθυμα αντικατέστησε τα ατάλαντα και ανίκανα ανδρείκελά του με άλλους πιο ικανούς επιτελείς, κάποιοι από τους οποίους, απελευθερώθηκαν από τη φυλακή για το σκοπό αυτό: «Αφού φοβήθηκε για τη ζωή του και για μια πλήρη απώλεια της εξουσίας, κατάλαβε ότι χρειάζεται ειδικούς για να διεξάγει τον πόλεμο επιτυχώς και στην αναζήτησή για τέτοιους, στράφηκε σε αυτούς που είχε συλλάβει. Ορισμένοι άνδρες απελευθερώθηκαν και στάλθηκαν σε υψηλά πόστα, ο Ροκοσόφσκι και ο Γκορμπάτωφ ήταν ανάμεσα σε αυτούς. Αλλά αυτό φυσικά, δεν έλυσε ολόκληρο το πρόβλημα. Ήταν αδύνατο να καλυφθεί με μικρά τούβλα η μεγάλη τρύπα που άνοιξε η τρομοκρατική δραστηριότητα που είχε λάβει χώρα στην ηγεσία και τις ένοπλες δυνάμεις» (Γκριγκορένκο, «Αναμνήσεις», σελ. 211).

Μετάφραση-επιμέλεια: Σταμάτης Καραγιάννοπουλος

 

Κοινοποιήστε