Oλόκληρα έθνη χρεοκοπούν

Η πρώτη φάση της οικονομικής κρίσης που ξεκίνησε το 2008, είχε ως βασικό χαρακτηριστικό τη χρεοκοπία των μεγάλων τραπεζών. Το σύνολο του τραπεζικού συστήματος των ΗΠΑ και του υπόλοιπου κόσμου ταλανίστηκε, αλλά κατάφερε να σωθεί μέσα από τη μαζική διοχέτευση δισεκατομμυρίων δολαρίων και ευρώ από τα ίδια τα κράτη. Σ’ αυτό το πλαίσιο γεννιέται ένα καίριο ερώτημα για τη φύση της ίδιας της καπιταλιστικής οικονομίας που πρέπει να απαντηθεί: είναι τελικά ικανή η ελεύθερη αγορά, εφόσον λειτουργεί μόνη της, να λύσει όλα τα προβλήματα; Τι έχει τελικά απομείνει από τον θεμελιώδη νόμο του φιλελεύθερης αγοράς, ότι το κράτος δεν πρέπει να παρεμβαίνει στη λειτουργία της οικονομίας;

Παρόλα αυτά, η μαζική διοχέτευση δημόσιου χρήματος δεν έλυσε τίποτα. Η κρίση δεν έχει επιλυθεί, απλώς έχει μετατοπιστεί στα κράτη. Αυτό σημαίνει ότι τη θέση του τεράστιου ελλείμματος των τραπεζών, κατέλαβε η μαύρη τρύπα στα οικονομικά του Δημοσίου. Και ποιος θα πληρώσει γι ‘αυτό; Όχι πάντως εκείνοι οι ευκατάστατοι τραπεζίτες οι οποίοι, αφού ηγήθηκαν του ναυαγίου της παγκόσμιας οικονομικής τάξης, καρπώθηκαν τα χρήματα του Δημοσίου και τώρα τα χορηγούν οι ίδιοι στους εαυτούς τους με μπόνους από τα έσοδα.

Τα ελλείμματα, για τα οποία οι οικονομολόγοι και οι πολιτικοί διαμαρτύρονται τόσο έντονα, πρέπει να πληρώνονται από τα φτωχότερα και πιο ανυπεράσπιστα τμήματα της κοινωνίας. Ξαφνικά δεν υπάρχουν χρήματα για τους συνταξιούχους, τους άρρωστους και τους άνεργους, αλλά υπάρχει πάντα άφθονο χρήμα για τους τραπεζίτες. Αυτό έχει σημάνει ένα καθεστώς μόνιμης λιτότητας σε βάρος πάντα των εργαζομένων. Αλλά αυτό απλώς δημιουργεί νέες αντιφάσεις, αφού με τη μείωση της ζήτησης, μειώνεται η αγοραστική δύναμη ακόμη περισσότερο, και αυτή η διαδικασία επιδεινώνει την ήδη υπάρχουσα κρίση υπερπαραγωγής.

Τώρα, οι οικονομολόγοι προβλέπουν μια νέα κατάρρευση μόλις όμως τα νομίσματα και οι κυβερνήσεις καταρρεύσουν, θα απειλήσουν την ίδια τη δομή του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Και παρά τα όσα λένε οι πολιτικοί για την ανάγκη να περιοριστεί το έλλειμμα, τα χρέη στο βαθμό που έχουν δημιουργηθεί έως τώρα δεν μπορούν να επιστραφούν. Η Ελλάδα αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του γεγονότος. Το μέλλον θα φέρει ακόμα βαθύτερες κρίσεις, πτώση του βιοτικού επιπέδου, επώδυνες προσαρμογές και αυξανόμενη φτώχεια για την πλειοψηφία. Αυτή είναι μια δοκιμασμένη συνταγή για περαιτέρω αναταραχές και άνοδο της ταξικής πάλης σ’ ένα ακόμη υψηλότερο επίπεδο. Πρόκειται για μια συστημική κρίση του καπιταλισμού σε παγκόσμια κλίμακα.

Η μόνη λύση φαίνεται οτι υπάρχει στην αναδιάρθρωση της οικονομίας και την εγκαθίδρυση του σοσιαλισμού. Ορισμένοι σκεπτικιστές όμως αναρωτιούνται: αν ο σοσιαλισμός είναι αναπόφευκτος, γιατί θα πρέπει κάποιος να αγωνιστεί για να τον πετύχει; Συνεπώς, είναι δυνατόν να είσαι ένας πεπεισμένος ντετερμινιστής και ακόμη να δεσμευτείς σε έναν ενεργό επαναστατικό ρόλο; Για παράδειγμα, στο δέκατο έβδομο αιώνα, οι Καλβινιστές ήταν ντετερμινιστές με τον πιο κατηγορηματικό και απόλυτο τρόπο. Πίστευαν διακαώς ότι η μοίρα και η σωτηρία του κάθε ανθρώπου προσδιορίζεται πριν καν γεννηθεί.

Παρ ‘όλα αυτά, αυτός ο πυγμαίος ντετερμινισμός δεν εμπόδισε τους Καλβινιστές από το να παίξουν ένα πιο επαναστατικό ρόλο στον αγώνα ενάντια στη σάπια φεουδαρχία και στην κύρια ιδεολογική της έκφραση, τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία. Ακριβώς επειδή ήταν πεπεισμένοι για την δικαιοσύνη και την αναπόφευκτη νίκη του αγώνα τους, πάλεψαν με τη μεγαλύτερη γενναιότητα για να επιταχυνθεί αυτή η νίκη.

Η πραγματικότητα δίνει την απάντηση. Η παλιά κοινωνία πεθαίνει, και μια νέα κοινωνία παλεύει να γεννηθεί. Αλλά εκείνοι που έχουν αποκομίσει τεράστια πλούτη από την παλιά κοινωνία δεν πρόκειται ποτέ να αποδεχθούν το αναπόφευκτο του θανάτου της. Πριν την δουν να βυθίζεται στη λήθη, η άρχουσα τάξη θα προτιμούσε να σύρει το σύνολο της κοινωνίας προς τα κάτω. Η παράταση της αγωνίας του καπιταλισμού αποτελεί θανάσιμη απειλή για την ανθρώπινη κουλτούρα και τον πολιτισμό. Το καθήκον μας είναι να βοηθήσουμε στη γέννηση μιας νέας κοινωνίας, για να εξασφαλίσουμε ότι θα υλοποιηθεί όσο πιο γρήγορα και ανώδυνα γίνεται, με το μικρότερο κόστος για την ανθρωπότητα.

Σε αντίθεση με τις συκοφαντίες των εχθρών μας, οι μαρξιστές δεν υποστηρίζουμε τη βία, αλλά είμαστε ρεαλιστές και γνωρίζουμε ότι όλη η ιστορία των τελευταίων δέκα χιλιάδων χρόνων αποδεικνύει ότι καμία άρχουσα τάξη ή κάστα δεν παραδίδει ποτέ τον πλούτο, την εξουσία και τα προνόμιά της χωρίς μάχη , και αυτό σημαίνει συνήθως μια μάχη ί. Και αυτό ισχύει μέχρι και σήμερα.

Είναι η παρακμή του καπιταλισμού που απειλεί να εξαπολύσει την πιο τρομερή βία στον κόσμο. Για να μειωθεί τo ενδεχόμενο της βίας, για να μπει ένα τέλος στο χάος και στους πολέμους, για να εξασφαλιστεί η πιο ειρηνική και ομαλή μετάβαση προς το σοσιαλισμό, προϋπόθεση είναι η εργατική τάξη να κινητοποιηθεί και να είναι έτοιμη να παλέψει μέχρι τέλους.

Όλοι οι δρόμοι οδηγούν στην καταστροφή

Σε αντίθεση με την παρήγορη εικόνα που χρησιμοποιείται για να παρουσιαστεί το καπιταλιστικό σύστημα ότι προσφέρει ένα ασφαλές και ακμάζον μέλλον για όλους, βλέπουμε την πραγματικότητα ενός κόσμου στον οποίο εκατομμύρια άνθρωποι υποφέρουν από τη φτώχεια και την πείνα, ενώ οι πολύ πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι κάθε μέρα. Οι άνθρωποι ζουν με το συνεχή φόβο για ένα αβέβαιο μέλλον, που θα αποφασιστεί, όχι από τις ορθολογικές αποφάσεις των ίδιων για τη ζωή τους, αλλά αποκλειστικά και μόνο από τους αδίστακτους γυρολόγους της αγοράς.

Οι οικονομικές κρίσεις, η μαζική ανεργία και οι συνεχείς κοινωνικές και πολιτικές αναταραχές έχουν ανατρέψει πολλά πράγματα. Αυτό που φαίνεται να είναι σταθερό και μόνιμο διαλύεται εν μια νυκτί και οι άνθρωποι αρχίζουν να αμφισβητούν τα πράγματα που πάντα θεωρούσαν δεδομένα. Αυτή η κατάσταση διαρκούς αναταραχής είναι που προετοιμάζει ψυχολογικά το έδαφος για την επανάσταση, η οποία στο τέλος γίνεται η μόνη επιλογή που ρεαλιστικά μπορεί κανείς να φανταστεί. Για να το δει κανείς αυτό στην πράξη, αρκεί μόνο να κοιτάξει την κατάσταση στη σημερινή Ελλάδα.

Όλοι γνωρίζουν ότι το καπιταλιστικό σύστημα βρίσκεται σε κρίση. Αλλά ποιο είναι το αντίδοτο στην κρίση; Αν ο καπιταλισμός είναι ένα αναρχικό και χαοτικό σύστημα που καταλήγει αναπόφευκτα σε κρίσεις, τότε πρέπει κανείς να συμπεράνει ότι, προκειμένου να εξαλειφθούν οι κρίσεις είναι απαραίτητο να καταργηθεί το ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα. Αν πεις «Α», θα πρέπει επίσης να προχωρήσεις και παρακάτω στο «Β», «Γ» και «Δ». Αλλά αυτό είναι που οι αστοί οικονομολόγοι αρνούνται να κάνουν.

Ας είμαστε όμως αντικειμενικοί και ας εξετάσουμε αν όντως υπάρχουν μηχανισμοί που θα μπορούσαν να επιτρέψουν τους αστούς να βγουν από την κρίση υπερπαραγωγής; Φυσικά υπάρχουν! Ένας τρόπος θα ήταν να μειωθεί το επιτόκιο δανεισμού, προκειμένου να ενισχυθούν τα περιθώρια κέρδους για τις επιχειρήσεις και η τόνωση των επενδύσεων. Όμως, το επιτόκιο είναι ήδη κοντά στο μηδέν. Με παραπάνω μείωση θα γινόταν λόγος πλέον για ένα αρνητικό επιτόκιο, δηλαδή οι τράπεζες θα πληρώνουν το λαό για να δανειστεί χρήματα! Αυτό είναι εντελώς τρελό, αλλά οι αστοί ακόμα το συζητούν. Αυτό δείχνει ότι γίνονται ολοένα και πιο απελπισμένοι.

Η άλλη μέθοδος είναι να αυξηθούν οι κρατικές δαπάνες. Αυτή είναι η μέθοδος που επικροτούν οι Κευνσιανοί και οι ρεφορμιστές. Κατ ‘αρχάς, αυτό φέρνει στην επιφάνεια την ιδεολογική χρεοκοπία της οικονομίας της ελεύθερης αγοράς. Ο ιδιωτικός τομέας είναι τόσο αδύναμος, υπέργηρος, τόσο πτωχευμένος με την κυριολεκτική έννοια της λέξης που πρέπει να στηριχθεί στο κράτος, όπως ακριβώς ένας άνθρωπος που δεν έχει πόδια στηρίζεται στις πατερίτσες. Αλλά ακόμη και αυτή η επιλογή δεν προσφέρει διέξοδο.

Είναι ένα προφανές γεγονός ότι οι τράπεζες και τα μεγάλα μονοπώλια είναι πλέον εξαρτημένα από το κράτος για την επιβίωσή τους. Από τη στιγμή που βρίσκονται σε δυσκολίες, οι ίδιοι άνθρωποι που χρησιμοποιούνται και επιμένουν ότι το κράτος δε πρέπει να παίζει κανένα ρόλο στην οικονομία,τρέχουν προς την κυβέρνηση προτάσσοντας τα χέρια τους, ζητώντας τεράστια χρηματικά ποσά. Και η κυβέρνηση τους δίνει αμέσως λευκή επιταγή. Τρισεκατομμύρια δολάρια από το δημόσιο χρήμα έχουν δοθεί στις τράπεζες, αλλά η κρίση συνεχίζει να βαθαίνει.

Όπως προαναφέρθηκε, το μόνο που έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια είναι να μετατραπεί αυτό που ήταν μια μαύρη τρύπα στα οικονομικά των τραπεζών σε μια μαύρη τρύπα στα δημόσια οικονομικά. Για να σωθούν οι τραπεζίτες, όλοι αναμένεται να θυσιαστούν, αλλά από τους τραπεζίτες και τους καπιταλιστές δεν απαιτούνται θυσίες. Οι ίδιοι πληρώνονται με πλούσια μπόνους με τα χρήματα των φορολογουμένων. Αυτή είναι η ανεστραμμένη λογική του Ρομπέν των Δασών.

Η ύπαρξη τεράστιων ελλειμμάτων σημαίνει ότι το κεϋνσιανό επιχείρημα για την αύξηση των κρατικών δαπανών καταρρέει. Πώς μπορεί το κράτος να δαπανήσει χρήματα που δεν διαθέτει; Ο μόνος τρόπος είναι να τους τυπώνει χρήματα, η λεγόμενη ποσοτική χαλάρωση (QE). Η έγχυση μεγάλων ποσοτήτων του πλασματικού κεφαλαίου στην οικονομία υπόκειται στο νόμο της φθίνουσας απόδοσης. Έχει μια παρόμοια επίδραση με εκείνη ενός ναρκομανή που κάνει ενέσεις με μεγαλύτερες ποσότητες ενός ναρκωτικού, προκειμένου να πάρει το ίδιο αποτέλεσμα.Είναι η ίδια διαδικασία με την οποία οι αστοί δηλητηριάζουν το σύστημα τους και ο ναρκομανής υπονομεύει την υγεία του αντίστοιχα.

Αυτό είναι πραγματικά ένα μέτρο απελπισίας που θα οδηγήσει αργά ή γρήγορα σε αύξηση του πληθωρισμού. Με τον τρόπο αυτό, ετοιμάζονται για μια ακόμη βαθύτερη ύφεση κατά την προσεχή περίοδο. Αυτό είναι το αναπόφευκτο αποτέλεσμα του γεγονότος ότι κατά την προηγούμενη περίοδο το καπιταλιστικό σύστημα πήγε πέρα από τα όριά του. Για να αναβληθεί μια ύφεση, χρησιμοποίησαν όλους τους μηχανισμούς που χρειάζονται για να βγουν πρόσκαιρα από την παρούσα κρίση. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η κρίση είναι τόσο βαθιά και τόσο δυσεπίλυτη. Όπως εξηγεί ο Μαρξ, οι καπιταλιστές μπορούν να λύσουν τις κρίσεις τους «ανοίγοντας τον δρόμο για πιο εκτεταμένες και καταστροφικές κρίσεις και ελαττώνοντας τα μέσα με τα οποία οι κρίσεις προλαμβάνονται.» (Κομμουνιστικό Μανιφέστο)

Στις παλιές εποχές η Εκκλησία έλεγε: «Όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη Ρώμη.» Τώρα η αστική τάξη έχει ένα νέο σύνθημα: Όλοι οι δρόμοι οδηγούν στην καταστροφή. Είναι αδιανόητο ότι μια κρίση ρίχνει όλο τον κόσμο στο χάος, καταδικάζει εκατομμύρια ανθρώπους στην ανεργία, τη φτώχεια και την απελπισία, στερεί από τους νέους το μέλλον και από την πλειοψηφία των λαών την υγεία, τη στέγαση, την εκπαίδευση και τον πολιτισμό, και όλα αυτά ελπίζουν ότι μπορεί να συμβούν χωρίς να υπάρχει μια κοινωνική και πολιτική κρίση. Η κρίση του καπιταλισμού είναι στην ουσία η προετοιμασία των όρων για την επανάσταση παντού.

Αυτό δεν είναι πλέον μια θεωρητική πρόταση. Είναι ένα γεγονός. Αν πάρουμε σαν παράδειγμα τα τελευταία χρόνια, τι παρατηρούμε; Επαναστατικά κινήματα έχουν συμβεί σε μία χώρα μετά την άλλη: στην Τυνησία, στην Αίγυπτο, στην Ελλάδα, στην Ισπανία. Ακόμη και στις Ηνωμένες Πολιτείες είχαμε το κίνημα καταλήψεων (Οccupy) και τις πρόσφατες μαζικές διαδηλώσεις στο Ουισκόνσιν.

Τα δραματικά αυτά γεγονότα αποτελούν σαφή απόδειξη του γεγονότος ότι η κρίση του καπιταλισμού παράγει μια μαζική αντίδραση σε παγκόσμια κλίμακα, και ότι ένας αυξανόμενος αριθμός ανθρώπων έχουν αρχίσει να βγάζουν επαναστατικά συμπεράσματα. Εφόσον μια μικρή μειοψηφία(οι τράπεζες και οι μεγάλες επιχειρήσεις) κρατά στα χέρια της τη μοίρα της ανθρωπότητας, θα συνεχίσει να λαμβάνει όλες τις σημαντικές αποφάσεις που επηρεάζουν τις ζωές και τις τύχες εκατομμυρίων ανθρώπων στον πλανήτη.

Το αγεφύρωτο χάσμα που έχει αναπτυχθεί μεταξύ πλουσίων και φτωχών ασκεί μια αυξανόμενη πίεση στην κοινωνική συνοχή. Η βάση του παλιού σοσιαλδημοκρατικού ονείρου της ταξικής ειρήνης έχει κλονιστεί ανεπανόρθωτα. Το γεγονός αυτό συνοψίζεται από το σλόγκαν του κινήματος Occupy Wall Street: «Ένα πράγμα που όλοι έχουμε κοινό είναι ότι είμαστε το 99 τοις εκατό που δεν θα ανεχτεί την απληστία και τη διαφθορά του 1 τοις εκατό».

Το πρόβλημα είναι ότι το υπάρχον κίνημα διαμαρτυρίας βρίσκεται σε σύγχυση ως προς τους στόχους του. Στερείται ένα συνεκτικό πρόγραμμα και μια τολμηρή ηγεσία. Αλλά αντικατοπτρίζει μια γενική διάθεση θυμού που χτίζεται όλο και περισσότερο κάτω από την επιφάνεια και ο οποίος αργά ή γρήγορα πρέπει να βρει μια διέξοδο. Αλλά, το κοινό χαρακτηριστικό των κινημάτων αυτών είναι σίγουρα η αντικαπιταλιστική τους διάθεση και αργά ή γρήγορα, στη μία ή στην άλλη χώρα, το ζήτημα της επαναστατικής ανατροπής του καπιταλισμού θα τεθεί.

Κάτω από τον καπιταλισμό, όπως εξήγησε ο Μαρξ, οι παραγωγικές δυνάμεις έχουν βιώσει την πιο θεαματική εξέλιξη στην ιστορία. Ωστόσο, οι ιδέες της κυρίαρχης τάξης, ακόμα και στην πιο επαναστατική εποχή της, βρίσκονται πολύ πιο πίσω από τις εξελίξεις στην παραγωγή, την τεχνολογία και την επιστήμη.

Aπειλή για τον πολιτισμό;

Η αντίθεση μεταξύ της ραγδαίας ανάπτυξης της τεχνολογίας και της επιστήμης από την μία και της υπερβολικής καθυστέρησης στην ανάπτυξη της ανθρώπινης ιδεολογίας από την άλλη, παρουσιάζεται με τον πιο σαφή τρόπο στην πιο προηγμένη καπιταλιστική χώρα του κόσμου: στις ΗΠΑ. Αυτή είναι η χώρα όπου η επιστήμη έχει επιτύχει τα πιο θεαματικά αποτελέσματα της. Η σταθερή πρόοδος της τεχνολογίας είναι η προϋπόθεση για την τελική απελευθέρωση του ανθρώπου, την κατάργηση της φτώχειας και του αναλφαβητισμού, της άγνοιας, της νόσου και της ανθρώπινης κυριαρχίας στη φύση, μέσα από τον συνειδητό σχεδιασμό της οικονομίας. Ο δρόμος είναι ανοιχτός για μεγάλα επιτεύγματα, όχι μόνο στη Γη, αλλά και στο διάστημα. Και όμως, σε αυτή την τεχνολογικά προηγμένη χώρα, οι πιο πρωτόγονες δεισιδαιμονίες βασιλεύουν. Εννέα στους δέκα Αμερικανούς πιστεύουν στην ύπαρξη ενός θεϊκού όντος και επτά στους δέκα πιστεύουν στη μετά θάνατον ζωή.

Την ημέρα των Χριστουγέννων του 1968, όταν ο πρώτος άνθρωπος που πέταξε γύρω από το φεγγάρι έπρεπε να διαλέξει ένα μήνυμα να μεταδώσει προς τον αμερικανικό λαό από το διαστημόπλοιό του, από το σύνολο της παγκόσμιας λογοτεχνίας, επέλεξε το πρώτο βιβλίο της Γένεσης. Καθώς διέσχιζε το διάστημα μ’ ένα διαστημόπλοιο εξοπλισμένο με τα πιο σύγχρονα εξαρτήματα, πρόφερε τις λέξεις: « Εν αρχή ο Θεός δημιούργησε τον ουρανό και τη γη».

Έχουν περάσει πάνω από 130 χρόνια από το θάνατο του Δαρβίνου. Παρόλα αυτά, εξακολουθούν να υπάρχουν πολλοί άνθρωποι στις ΗΠΑ που πιστεύουν ότι κάθε λέξη της Αγίας Γραφής είναι κυριολεκτικά σωστή, και οι οποίοι επιθυμούν τα σχολεία να διδάσκουν την έκδοση της ανθρώπινης προέλευσης που περιέχεται στη Γένεση, παρά τη θεωρία της εξέλιξης με βάση τη φυσική επιλογή. Σε μια προσπάθεια να γίνει η Δημιουργία πιο αξιοσέβαστη, οι υποστηρικτές της την έχουν μετονομάσει «ευφυής σχεδιασμός». Το ερώτημα που τίθεται αμέσως είναι το εξής: ποιος σχεδίασε τον ευφυή σχεδιαστή; Σε αυτή την απολύτως εύλογη ερώτηση δεν έχουν καμία απάντηση. Ούτε μπορούν να απαντήσουν γιατί ο ευφυής σχεδιαστής έχει κάνει τόσο κακότεχνη δουλειά, τοποθετώντας τον κόσμο στην πρώτη θέση.

Γιατί να σχεδιάσει έναν κόσμο με πράγματα όπως ο καρκίνος, η βουβωνική πανώλη, το AIDS, η έμμηνος ρύση και η ημικρανία; Γιατί να σχεδιάσει νυχτερίδες βαμπίρ, βδέλλες και επενδυτικούς τραπεζίτες; Σκεφτείτε το απλό, γιατί είναι κατασκευασμένα τα πιο πολλά από τα γονίδια μας από άχρηστα σκουπίδια; Ο ευφυής σχεδιαστής μας αποδεικνύεται ότι δεν είναι τόσο έξυπνος τελικά. Σύμφωνα με τα λόγια του Αλφόνσου του Σοφού, του βασιλιά της Καστίλλης (1221-1284): «Αν ήμουν παρών κατά τη δημιουργία, θα είχα δώσει μερικές χρήσιμες συμβουλές για την καλύτερη λειτουργία του σύμπαντος». Πράγματι, ένα εντεκάχρονο παιδί με μέση νοημοσύνη θα μπορούσε ίσως να είχε κάνει καλύτερη δουλειά.

Είναι αλήθεια ότι η αυθεντία της Εκκλησίας βρίσκεται σε ύφεση σε όλες τις δυτικές χώρες. Ο αριθμός των εν ενεργεία πιστών μειώνεται. Σε χώρες όπως η Ισπανία και η Ιρλανδία η Εκκλησία δυσκολεύεται να προσλάβει νέους ιερείς. Η μαζική συνάθροιση των πιστών έχει υποστεί μια απότομη πτώση τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μεταξύ των νέων. Ωστόσο, η μείωση της επιρροής της Εκκλησίας έχει ανοίξει την πόρτα σε μία πραγματική μάστιγα θρησκευτικών αιρέσεων των πιο περίεργων ποικιλιών, καθώς και την ανθοφορία του μυστικισμού και των δεισιδαιμονιών όλων των ειδών. Η Αστρολογία, το απομεινάρι της μεσαιωνικής βαρβαρότητας, είναι ξανά στη μόδα. Ο κινηματογράφος, η τηλεόραση και τα βιβλιοπωλεία είναι γεμάτα από έργα με βάση τον πιο ξεδιάντροπο μυστικισμό.

Αυτά είναι μόνο τα εξωτερικά σημάδια της σήψης ενός κοινωνικού συστήματος που έχει επιβιώσει, αλλά έχει παύσει να είναι μια ιστορικά προοδευτική δύναμη και έχει τεθεί οριστικά σε σύγκρουση με τις ανάγκες της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων. Με αυτή την έννοια, η πάλη της εργατικής τάξης πέρα από το να συντομεύσει την αγωνία της αστικής κοινωνίας είναι επίσης ο αγώνας για την υπεράσπιση των επιτευγμάτων της επιστήμης και του πολιτισμού ενάντια στις σφετεριστικές δυνάμεις της βαρβαρότητας.

Οι μόνες εναλλακτικές λύσεις ανοιχτές στην ανθρωπότητα είναι σαφείς: είτε ο σοσιαλιστικός μετασχηματισμός της κοινωνίας, η κατάργηση της πολιτικής και οικονομικής εξουσίας της αστικής τάξης και η έναρξη μιας νέας φάσης στην εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού, ή η καταστροφή του πολιτισμού, ακόμη και της ίδιας της ζωής. Οι οικολόγοι και οι Πράσινοι γκρινιάζουν συνεχώς για την υποβάθμιση του περιβάλλοντος και προειδοποιούν για την απειλή που τίθεται για την ανθρωπότητα. Έχουν δίκιο. Αλλά μοιάζουν με έναν άπειρο γιατρό που βρίσκει τα συμπτώματα, αλλά δεν είναι σε θέση να διαγνώσει τη φύση της ασθένειας, ή να προτείνει μια θεραπεία.

Ο εκφυλισμός του συστήματος γίνεται αισθητός σε όλα τα επίπεδα, όχι μόνο στον οικονομικό τομέα, αλλά και στη σφαίρα της ηθικής, του πολιτισμού, της τέχνης, της μουσικής και της φιλοσοφίας. Η ύπαρξη του καπιταλισμού επεκτείνεται σε βάρος της καταστροφής των παραγωγικών δυνάμεων, αλλά επίσης υπονομεύει τον πολιτισμό, ενισχύοντας την εξαχρείωση και τη λουμπενοποίηση ολόκληρων στρωμάτων της κοινωνίας, με καταστροφικές συνέπειες για το μέλλον. Τελικά, η ύπαρξη του καπιταλισμού θα έλθει σε ολομέτωπη σύγκρουση με την ύπαρξη ακόμα και των θεμελιωδών δημοκρατικών και συνδικαλιστικών δικαιωμάτων της εργατικής τάξης.

Η αύξηση της εγκληματικότητας και της βίας, της πορνογραφίας, του αστικού εγωκεντρισμού και της βίαιης αδιαφορίας για τα βάσανα των άλλων, ο σαδισμός, η διάλυση της οικογένειας και η κατάρρευση της παραδοσιακής ηθικής, η τοξικομανία και ο αλκοολισμός, όλα εκείνα τα σύγχρονα προβλήματα που προκαλούν την υποκριτική οργή και την αγανάκτηση των αντιδραστικών, είναι μόνο τα συμπτώματα του γεροντικού εκφυλισμού του καπιταλισμού. Με τον ίδιο τρόπο παρόμοια φαινόμενα συνόδευαν την περίοδο της παρακμής της δουλικής κοινωνίας στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

Το καπιταλιστικό σύστημα, το οποίο βάζει το κέρδος πριν από κάθε άλλη σκέψη, δηλητηριάζει τον αέρα που αναπνέουμε, το νερό που πίνουμε και το φαγητό που τρώμε. Το πρόσφατο σκάνδαλο της μαζικής νοθείας των κρεατικών προϊόντων στην Ευρώπη είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Αν αφήσουμε την κυριαρχία των μεγάλων τραπεζών και των μονοπωλίων να συνεχιστεί για άλλα πέντε χρόνια ή περισσότερο, είναι πιθανό, η καταστροφή του πλανήτη να φτάσει σε ένα σημείο όπου να έχει γίνει μη αναστρέψιμη ζημιά και θα απειλήσει τη μελλοντική ύπαρξη της ανθρωπότητας. Ο αγώνας για την αλλαγή της κοινωνίας είναι, επομένως, θέμα ζωής ή θανάτου.

Η Αναγκαιότητα της σχεδιασμένης οικονομίας

Τις δύο τελευταίες δεκαετίες έχουμε γίνει δέκτες μια οικονομικής προπαγάνδας που μας λέει ότι η ιδεολογία μιας οργανωμένης σοσιαλιστικής οικονομίας έχει πεθάνει, και ότι η αγορά έχει την ικανότητα να αυτορρυθμίζεται και να λύνει μόνη της το πρόβλημα της ανεργίας, φέρνοντας παγκόσμια ειρήνη και ευημερία.

Με την έναρξη της κρίσης το 2008 ο κόσμος κατανοεί σιγά-σιγά ότι η υπάρχουσα τάξη πραγμάτων είναι ανίκανη να παράσχει τις πιο βασικές ανθρώπινες ανάγκες όπως εργασία με σταθερό μισθό, ένα σπίτι, αξιοπρεπή εκπαίδευση και υγειονομική περίθαλψη, μια επαρκή σύνταξη, ασφαλές περιβάλλον, καθαρό νερό και αέρα για την πλειοψηφία της ανθρωπότητας και όχι μόνο για τον Τρίτο Κόσμο.

Ένα τέτοιο σύστημα θα έπρεπε ξεκάθαρα να καταδικάζεται από κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο που δεν έχει αποπροσανατολιστεί από την πληθώρα πλαστών επιχειρημάτων, που μόνο σκοπό έχουν να υπερασπιστούν το συμφέρον αυτών που ευημερούν μέσα στην παρούσα κατάσταση και δεν μπορούν να επιτρέψουν την κατάσταση να αλλάξει.

Το κεντρικό σημείο του Κομμουνιστικού Μανιφέστου από όπου και απορρέει και το επαναστατικό του μήνυμα είναι ακριβώς ότι το καπιταλιστικό σύστημα δε θα κρατήσει για πάντα. Αυτό είναι και το στοιχείο το οποίο οι συνήγοροι του παρόντος συστήματος δεν μπορούν να χωνέψουν. Φυσικά, είναι κοινή η αυταπάτη κάθε κοινωνικοοικονομικού συστήματος στην πορεία της ιστορίας ότι αποτελεί το τελευταίο σκαλοπάτι της κοινωνικής προόδου. Κι όμως ακόμα και βάσει της κοινής λογικής μια τέτοια άποψη είναι προβληματική. Αν δεχόμαστε ότι τα πάντα στη φύση είναι ευμετάβλητα, για ποιο λόγο η ίδια η κοινωνία να αποτελεί εξαίρεση;

Αυτά τα δεδομένα αποδεικνύουν ότι το καπιταλιστικό σύστημα έχει εξαντλήσει την προοδευτική του αποστολή. Κάθε έξυπνος άνθρωπος συνειδητοποιεί ότι η ελεύθερη ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων απαιτεί την ενοποίηση των οικονομιών όλων των χωρών μέσω ενός κοινού σχεδιασμού το οποίο θα επιτρέπει την αρμονική εκμετάλλευση των πόρων του πλανήτη προς όφελος όλων.

Κάτι τέτοιο είναι τόσο προφανές που αναγνωρίζεται από επιστήμονες και ειδικούς που δεν έχουν να κάνουν με τις ιδέες του σοσιαλισμού, αλλά είναι αγανακτισμένοι με τις εφιαλτικές συνθήκες στις οποίες ζουν τα δυο τρίτα του παγκόσμιου πληθυσμού, ενώ ταυτόχρονα ανησυχούν για τα αποτελέσματα της καταστροφής του περιβάλλοντος. Δυστυχώς, οι καλοπροαίρετες συστάσεις τους δεν έχουν καμία ανταπόκριση, επειδή έρχονται σε αντίθεση με τα συμφέροντα των μεγάλων πολυεθνικών που κυριαρχούν στην παγκόσμια οικονομία και των οποίων οι υπολογισμοί δεν έχουν να κάνουν με την ευημερία της ανθρωπότητας ή το μέλλον του πλανήτη, αλλά με την απληστία και το κέρδος πάνω από όλα.

Η ανωτερότητα της οργανωμένης οικονομίας έναντι της καπιταλιστικής αναρχίας είναι κατανοητή ακόμα και από τους ίδιους τους αστούς, παρόλο που δεν μπορούν να το παραδεχτούν. Ενδεικτικά το 1940 όταν ο στρατός του Χίτλερ ισοπέδωσε την Γαλλία, και η Βρετανία ήταν κολλημένες με την πλάτη στον τοίχο, δεν είπαν «ας αφήσουμε τις αγορές να αποφασίσουν». Όχι! Συγκέντρωσαν την οικονομία, εθνικοποίησαν τη βιομηχανία και εισήγαγαν κυβερνητικούς ελέγχους. Γιατί να επιλέξουν σ΄αυτή την κρίσιμη στιγμή τη συγκέντρωση και το σχεδιασμό; Για τον πολύ απλό λόγο ότι δίνει τα καλύτερα αποτελέσματα.

Φυσικά είναι αδύνατο να υπάρχει ένα σχεδιασμένο πρόγραμμα παραγωγής μέσα στον καπιταλισμό. Παρόλα αυτά, ακόμα και αυτά τα μέτρα καπιταλιστικού σχεδιασμού, που πήρε ο Τσώρτσιλ ήταν ζωτικής σημασίας για την ήττα του Χίτλερ. Ακόμα πιο ενδεικτικό παράδειγμα είναι η Σοβιετική Ένωση. Στην πραγματικότητα ο Δεύτερος Παγκόσμιος πόλεμος ήταν ένας γιγαντιαίος αγώνας μεταξύ της Γερμανίας του Χίτλερ, με όλους τους πόρους της Ευρώπης στη διάθεση του, και της Σοβιετικής Ένωσης από την άλλη.

Ήταν η Σοβιετική Ένωση που νίκησε τον στρατό του Χίτλερ. Τον λόγο για τη νίκη αυτή δεν πρόκειται να παραδεχτούν ποτέ οι υποστηρικτές του καπιταλισμού, αλλά είναι προφανής. Η ύπαρξη μιας εθνικά σχεδιασμένης οικονομίας έδωσε στην Σοβιετική Ένωση ένα τεράστιο πλεονέκτημα στον πόλεμο. Παρά τις εγκληματικές πολιτικές του Στάλιν, που σχεδόν οδήγησαν την ΕΣΣΔ σε κατάρρευση στην αρχή του πολέμου, η Σοβιετική Ένωση ήταν σε θέση να επανέρθει ταχύτατα και να ανακτήσει τη βιομηχανική και στρατιωτική της δύναμη.

Οι Ρώσοι ήταν σε θέση να αποσυναρμολογήσουν όλη τη βιομηχανία τους στην Δύση- 1500 εργοστάσια και ένα εκατομμύριο εργάτες- να τα βάλουν σε τρένα και να τα στείλουν ανατολικά των Ουραλίων όπου ήταν εκτός της εμβέλειας των Γερμανών. Μέσα σε διάστημα μόλις κάποιων μηνών η Σοβιετική Ένωση παρήγαγε περισσότερα τανκς, όπλα και αεροπλάνα από τους Γερμανούς. Αυτό φανερώνει πέρα από κάθε αμφιβολία την ανωτερότητα μιας κεντρικά σχεδιασμένης οικονομίας, ακόμα και υπό το γραφειοκρατικό καθεστώς του Στάλιν.

Η ΕΣΣΔ έχασε 27 εκατομμύρια ανθρώπους στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο- τους μίσους από τους θανάτους παγκοσμίως. Η βιομηχανία και η γεωργία δέχθηκαν τρομερό πλήγμα. Παρόλα αυτά μέσα σε μια δεκαετία όλα είχαν ανοικοδομηθεί, και χωρίς τα ατελείωτα ποσά ξένων χρημάτων, όπως συνέβη στην δυτική Ευρώπη, από την Αμερική με το σχέδιο Μάρσαλ. Η Σοβιετική Ένωση λοιπόν, και όχι η Γερμανία ή η Ιαπωνία είναι το πραγματικό οικονομικό θαύμα της μεταπολεμικής περιόδου.

Φυσικά, ο αληθινός Σοσιαλισμός πρέπει να βασίζεται στην Δημοκρατία. Όχι την κατ’ επίφαση δημοκρατία της Βρετανίας ή της Αμερικής, όπου ο καθένας μπορεί να πει ότι θέλει φτάνει οι μεγάλες τράπεζες και τα μονοπώλια να αποφασίσουν τι θα συμβεί, αλλά μια γνήσια Δημοκρατία βασισμένη στον έλεγχο και την διαχείριση της κοινωνίας από τους ίδιους τους εργαζόμενους.

Δεν υπάρχει τίποτα το ουτοπικό σε μια τέτοια ιδέα. Είναι βασισμένη στην ίδια την πραγματικότητα. Ας πάρουμε ένα μόνο παράδειγμα. Είναι άξιο απορίας πώς ένα μεγάλο σούπερ μάρκετ, μπορεί να υπολογίσει με ακρίβεια την ποσότητα της ζάχαρης, του ψωμιού και του γάλακτος που απαιτείται από μια περιοχή του Λονδίνου με δεκάδες χιλιάδες κατοίκους. Αυτό το πετυχαίνουν μ’ ένα επιστημονικό σχεδιασμό, ο οποίος ποτέ δεν αποτυγχάνει. Αν ένας τέτοιος σχεδιασμός μπορεί να λειτουργήσει για ένα μεγάλο σούπερ μάρκετ, γιατί να μη μπορούν οι ίδιες μέθοδοι σχεδιασμού να εφαρμοστούν για το σύνολο της κοινωνίας;

Σοσιαλισμός και Διεθνισμός

Όποιος διαβάζει το Κομμουνιστικό Μανιφέστο μπορεί να διαπιστώσει ότι οι Μαρξ και Ένγκελς είχαν προβλέψει αυτή την κατάσταση περισσότερο από 150 χρόνια πριν. Εξήγησαν ότι ο καπιταλισμός πρέπει να αναπτυχθεί σε παγκόσμιο σύστημα. Σήμερα, η ανάλυση αυτή έχει επιβεβαιωθεί έξοχα από τα ίδια τα γεγονότα. Προς το παρόν, κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί τη συντριπτική κυριαρχία της παγκόσμιας αγοράς. Είναι στην πραγματικότητα το πιο καθοριστικό φαινόμενο της εποχής στην οποία ζούμε.

Ωστόσο, όταν το Μανιφέστο γράφτηκε, δεν υπήρχαν πρακτικά και εμπειρικά στοιχεία που να στηρίζουν αυτή την υπόθεση. Η μόνη πραγματικά ανεπτυγμένη καπιταλιστική οικονομία ήταν η Αγγλία. Οι νεοσύστατες βιομηχανίες της Γαλλίας και της Γερμανίας (η τελευταία δεν υπήρχε καν ως ενιαία οντότητα) ήταν ακόμα προστατευμένες πίσω από τους ψηλούς δασμολογικούς φραγμούς, γεγονός το οποίο βολικά ξεχνιέται σήμερα, καθώς οι δυτικές κυβερνήσεις και οι οικονομολόγοι παραδίδουν διαλέξεις στον υπόλοιπο κόσμο κάνοντας έκκληση για άνοιγμα της οικονομίας.

Τα τελευταία χρόνια οι οικονομολόγοι είχαν μιλήσει πολύ για την «παγκοσμιοποίηση» και φαντάζονταν ότι αυτή ήταν η πανάκεια που θα τους επέτρεπε να καταργήσουν εντελώς τον οικονομικό κύκλο του καπιταλισμού. Τα όνειρα τους όμως γκρεμίστηκαν το 2008.

Τότε έγινε εμφανές ότι το φαινόμενο έχει σημαντικές επιπτώσεις για όλο τον κόσμο. Αυτό δείχνει την άλλη πλευρά της «παγκοσμιοποίησης». Στο βαθμό που το καπιταλιστικό σύστημα ανέπτυξε την παγκόσμια οικονομία, προετοίμασε επίσης τις προϋποθέσεις για μια καταστροφική παγκόσμια ύφεση. Μια κρίση σε οποιοδήποτε μέρος της παγκόσμιας οικονομίας επεκτείνεται με ταχείς ρυθμούς σε όλο τον πλανήτη. Μακριά από το να καταργήσει τον κύκλο ανάπτυξης-ύφεσης, η παγκοσμιοποίηση του έχει δώσει έναν ακόμη πιο σπασμωδικό και παγκόσμιο χαρακτήρα από κάθε άλλη περίοδο.

Το βασικό πρόβλημα είναι το ίδιο το σύστημα. Σύμφωνα με τα λόγια του Μαρξ, «Το πραγματικό εμπόδιο της καπιταλιστικής παραγωγής είναι το ίδιο το κεφάλαιο.» (Κεφάλαιο, τομ. 3, Μέρος ΙΙΙ) Οι οικονομικές αυθεντίες που υποστήριξαν ότι ο Μαρξ έκανε λάθος και ότι οι καπιταλιστικές κρίσεις ήταν φαινόμενα του παρελθόντος (το «νέο οικονομικό μοντέλο») έχουν οι ίδιοι αποδειχτεί ότι έκαναν λάθος. Η παρούσα ανάπτυξη έχει όλα τα χαρακτηριστικά του οικονομικού κύκλου που περιέγραψε ο Μαρξ πολύ παλιά. Η διαδικασία της συγκέντρωσης κεφαλαίου έχει φτάσει σε συγκλονιστικά επίπεδα. Υπάρχει ένα όργιο εξαγορών και διαρκής δημιουργία νέων μονοπωλίων.

Αυτό όμως δεν οδηγεί στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, όπως συνέβαινε στο παρελθόν. Αντίθετα, τα εργοστάσια παραμένουν κλειστά, σαν να ήταν αδειανά σπιρτόκουτα και χιλιάδες άνθρωποι χάνουν την δουλειά τους.

Οι οικονομικές θεωρίες του μονεταρισμού, η Βίβλος του νεοφιλελευθερισμού-συνοψίστηκαν από τον John Kenneth Galbraith με τον ακόλουθο τρόπο: « Οι φτωχοί έχουν πάρα πολλά χρήματα, και οι πλούσιοι δεν έχουν αρκετά». Το ιστορικό ρεκόρ ανισότητας του πλούτου συνοδεύεται από ρεκόρ κερδοφορίας. Οι Economist τόνισε ότι « μία πραγματικά συνεχής τάση τα τελευταία 25 χρόνια ήταν η διαρκώς μεγαλύτερη συγκέντρωση του εισοδήματος στην κορυφή».

Μια μικρή μειοψηφία είναι εξωφρενικά πλούσιοι, ενώ το μερίδιο των εργαζομένων στο εθνικό εισόδημα μειώνεται συνεχώς και των φτωχότερα στρώματα βυθίζονται στη φτώχεια όλο και βαθύτερα. Ένα ακραίο περιβαλλοντικό φαινόμενο, ο τυφώνας Κατρίνα αποκάλυψε σε ολόκληρο τον κόσμο την ύπαρξη μιας υπο-τάξης απόρων πολιτών των ΗΠΑ που ζουν σε τριτοκοσμικές συνθήκες.

Στις ΗΠΑ,οι εργαζόμενοι παράγουν πλέον 30 τοις εκατό περισσότερο από ότι πριν δέκα χρόνια, αλλά οι μισθοί έχουν αυξηθεί ελάχιστα. Ο κοινωνικός ιστός είναι στα όρια του. Υπάρχει μια τεράστια αύξηση των εντάσεων στην κοινωνία, ακόμη και στην πλουσιότερη χώρα στον κόσμο. Αυτό προετοιμάζει το έδαφος για μια ακόμη μεγαλύτερη έκρηξη της ταξικής πάλης

Αυτό δεν συμβαίνει μόνο στην περίπτωση των ΗΠΑ. Σ’ όλο τον κόσμο, η ανάπτυξη συνοδεύεται από υψηλή ανεργία. Οι μεταρρυθμίσεις και οι παραχωρήσεις καταργούνται. Για παράδειγμα, για να γίνει ανταγωνιστική στις παγκόσμιες αγορές, η Ιταλία θα πρέπει να απολύσει 500.000 εργαζόμενους και οι υπόλοιποι θα πρέπει να δεχθούν μείωση των μισθών τους τριάντα τοις εκατό.

Για μια περίοδο, ο καπιταλισμός είχε κατορθώσει να ξεπεράσεις τις αντιφάσεις του, με την αύξηση του παγκόσμιου εμπορίου (παγκοσμιοποίηση). Για πρώτη φορά στην ιστορία, όλος ο κόσμος έχει συγχωνευθεί στην παγκόσμια αγορά. Οι καπιταλιστές βρήκαν νέες αγορές και λεωφόρους επενδύσεων στην Κίνα και σε άλλες χώρες. Αλλά αυτό έχει φθάσει πλέον στα όριά του.

Οι Αμερικανοί και Ευρωπαίοι καπιταλιστές, δεν είναι πλέον τόσο ενθουσιώδεις για την παγκοσμιοποίηση και το ελεύθερο εμπόριο, όταν τα βουνά των φθηνών κινεζικών προϊόντων συσσωρεύονται στο κατώφλι τους. Στην αμερικανική Γερουσία ακούγονται πλέον φωνές προστατευτισμού και γίνονται όλο και πιο επίμονες. Ο συζητήσεις στην Ντόχα για το παγκόσμιο εμπόριο έχουν ανασταλεί και είναι τόσο μεγάλες οι αντιφάσεις μεταξύ των κρατών που δεν υπάρχει καμία σοβαρή πιθανότητα για συμφωνία.

Η παρούσα ασθενής οικονομική ανάπτυξη αρχίζει ήδη να «ξεμένει από ατμό». Η ανάπτυξη στις ΗΠΑ βασίζεται στην κατανάλωση που όμως τροφοδοτείται από το δανεισμό και τα χαμηλά επιτόκια. Οι παράγοντες αυτοί θα μετατραπούν στο αντίθετό τους. Μια νέα κρίση είναι στο στάδιο της προετοιμασίας σε παγκόσμια κλίμακα. Έτσι, η παγκοσμιοποίηση αποκαλύπτεται ως μια παγκόσμια κρίση του καπιταλισμού.

Δεν υπάρχει εναλλακτική λύση;

Οι αστοί οικονομολόγοι είναι τόσο στενόμυαλοι που συνεχίζουν ακόμα να προσκολλώνται στο καπιταλιστικό σύστημα ακόμα και όταν είναι αναγκασμένοι να παραδεχτούν ότι είναι άρρωστο και τελικά καταδικασμένο να πεθάνει. Να φανταστεί κανείς ότι η ανθρώπινη φυλή είναι ανίκανη να ανακαλύψει μια βιώσιμη εναλλακτική λύση σ’ αυτό το σάπιο, διεφθαρμένο και εκφυλισμένο σύστημα είναι ειλικρινά μια προσβολή για την ανθρωπότητα.

Είναι πράγματι αλήθεια ότι δεν υπάρχει εναλλακτική λύση στον καπιταλισμό; Όχι, δεν είναι αλήθεια. Η εναλλακτική λύση είναι ένα σύστημα που βασίζεται στην παραγωγή για τις ανάγκες των πολλών και όχι το κέρδος των λίγων, ένα σύστημα που αντικαθιστά το χάος και την αναρχία με αρμονικό σχεδιασμό, που αντικαθιστά την εξουσία μιας μειονότητας πλούσιων παρασίτων με την εξουσία της πλειοψηφίας, η οποία παράγει όλο τον πλούτο της κοινωνίας. Το όνομα αυτής της εναλλακτικής λύσης είναι σοσιαλισμός.

Κάποιος μπορεί να διαφωνήσει με τις λέξεις, αλλά το όνομα αυτού του συστήματος είναι ο σοσιαλισμός, ο οποίος δεν είναι η γραφειοκρατική και ολοκληρωτική καρικατούρα που υπήρχε στην σταλινική Ρωσία, αλλά μια πραγματική δημοκρατία βασισμένη στην κοινή ιδιοκτησία, τον έλεγχο και τη διαχείριση των παραγωγικών δυνάμεων από την εργατική τάξη. Είναι τόσο δύσκολο να γίνει κατανοητή αυτή η ιδέα; Είναι πραγματικά ουτοπικό να προτείνει κανείς ότι η ανθρωπότητα μπορεί να πάρει τη μοίρα στα χέρια της και να διοικήσει την κοινωνία στη βάση ενός δημοκρατικού σχεδιασμού της παραγωγής;

Η ανάγκη για μια σοσιαλιστική σχεδιασμένη οικονομία δεν είναι μια εφεύρεση του Μαρξ ή οποιουδήποτε άλλου στοχαστή. Πηγάζει από την αντικειμενική αναγκαιότητα. Η δυνατότητα του παγκόσμιου σοσιαλισμού απορρέει από τις σημερινές συνθήκες του ίδιου του καπιταλισμού. Το μόνο που είναι απαραίτητο για την εργατική τάξη, η οποία αποτελεί τη συντριπτική πλειοψηφία της κοινωνίας, είναι να αναλάβει τη λειτουργία της κοινωνίας, να απαλλοτριώσει τις τράπεζες και τα μονοπώλια γίγαντες και να κινητοποιήσει το τεράστιο αχρησιμοποίητο παραγωγικό δυναμικό για την επίλυση των προβλημάτων της κοινωνίας.

Ο Μαρξ έγραφε : «Καμιά κοινωνική τάξη δεν εξαφανίζεται ποτέ προτού αναπτυχθούν όλες οι παραγωγικές δυνάμεις που μπορεί να χωρέσει, και νέες και ανώτερες παραγωγικές σχέσεις ποτέ δεν αντικαθιστούν τις παλιές προτού οι υλικοί όροι για την ύπαρξή τους ωριμάσουν μέσα στους κόλπους της παλιάς κοινωνίας.» (Καρλ Μαρξ, Συμβολή στην Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας. Εισαγωγή). Οι αντικειμενικές προϋποθέσεις για τη δημιουργία μιας νέας και ανώτερης μορφής ανθρώπινης κοινωνίας έχουν ήδη καθοριστεί από την ανάπτυξη του καπιταλισμού. Τα τελευταία 200 χρόνια, η ανάπτυξη της βιομηχανίας, της γεωργίας, της επιστήμης και της τεχνολογίας έχει αποκτήσει μία ταχύτητα και ένταση χωρίς ιστορικό προηγούμενο:

« Η αστική τάξη δεν μπορεί να υπάρχει χωρίς να επαναστατικοποιεί αδιάκοπα τα εργαλεία παραγωγής, δηλαδή τις σχέσεις παραγωγής, δηλαδή όλες τις κοινωνικές σχέσεις. Αντίθετα, η αμετάβλητη διατήρηση του παλιού τρόπου παραγωγής αποτελούσε τον πρώτο όρο ύπαρξης όλων των προηγούμενων βιομηχανικών τάξεων. Η συνεχής ανατροπή της παραγωγής, ο αδιάκοπος κλονισμός όλων των κοινωνικών καταστάσεων, η αιώνια αβεβαιότητα και κίνηση διακρίνουν την αστική εποχή από όλες τις προηγούμενες». (Καρλ Μαρξ – Φρίντριχ Ενγκελς: Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος, κεφάλαιο 1. Αστοί και προλετάριοι)

Πόσο αληθινά είναι αυτά τα λόγια του Μαρξ και πόσο επίκαιρα! Οι λύσεις στα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε έχουν ήδη βρεθεί. Κατά τα τελευταία 200 χρόνια, ο καπιταλισμός έχει δημιουργήσει μια τεράστια παραγωγική δύναμη. Αλλά δεν είναι σε θέση να χρησιμοποιήσει αυτή τη δύναμη στο έπακρο. Η παρούσα κρίση είναι μόνο μια εκδήλωση του γεγονότος ότι η βιομηχανία, η επιστήμη και η τεχνολογία έχουν αναπτυχθεί σε σημείο όπου δεν μπορούν να συνεχίσουν να υπάρχουν εντός των στενών ορίων της ατομικής ιδιοκτησίας και του έθνους- κράτους.

Η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, ειδικά μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, υπήρξε άνευ προηγουμένου στην ιστορία: η πυρηνική ενέργεια, η μικροηλεκτρονική, οι τηλεπικοινωνίες, οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές, τα βιομηχανικά ρομπότ … σημαίνουν μια δραματική αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας σε επίπεδο πολύ υψηλότερο από ό,τι θα μπορούσαν να έχουν φανταστεί την εποχή του Μαρξ, μας δίνει μια πολύ σαφή ιδέα για το τι θα είναι δυνατό στο μέλλον κάτω από το σοσιαλισμό, που βασίζεται σε μια σοσιαλιστική σχεδιασμένη οικονομία, πάνω απ ‘όλα σε παγκόσμια κλίμακα. Η παρούσα κρίση είναι απλώς μια εκδήλωση της εξέγερσης των παραγωγικών δυνάμεων ενάντια σε αυτούς τους ασφυκτικούς περιορισμούς. Όταν η βιομηχανία, η επιστήμη και η τεχνολογία απαλλαγούν από τους ασφυκτικούς περιορισμούς του καπιταλισμού, οι παραγωγικές δυνάμεις θα είναι σε θέση να ικανοποιούν άμεσα όλες τις ανθρώπινες ανάγκες, χωρίς καμία δυσκολία. Για πρώτη φορά στην ιστορία, η ανθρωπότητα θα είναι ελεύθερη να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές της. Μια γενική μείωση των ωρών εργασίας θα παράσχει την υλική βάση για μια πραγματική πολιτιστική επανάσταση. Ο Πολιτισμός, η τέχνη, η μουσική, η λογοτεχνία και η επιστήμη θα φτάσουν σε αφάνταστη ύψη.

Ο μόνος δρόμος

Πριν από είκοσι χρόνια ο Francis Fukuyama μίλησε για το τέλος της ιστορίας. Αλλά η ιστορία δεν έχει τελειώσει. Στην πραγματικότητα, η πραγματική ιστορία του είδους μας θα ξεκινήσει μόνο όταν έχουμε βάλει ένα τέλος στη σκλαβιά της ταξικής κοινωνίας και ξεκινήσουμε να παίρνουμε τον έλεγχο για τις ζωές και τις τύχες μας. Αυτό είναι στην ουσία ο σοσιαλισμός: άλμα της ανθρωπότητας από το βασίλειο της αναγκαιότητας στο βασίλειο της ελευθερίας.

Στη δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα, η ανθρώπινη φυλή βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι. Από τη μία πλευρά, τα επιτεύγματα της σύγχρονης επιστήμης και της τεχνολογίας μάς έχει δώσει τα μέσα για την επίλυση όλων των προβλημάτων που μας ταλανίζουν σε ολόκληρη την ιστορία. Μπορούμε να εξαλείψουμε τις ασθένειες, τον αναλφαβητισμό, το φαινόμενο των αστέγων, να κάνουμε τις ερήμους να ανθίσουν.

Από την άλλη πλευρά, η πραγματικότητα φαίνεται να μπλοκάρει αυτά τα όνειρα. Οι ανακαλύψεις της επιστήμης χρησιμοποιούνται για την παραγωγή τερατωδών όπλων μαζικής καταστροφής. Παντού υπάρχει φτώχεια, πείνα, αναλφαβητισμός και ασθένειες. Υπάρχει ανθρώπινη δυστυχία σε μαζική κλίμακα. Χυδαίος πλουτισμός ανθίσει πλάι-πλάι με τη δυστυχία. Μπορούμε να στείλουμε έναν άνθρωπο στο φεγγάρι, αλλά κάθε χρόνο οκτώ εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν μόνο και μόνο επειδή δεν έχουν αρκετά χρήματα για να ζήσουν. 100 εκατομμύρια παιδιά που γεννιούνται, ζουν και πεθαίνουν στους δρόμους, και δεν ξέρουν πως είναι να έχουν μια στέγη πάνω από το κεφάλι τους.

Το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό της σημερινής κατάστασης είναι το χάος και η αναταραχή που πλήττει ολόκληρο τον πλανήτη. Υπάρχει αστάθεια σε όλα τα επίπεδα: οικονομικό, κοινωνικό, πολιτικό, διπλωματικό και στρατιωτικό.

Οι περισσότεροι άνθρωποι νιώθουν μια βαθιά αποστροφή και αηδία γι’ αυτές τις βαρβαρότητες. Φαίνεται σαν ο κόσμος να έχει τρελαθεί. Ωστόσο, μια τέτοια εξήγηση του προβλήματος είναι άχρηστη και αντιπαραγωγική. Ο μαρξισμός μας διδάσκει ότι η ιστορία δεν είναι χωρίς νόημα. Η παρούσα κατάσταση δεν είναι μια έκφραση της τρέλας ή της έμφυτης κακίας των ανθρώπων. Ο μεγάλος φιλόσοφος Σπινόζα είπε κάποτε: «Ούτε να κλαίμε, ούτε να γελάμε, αλλά να καταλαβαίνουμε !» Αυτό είναι μια πολύ καλή συμβουλή, γιατί αν δεν είμαστε σε θέση να κατανοήσουμε τον κόσμο στον οποίο ζούμε, δεν θα είμαστε ποτέ σε θέση να τον αλλάξουμε.

Όταν ο Μαρξ και ο Ένγκελς έγραψαν το Μανιφέστο, ήταν δύο νεαροί άνδρες, 29 και 27 ετών αντίστοιχα. Έγραφαν σε μια περίοδο μαύρης αντίδρασης. Η εργατική τάξη δεν κινούνταν. Το ίδιο το Μανιφέστο γράφτηκε στις Βρυξέλλες, όπου οι συντάκτες της είχαν αναγκαστεί να μετακινηθούν ως πολιτικοί πρόσφυγες. Και όμως, την ίδια στιγμή, όταν το Κομμουνιστικό Μανιφέστο είδε για πρώτη φορά το φως της ημέρας, τον Φεβρουάριο του 1848, η επανάσταση είχε ήδη ξεσπάσει στους δρόμους του Παρισιού, και κατά τους επόμενους μήνες είχε εξαπλωθεί σαν φωτιά στο σύνολο σχεδόν της Ευρώπης.

Μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, οι υπερασπιστές της παλιάς τάξης ήταν περιχαρείς. Μίλησαν για το τέλος του σοσιαλισμού, και ακόμη για το τέλος της ιστορίας. Μας υποσχέθηκαν μια νέα εποχή ειρήνης, ευημερίας και δημοκρατίας, χάρη στα θαύματα της οικονομίας της ελεύθερης αγοράς. Τώρα, μόνο δεκαπέντε χρόνια αργότερα, αυτά τα όνειρα έχουν γίνει σκόνη. Ούτε μία πέτρα πάνω στην άλλη δεν μένει από αυτές τις αυταπάτες.

Ποιο είναι το νόημα όλων αυτών; Βιώνουμε τη θανάσιμη αγωνία ενός κοινωνικού συστήματος που δεν αξίζει να ζει, αλλά που αρνείται να πεθάνει. Αυτή είναι η πραγματική εξήγηση των πολέμων, της τρομοκρατίας, της βίας και του θανάτου που είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της εποχής στην οποία ζούμε.

Αλλά είμαστε επίσης μάρτυρες της οδύνης της γέννησης μιας νέας κοινωνίας, μιας νέας και δίκαιης κοινωνίας, ένας κόσμου κατάλληλου για τους άνδρες και τις γυναίκες να ζήσουν. Μέσα από αυτά τα αιματηρά γεγονότα, στην μία χώρα μετά την άλλη, μία νέα δύναμη γενιέται – η επαναστατική δύναμη των εργατών, των αγροτών και της νεολαίας.

Στον ΟΗΕ ο πρόεδρος Τσάβες προοιδοποίησε ότι «Ο κόσμος ξυπνάει. Και οι άνθρωποι στέκονται όρθιοι». Αυτά τα λόγια εκφράζουν μια βαθιά αλήθεια. Εκατομμύρια άνθρωποι αρχίζουν να αντιδρούν. Οι μαζικές διαδηλώσεις κατά του πολέμου στο Ιράκ κατέβασε εκατομμύρια στους δρόμους. Αυτή ήταν μια ένδειξη των αρχών ενός ξυπνήματος. Αλλά, από το κίνημα έλειπε ένα συνεκτικό πρόγραμμα για την αλλαγή της κοινωνίας. Αυτή ήταν η μεγάλη αδυναμία του.

Οι κυνικοί και οι σκεπτικιστές είχαν την ευκαιρία τους. Είναι καιρός να τους κάνουμε στην άκρη και να προχωρήσουμε τον αγώνα μας. Η νέα γενιά είναι διατεθειμένη να παλέψει για την χειραφέτησή της. Ψάχνουν για μία σημαία, μία ιδέα και ένα πρόγραμμα που μπορεί να τους εμπνεύσει και να τους οδηγήσει στη νίκη. Αυτό μπορεί μόνο να συμβεί μέσα από την πάλη για το σοσιαλισμό σε παγκόσμια κλίμακα. Ο Καρλ Μαρξ είχε δίκιο: Η ανθρωπότητα βρίσκεται μπροστά από μία επιλογή: Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα.

 

Άλαν Γουντς, 2013

Μετάφραση:

Γερασιμίνα Τσιντή

Διονύσης Νεόφυτος

Λένα Περάκη

Ροδάνθη Λυράκη

Απόστολος Δαγρές

Ιασονας Μικρώνης

Μέλπω Αργυρίου

Μάχη Κέντρου

Μαριάννα Σπηλιωτάκη

Ελένη Σπηλιωτάκη

 

Κοινοποιήστε