Η ζωή και το έργο του Φρίντριχ Ένγκελς

Σήμερα είναι η επέτειος της γέννησης του μεγάλου θεμελιωτή του επιστημονικού σοσιαλισμού, του Φρίντριχ Ένγκελς (28 Νοέμβρη 1820). Τιμώντας τη μνήμη του δημοσιεύουμε ένα παλιότερο κείμενό μας που συνοψίζει τα βασικά σημεία της επαναστατικής δράσης και του σημαντικού έργου του. Αξίζει να διαβαστεί

ΓΕΝΕΣΗ ΤΩΝ ΤΑΞΕΩΝ

Όπως έγραψε ο Ένγκελς στην Καταγωγή της Οικογένειας, της Ατομικής Ιδιοκτησίας και του Κράτους: «ακόμα και ο πιο τιποτένιος υπάλληλος της αστυνομίας του πολιτισμένου κράτους, έχει περισσότερη «εξουσία» από όλα τα όργανα της κοινωνίας των φυλών βαλμένα όλα μαζί. Αλλά ακόμα και ο ισχυρότερος πρίγκιπας ή ο μεγαλύτερος αξιωματούχος του κράτους ή στρατηγός του πολιτισμού, θα ζήλευε τον ταπεινότερο αρχηγό φυλής και τον αυθόρμητο και αναντίρρητο σεβασμό που είχε από τους γύρω του”.

Ο Ένγκελς εξήγησε τον τρόπο που ο άνθρωπος άρχισε να εγκαθίσταται μόνιμα σε συγκεκριμένες περιοχές και το ότι, μετά από αυτό, έγινε δυνατό να αναπτύξει την παραγωγικότητα της εργασίας του, όχι μόνο παίρνοντας αυτά που παρείχε η φύση, αλλά καλλιεργώντας τη γη, αναπτύσσοντας τα εργαλεία και την τεχνική.

Σαν αποτέλεσμα άρχισαν να παράγουν υπεραξία, πέρα από τις άμεσες δικές τους ανάγκες. Για πρώτη φορά ένα τμήμα του πληθυσμού απελευθερώθηκε από τον καθημερινό αγώνα της επιβίωσης. Δημιουργήθηκε μια «τάξη» η οποία μπορούσε να «απασχολήσει» την εργασία των άλλων για να συντηρηθεί. Τώρα μπορούσε να υπάρξει συσσώρευση.  Μπορούσαν να αναπτυχθούν η κατασκευή των εργαλείων και οι πρώιμες τεχνικές της γεωργίας, καθώς και τα στρατιωτικά μέσα για την υπεράσπιση των περιοχών κατοικίας από τις νομαδικές φυλές.

Για πρώτη φορά η κοινωνία χωρίστηκε σε τάξεις και εκεί αναπτύχθηκαν οι «έχοντες» και οι «μη- έχοντες», στην αρχή με τη μορφή δούλων και δουλοκτητών. Αυτή η νέα άρχουσα τάξη των δουλοκτητών, ήταν ελεύθερη να αφιερώσει τον χρόνο της στην τεράστια άνθηση των ανθρώπινων επιτευγμάτων, στην τέχνη, στην επιστήμη, στην αρχιτεκτονική, στη φιλοσοφία και στα μαθηματικά. Αυτή ήταν η βάση για την ανάπτυξη των αρχαίων κοινωνιών στην Ελλάδα και τη Ρώμη, τις οποίες περιέγραψε ο Ένγκελς.

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

Αυτοί οι δουλοκτήτες ήταν βέβαια μειοψηφία και συνεπώς χρειάζονταν «ειδικά ένοπλα σώματα», όπως τα ονόμασε ο Ένγκελς, για να κρατούν τους δούλους στις αλυσίδες. Έτσι, το κράτος γεννήθηκε από τη διαίρεση της κοινωνίας σε τάξεις.

Το νέο κράτος ήταν διαφορετικό από την παλιά τάξη πραγμάτων των φυλών, στο ότι δεν οριοθετούνταν πλέον από δεσμούς αίματος, αλλά χώριζε τους υπηκόους του πάνω στη  βάση περιοχών γης. Οι πολίτες αναγκάζονταν πλέον να εκπληρώνουν τα πολιτειακά τους δικαιώματα και καθήκοντα, ανεξάρτητα από τη φυλή ή το γένος που ανήκαν. Ένα νέο χαρακτηριστικό ήταν επίσης η δημιουργία μιας δημόσιας δύναμης, η οποία δεν ταυτιζόταν πλέον με τον πληθυσμό που οργανώνεται σε ένοπλη δύναμη. Δημιουργήθηκαν «ειδικά ένοπλα σώματα» γιατί ένας ένοπλος πληθυσμός χωρισμένος σε τάξεις θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε εμφύλιες συγκρούσεις.

Ο Ένγκελς στην Καταγωγή της Οικογένειας, της Ατομικής Ιδιοκτησίας και του Κράτους περιγράφει το κράτος σαν «το δημιούργημα της κοινωνίας σε κάποιο συγκεκριμένο στάδιο της εξέλιξής της. Αποτελεί την παραδοχή πως αυτή η κοινωνία έχει φτάσει σε μια απόλυτη σύγκρουση με τον εαυτό της, ότι έχει διασπαστεί σε δύο ασυμβίβαστα αντίθετα μέρη. Αλλά ακριβώς για να μην καταναλωθούν αυτές οι αντίθετες τάξεις με τα αντικρουόμενα οικονομικά συμφέροντα σε ένα ατέρμονο αγώνα, έγινε πλέον απαραίτητο να υπάρξει μια δύναμη που φαινομενικά θα στέκεται πάνω από την κοινωνία, που θα μπορούσε να διευθετήσει τις αντιθέσεις και να τις κρατήσει μέσα στα όρια της «έννομης τάξης».

Έτσι λοιπόν, αυτό το σύστημα της αστυνομίας, των δικαστηρίων, του στρατού, των δημόσιων υπηρεσιών, δεν υπήρχε από πάντα για να μας προστατεύει από αντι-κοινωνικές συμπεριφορές, αλλά δημιουργήθηκε στη θεμελιώδη στυγνή μορφή του, σαν ένας ειδικός μηχανισμός για την καταπίεση της πλειοψηφίας από τη μειοψηφία -των σκλάβων από τους δουλοκτήτες.

Με την επικράτηση νεότερων μορφών ταξικής κοινωνίας, ο κρατικός μηχανισμός άλλαζε και βελτιωνόταν σαν ένα εργαλείο της νέας άρχουσας τάξης. Το φεουδαρχικό κράτος ήταν ένα όργανο των ευγενών για την καταστολή των αγροτών δουλοπάροικων και το σύγχρονο κράτος είναι ένα εργαλείο για την εκμετάλλευση της εργασίας από το κεφάλαιο. Πολλά από αυτά τα στοιχεία του παλιού κράτους εξελίχθηκαν και τελειοποιήθηκαν για να χρησιμοποιούνται από τους νέους εξουσιαστές. Στη Βρετανία διατηρήθηκε ακόμα και η μοναρχία και προσαρμόστηκε ώστε να υπερασπίζεται το νέο σύστημα. Αν και η μοναρχία έχει γελοιοποιηθεί πλήρως βουτηγμένη στα σκάνδαλα και τη διαφθορά, σήμερα παίζει ένα πολύ πιο σημαντικό ρόλο από ένα απλό τουριστικό αξιοθέατο. Η Βασίλισσα διατηρεί το δικαίωμα διάλυσης του Κοινοβουλίου και όποιος νομίζει πως αυτό είναι απλά ένα τυπικό δικαίωμα θα πρέπει να μελετήσει την απόλυση της Αυστραλιανής Εργατικής Κυβέρνησης του Whittlam τη δεκαετία του 1970.

Σε όλες τις αστικές επαναστάσεις που έφεραν τους καπιταλιστές στην εξουσία (στη Βρετανία το 1649, στη Γαλλία το 1789), η νέα άρχουσα τάξη παρέλαβε τον παλιό κρατικό μηχανισμό και τον τελειοποίησε σαν ένα όργανο για την καταπίεση της νέας εκμεταλλευόμενης τάξης: της εργατικής τάξης.

Βέβαια οι αστοί διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους πως αυτό αποτελεί μόνο μια παράνοια των Μαρξιστών και δυστυχώς μαζί τους συμφωνούν και πολλοί από την αριστερά και τα στελέχη του εργατικού κινήματος. Μήπως πραγματικά πιστεύουν πως οι τραπεζίτες και οι διευθυντές των μεγάλων μονοπωλίων κάθονται αναπαυτικά στις λέσχες τους σκεπτόμενοι πως θα κάνουν τεράστιες επενδύσεις προς όφελος του κόσμου; Βέβαια, αυτοί οι κύριοι δε θα μπορούσαν καν να ονειρευτούν τη μορφή που θα έπαιρνε το σύγχρονο κράτος και αυτό γιατί δεν έχουν φαντασία. Όπως ο Ένγκελς απέδειξε, αυτό το κράτος προέκυψε μέσα από επαναστάσεις και συνεχείς αλλαγές των κοινωνικών συνθηκών στο πέρασμα των αιώνων.

Σε όλες αυτές τις πρώιμες επαναστάσεις, ο κρατικός μηχανισμός ήταν ο κυρίαρχος στόχος του νικητή. Όμως, ο Μαρξ και ο Ένγκελς εξήγησαν πως ο στόχος του σοσιαλισμού θα είναι τελείως διαφορετικός. Και βλέπουμε πως σε όλα τους τα γραπτά, και εδώ δεν υπάρχει ούτε ίχνος ουτοπισμού, δεν ονειρεύτηκαν τους στόχους των εργατών σε σχέση με το κράτος, αλλά αντίθετα έβγαλαν τα πρακτικά συμπεράσματα από τα γεγονότα της Παρισινής Κομμούνας το 1871. Στην πραγματικότητα, η μόνη διόρθωση που ο Μαρξ θεώρησε αναγκαία να κάνει στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο ήταν εξ’ αιτίας αυτής της επαναστατικής εμπειρίας.