Η ζωή και το έργο του Τρότσκι – Μέρος 2ο

Με αφορμή την άθλια, ανιστόρητη σειρά ρωσικής παραγωγής που προβάλλεται στο κανάλι "Netflix" για τον Τρότσκι και την οποία οι εγκέφαλοι της ΕΡΤ έσπευσαν να εξασφαλίσουν για προβολή στην Ελλάδα το επόμενο διάστημα, δημοσιεύουμε σε δύο μέρη ένα πολύ καλό κείμενο του Άλαν Γουντς. Περιγράφει συνοπτικά την αληθινή ζωή του μεγάλου μπολσεβίκου επαναστάτη και αναφέρεται στο πραγματικό πολιτικό έργο και τις ιδέες του. Η καλύτερη απάντηση των κομμουνιστών σε αυτή τη διεθνή τηλεοπτική απόπειρα κατασυκοφάντησης του Τρότσκι είναι το άνοιγμα της συζήτησης για το επαναστατικό του παράδειγμα και την κολοσσιαία συμβολή του στην υπεράσπιση και ανάπτυξη των ιδεών του μαρξισμού.

trotski-lenin.jpg
Ο Λένιν και ο Τρότσκι το 1917
 
Με το ξέσπασμα της επανάστασης του Φλεβάρη του 1917, ο Λένιν ήταν στη Σουηδία και ο Τρότσκι στη Νέα Υόρκη. Όμως, μολονότι βρίσκονταν πολύ μακριά από την επανάσταση, έβγαλαν τα ίδια συμπεράσματα. Τα άρθρα του Τρότσκι στην εφημερίδα «Novy Mir» και «Τα γράμματα από μακριά» του Λένιν είναι ταυτόσημα στα θεμελιώδη ζητήματα που αφορούν την επανάσταση: τη στάση απέναντι στην αγροτιά, τη φιλελεύθερη αστική τάξη, την Προσωρινή Κυβέρνηση και την παγκόσμια επανάσταση.
Με εξαίρεση τον Λένιν, οι άλλοι μπολσεβίκοι ηγέτες το 1917 δεν είχαν κατανοήσει την κατάσταση και τα γεγονότα τους είχαν ξεπεράσει. Είναι ιστορικός νόμος ότι κατά τη διάρκεια της επαναστατικής κατάστασης το κόμμα και πάνω απ’ όλα η ηγεσία του, πάντοτε βρίσκονται κάτω από μεγάλη πίεση από τον ταξικό εχθρό, την αστική «κοινή γνώμη», ακόμα και από τις προκαταλήψεις των εργατικών μαζών.
Κανείς από τους «παλιούς» μπολσεβίκους ηγέτες στην Πετρούπολη το 1917 δεν ήταν ικανός να αντισταθεί σε αυτές τις πιέσεις. Κανείς από αυτούς δεν υποστήριξε την ανάγκη το προλεταριάτο να πάρει την εξουσία ως τον μόνο δρόμο για την πρόοδο της επανάστασης. Όλοι τους είχαν εγκαταλείψει την ταξική άποψη και είχαν υιοθετήσει μία χυδαία, μη ταξική, «δημοκρατική» θέση.
Μόνο μετά την άφιξη του Λένιν άλλαξε το Μπολσεβίκικο κόμμα τη θέση του, ύστερα από έναν εσωτερικό αγώνα γύρω από τις «Θέσεις του Απρίλη», που δημοσιεύθηκαν μάλιστα, αρχικά στην «Πράβδα» με την υπογραφή του, δείγμα της έλλειψης υποστήριξης σε αυτές από τους «παλιούς μπολσεβίκους».
Η αλήθεια είναι ότι οι μπολσεβίκοι ηγέτες δεν είχαν κατανοήσει τη μέθοδο του Λένιν και είχαν κάνει «φετίχ» τα παλιά συνθήματα του 1905. Το «έγκλημα» του Τρότσκι βρισκόταν στο γεγονός ότι είχε προβλέψει τα γεγονότα πολύ καιρό πριν εκτυλιχτούν. Το 1917 η θεωρία της «Διαρκούς Επανάστασης» αποδείχθηκε σωστή από τα ίδια τα γεγονότα. Από αυτή τη στιγμή και έπειτα, δεν υπήρξε τίποτα που να χώρισε πολιτικά τον Τρότσκι από τον Λένιν.
Όλες οι διαφορές του παρελθόντος με τον Λένιν έπαψαν να υπάρχουν, όταν ο Τρότσκι γύρισε πίσω στην Πετρούπολη τον Μάη του 1917. Ο Λένιν και ο Ζηνόβιεφ παρευρέθηκαν στην τελετή καλωσορίσματος που διοργανώθηκε από την οργάνωση «Mezhrayontsy» («Διαχτιδική Επιτροπή»). Εκείνη τη στιγμή, ο Τρότσκι δήλωσε ότι δεν αγωνιζόταν πλέον για την ενοποίηση των μπολσεβίκων και των μενσεβίκων. Τόνισε, ότι τώρα μόνο εκείνοι που είχαν σπάσει με τον σοσιαλπατριωτισμό θα έπρεπε να ενωθούν, κάτω από τη σημαία μιας νέας Διεθνούς. Στην πραγματικότητα, από τη στιγμή της άφιξής του στη Ρωσία, ο Τρότσκι μιλούσε και δρούσε σε στενή σύνδεση και συνεννόηση με τους μπολσεβίκους.
Το ότι ο Τρότσκι δεν εντάχθηκε αμέσως τυπικά στο Μπολσεβίκικο κόμμα δεν οφειλόταν σε κάποια πολιτική διαφωνία (ο Τρότσκι είχε ανακοινώσει την επιθυμία του να ενταχθεί στους μπολσεβίκους αμέσως μετά την πρώτη συζήτηση με το Λένιν και τους συντρόφους του), αλλά στο ότι ο Τρότσκι ήθελε να κερδίσει στους μπολσεβίκους την προαναφερθείσα οργάνωση των «Διαχτιδικών», η οποία διέθετε περίπου 4.000 εργάτες στην Πετρούπολη και στις γραμμές της συμμετείχαν πολλά διακεκριμένα επαναστατικά στελέχη, όπως ο Ουρίτσκι, ο Γιόφε, ο Λουνατσάρσκι, ο Ριαζάνωφ, ο Βολοντάρσκι και άλλοι, που αργότερα έπαιξαν εξέχοντες ρόλους στην ηγεσία του Μπολσεβίκικου κόμματος.
Μετά τα γεγονότα που καταγράφηκαν στην Ιστορία ως «Ιουλιανά», η πρωτοβουλία πέρασε για κάποιο διάστημα στις δυνάμεις της αντίδρασης. Στις πολύ δύσκολες στιγμές, όταν το κόμμα ήταν στην παρανομία, όταν ο Λένιν και ο Ζηνόβιεφ είχαν αναγκασθεί να φύγουν για τη Φιλανδία, όταν ο Κάμενεφ ήταν στη φυλακή και οι μπολσεβίκοι ήταν στόχος αισχρών συκοφαντιών, όπως αυτή που τους ήθελε «κατασκόπους των Γερμανών», ο Τρότσκι τους υπεράσπισε δημόσια και ταύτισε τη θέση του με τη δικιά τους. Σε αυτή τη δύσκολη και επικίνδυνη στιγμή, ο Τρότσκι έγραψε ένα γράμμα στην Προσωρινή Κυβέρνηση. Το γράμμα έχει ημερομηνία 23 Ιουλίου 1917:
«…Απ’ όλα αυτά που είπα, είναι ξεκάθαρο ότι δεν μπορείτε λογικά να με αποκλείσετε από το ένταλμα σύλληψης το οποίο έχετε φτιάξει για το Λένιν, τον Κάμενεφ και τον Ζηνόβιεφ. Επίσης δεν πρέπει να υπάρχει καμία αμφιβολία στα μυαλά σας ότι είμαι το ίδιο, ένας ασυμβίβαστος πολιτικός αντίπαλος όσο οι παραπάνω σύντροφοι. Αφήνοντας με απ’ έξω απλά δίνετε έμφαση στη αντεπαναστατική πρακτική που βρίσκεται πίσω από την επίθεση ενάντια στον Λένιν, τον Ζηνόβιεφ και τον Κάμενεφ». (Από το βιβλίο «The Age of the Permanent Revolution», σελ. 98-99, αγγλική έκδοση).
 
Ο Τρότσκι και η Οχτωβριανή Επανάσταση
 
trotskyra1.jpgΣτο σύντομο διάστημα των εννέα μηνών μεταξύ Φεβρουαρίου και Οκτωβρίου 1917, εμφανίσθηκε ξεκάθαρα η σπουδαιότητα του ζητήματος της σχέσης της τάξης, του κόμματος και της ηγεσίας. Το Μπολσεβίκικο κόμμα ήταν το πιο επαναστατικό κόμμα στην Ιστορία. Όμως, παρά την τεράστια πείρα του και τη συσσωρευμένη δύναμη της ηγεσίας του, κατά την αποφασιστική στιγμή, οι ηγέτες της Πετρούπολης δίστασαν και μπήκαν σε κρίση. Σε τελική ανάλυση, η μοίρα της επανάστασης έπεσε στους ώμους δύο ανδρών: του Λένιν και του Τρότσκι. Χωρίς αυτούς η Οκτωβριανή επανάσταση δεν θα είχε γίνει ποτέ.
Η εργατική τάξη χρειάζεται ένα κόμμα για να αλλάξει την κοινωνία. Εάν δεν υπάρξει επαναστατικό κόμμα ικανό να προσφέρει μία συνειδητή ηγεσία στην επαναστατική ενεργητικότητα της τάξης, αυτή η τελευταία μπορεί να χαθεί, με τον ίδιο τρόπο που χάνεται ο ατμός εάν δεν υπάρχει μηχανή που να μπορεί να χρησιμοποιήσει τη δύναμή του. Από την άλλη πλευρά, κάθε κόμμα έχει και τη συντηρητική του πλευρά.
Στην αποφασιστική στιγμή, όταν η κατάσταση απαιτεί μία απότομη αλλαγή στον προσανατολισμό του κόμματος, από τη ρουτινιάρικη δουλειά στο καθήκον κατάληψης της εξουσίας, οι παλιές συνήθειες έρχονται σε σύγκρουση με τις ανάγκες της νέας κατάστασης. Είναι ακριβώς σ’ ένα τέτοιο πλαίσιο που ο ρόλος της ηγεσίας είναι καθοριστικός.
Χωρίς τον Λένιν και τον Τρότσκι, οι μπολσεβίκοι θα είχαν αναμφίβολα διορθώσει τα λάθη τους. Αλλά με τι αντίτιμο; Η επανάσταση δεν μπορεί να περιμένει χρόνια για να διορθώσει το κόμμα τα λάθη του και το αντίτιμο της αμφιταλάντευσης και των καθυστερήσεων είναι η ήττα.
Για να καταλάβουμε το σημαντικό ρόλο που έπαιξε ο Τρότσκι το 1917, είναι αρκετό να διαβάσουμε οποιαδήποτε εφημερίδα της περιόδου ή να διαβάσουμε οποιαδήποτε σύγχρονη βιογραφία ή ιστορία, είτε φιλική, είτε εχθρική σε εκείνον. Πάρτε για παράδειγμα τις παρακάτω γραμμές, γραμμένες μόλις δώδεκα μήνες μετά το ερχομό των Μπολσεβίκων στην εξουσία:
«Όλη η πρακτική δουλειά σε σχέση με την οργάνωση της εξέγερσης έγινε κάτω από την άμεση καθοδήγηση του συντρόφου Τρότσκι, πρόεδρου του Σοβιέτ της Πετρούπολης. Μπορεί να ειπωθεί με βεβαιότητα ότι το Κόμμα είναι υποχρεωμένο αρχικά και κυρίως στο σύντροφο Τρότσκι για την γρήγορη μεταστροφή της φρουράς με την πλευρά του Σοβιέτ και τον αποτελεσματικό τρόπο με τον οποίο οργανώθηκε η δουλειά της Στρατιωτικής Επαναστατικής Επιτροπής.» Το παραπάνω απόσπασμα γράφτηκε από τον Στάλιν στην επέτειο του πρώτου χρόνου της Οκτωβριανής Επανάστασης.
Στην πραγματικότητα, ακόμα και η παραπάνω αποτίμηση του Στάλιν δεν αποδίδει επακριβώς τον ρόλο που έπαιξε ο Τρότσκι στην Οκτωβριανή Επανάσταση. Αφού στην κρίσιμη περίοδο από τον Σεπτέμβρη έως τον Οκτώβρη, ο Λένιν ήταν ακόμα κυρίως στην παρανομία, το κύριο βάρος της πραγματοποίησης των πολιτικών και οργανωτικών ετοιμασιών για την εξέγερση έπεσε στους ώμους του Τρότσκι.
Οι πιο πολλοί από τους παλιούς συνοδοιπόρους του Λένιν, ο Κάμενεφ, ο Ζηνόβιεφ και ο Στάλιν, είτε ήταν αντίθετοι με την κατάληψη της εξουσίας, είτε είχαν τουλάχιστον μια επιφυλακτική και διφορούμενη θέση. Στην περίπτωση του Ζηνόβιεφ και του Κάμενεφ, η αντίθεσή τους με την εξέγερση του Οκτώβρη πήγε τόσο μακριά που δημοσιοποίησαν τα σχέδια για την εξέγερση στον μη κομματικό τύπο. Είναι αρκετή ακόμα και η πιο επιφανειακή ανάγνωση της αλληλογραφίας του Λένιν με την Κεντρική Επιτροπή για να δείξει τι αγώνα έκανε για να ξεπεράσει την αντίσταση της μπολσεβίκικης ηγεσίας. Σε κάποια στιγμή απείλησε ακόμα και να παραιτηθεί και να κάνει έκκληση στη βάση του κόμματος, πάνω από το κεφάλι της Κεντρικής Επιτροπής. Σε αυτό τον αγώνα, ο Τρότσκι και οι «Mezhrayontsy» υποστήριξαν αποφασιστικά την επαναστατική γραμμή του Λένιν.
Η διαμάχη στο εσωτερικό του κόμματος διήρκεσε μέχρι τον Οκτώβρη και ακόμα πιο πέρα. Το κύριο επιχείρημα των συμφιλιωτών ήταν ότι οι μπολσεβίκοι δεν πρέπει να πάρουν την εξουσία μόνοι τους, αλλά πρέπει να σχηματίσουν ένα συνασπισμό με τα άλλα «σοσιαλιστικά» κόμματα, εννοώντας τους μενσεβίκους και τους σοσιαλεπαναστάτες. Όμως, αυτό ισοδυναμούσε με την παράδοση της εξουσίας πίσω στην αστική τάξη, όπως συνέβη στη Γερμανία μετά το Νοέμβρη του 1918. Ο Λένιν και ο Τρότσκι ήταν απόλυτα ταυτισμένοι σε αυτές τις δύσκολες στιγμές παλεύοντας μαζί για να πείσουν το κόμμα για την ανάγκη της κατάληψης της εξουσίας και το σπάσιμο κάθε δεσμού με την κυβέρνηση.
Σε μία συνάντηση της Επιτροπής της Πετρούπολης στις 14 Νοέμβρη 1917, ο Λένιν μίλησε για τον κίνδυνο των συμβιβαστικών τάσεων στην κομματική ηγεσία, που αποτελούσαν απειλή ακόμα και μετά την Οκτωβριανή επανάσταση. Έντεκα μέρες μετά την επιτυχημένη εξέγερση, τρία μέλη της Κεντρικής Επιτροπής (Κάμενεφ, Ζηνόβιεφ, Νόγκιν), παραιτήθηκαν ως ένδειξη διαμαρτυρίας ενάντια στην πολιτική του κόμματος και έστειλαν ένα τελεσίγραφο απαιτώντας το σχηματισμό μιας κυβέρνησης συνασπισμού που να συμπεριλαμβάνει τους Μενσεβίκους και τους Σοσιαλεπαναστάτες, «διαφορετικά ο μόνος δρόμος που απομένει είναι η διατήρηση μίας καθαρά μπολσεβίκικης κυβέρνησης με τα μέσα της πολιτικής τρομοκρατίας». Ολοκλήρωσαν τη δήλωσή τους με μία έκκληση στους εργάτες για «άμεσο συμβιβασμό» στη βάση του συνθήματος «Ζήτω η κυβέρνηση όλων των Σοβιετικών κομμάτων!»
Αυτή η κρίση στις γραμμές του κόμματος φαινόταν πιθανό να καταστρέψει όλα τα κέρδη που κατακτήθηκαν από τον Οκτώβρη. Ως απάντηση σ’ αυτή τη δύσκολη κατάσταση, ο Λένιν υποστήριξε την διαγραφή αυτών των ηγετών. Έτσι ήταν η κατάσταση όταν ο Λένιν έβγαλε έναν λόγο που τελείωνε με τα λόγια: «Κανείς συμβιβασμός! Μία ομογενοποιημένη Μπολσεβίκικη οργάνωση.» Στο πρωτότυπο κείμενο της ομιλίας του Λένιν υπάρχουν οι ακόλουθες λέξεις: «Όσον αφορά τον συνασπισμό, δεν μπορώ να μιλήσω γι’ αυτό σοβαρά. Ο Τρότσκι καιρό πριν, είπε ότι αυτό ήταν αδύνατον. Ο Τρότσκι το κατάλαβε αυτό και από εκείνη τη στιγμή δεν υπήρξε καλύτερος Μπολσεβίκος».
Μετά τον θάνατο του Λένιν, η ηγετική κλίκα Στάλιν, Κάμενεφ και Ζηνόβιεφ ξεκίνησε μια συστηματική εκστρατεία παραχάραξης, επιδιώκοντας να υποτιμήσει το ρόλο του Τρότσκι στην επανάσταση και να ανεβάσει τον δικό της. Για να το κατορθώσουν όμως αυτό, έπρεπε να εφεύρουν το μύθο του «Τροτσκισμού», να βάλουν μία σφήνα ανάμεσα στη θέση του Τρότσκι και αυτή του Λένιν και των «Λενινιστών» (δηλαδή, τάχα, των ίδιων).
Οι πληρωμένοι ιστορικοί έψαξαν μέσα στα συσσωρευμένα σκουπίδια των παλιών αντιπαραθέσεων, που είχαν ξεχασθεί εδώ και καιρό ακόμα και από αυτούς που συμμετείχαν σε αυτές, γιατί δεν είχαν πια, στις νέες συνθήκες παρά μια αφηρημένη ιστορική αξία.
 
Ο Κόκκινος Στρατός και ο αγώνας ενάντια στο σταλινισμό 
 
Η επικράτηση της επανάστασης ήταν ολοκληρωτική και σχεδόν αναίμακτη, αλλά οι δυνάμεις της αντίδρασης οργανώθηκαν σύντομα και εξαπέλυσαν την επίθεσή τους. Ο εμφύλιος πόλεμος που ξεσπάει βρίσκει τους Μπολσεβίκους να αντιπαλεύουν τους «Λευκούς» αντεπαναστάτες και μαζί τους  50 χιλιάδες ξένους στρατιώτες από 21 στρατούς απ’ όλη την Ευρώπη, που κινητοποιούνται για τη συντριβή της επανάστασης. Η τεράστια ευθύνη της οργάνωσης του Κόκκινου Στρατού ανατέθηκε στον Τρότσκι και καθόλου τυχαία. Η οργανωτική ικανότητά του είχε ήδη φανεί με την επιτυχία της Οκτωβριανής Επανάστασης. Κάτω από την καθοδήγησή του, ο Κόκκινος Στρατός κατόρθωσε να γίνει μια ατρόμητη δύναμη μάχης και να συντρίψει με πενιχρά μέσα τις πάνοπλες δυνάμεις τις αντεπανάστασης. Ο Τρότσκι δεν δίνει οδηγίες από τα μετόπισθεν, αλλά παρίσταται στις μάχες με ένα ειδικά θωρακισμένο τραίνο που τον μεταφέρει σε όλα τα μέτωπα.
trotsky_ii_comintern_congress1920.jpgΌμως, ο ρόλος του Τρότσκι στην εδραίωση του πρώτου εργατικού κράτους, δεν περιορίστηκε μόνο στον Κόκκινο Στρατό. Έτσι είναι χαρακτηριστικό ότι την περίοδο της οικονομικής ανασυγκρότησης της ΕΣΣΔ μετά τον εμφύλιο, ήταν αυτός που είχε την ευθύνη για την αναδιοργάνωση του κατεστραμμένου σιδηροδρομικού δικτύου.
 
Στο 11ο Συνέδριο του κόμματος (1922) ο Στάλιν εκλέγεται Γενικός Γραμματέας και αργά, αλλά σταθερά, τοποθετεί ανθρώπους του σε θέσεις κλειδιά σ’ ολόκληρο το κόμμα, ώστε να μπορέσει να το ελέγχει απόλυτα. Ο Λένιν σχεδιάζει να επιτεθεί στον Στάλιν και την πολιτική του στο 12ο Συνέδριο και γι’ αυτό το σκοπό μάλιστα προτείνει ανοιχτά τον σχηματισμό ενός πολιτικού μπλοκ με τον Τρότσκι. Όμως, η αρρώστια του δεν τον αφήνει να εφαρμόσει τα σχέδιά του. Στις 21 Γενάρη 1924 πεθαίνει. Στην περίφημη πολιτική του Διαθήκη, που οι σταλινικοί κράτησαν μυστική για δεκαετίες, ανέφερε ότι ο Στάλιν πρέπει να απομακρυνθεί από τη θέση του Γραμματέα και ότι ο Τρότσκι είναι ο ικανότερος άνθρωπος μέσα στην Κεντρική Επιτροπή.
 
Ο Τρότσκι, όπως και αρκετοί άλλοι μπολσεβίκοι ηγέτες καταλάβαιναν ότι η επανάσταση είχε αρχίσει να εκφυλίζεται. Μια νέα κάστα που απαρτιζόταν από αξιωματούχους του κόμματος και του κράτους, διευθυντές εργοστασίων, κομματικά στελέχη, αξιωματικούς του στρατού κ.λπ. ήδη είχε σφετεριστεί την εξουσία και την χρησιμοποιούσε για να διασφαλίσει τα κάθε λογής δικά της προνόμια ενάντια σ’ εκείνα της επανάστασης και του σοσιαλισμού. Τον ρόλο τους ευνοούσε το γεγονός ότι στην Ευρώπη η επανάσταση γνώριζε απανωτές ήττες.
lenin_trotsky.jpgΑπό τον Οκτώβρη κιόλας του 1923 άρχισε η σύγκρουση για τη δημοκρατία μέσα στο κόμμα. Σαράντα έξι ηγετικοί μπολσεβίκοι αντέδρασαν με μια επιστολή προς την κομματική ηγεσία, με την οποία απαιτούσαν καλύτερο οικονομικό σχεδιασμό, ελευθερία κριτικής, διάλογο και τη σύγκλιση έκτακτης κομματικής συνδιάσκεψης. Η επιστολή αυτή αποσιωπήθηκε στην Κ.Ε. και ο Τρότσκι και οι υπόλοιποι προειδοποιήθηκαν ότι παρέβαιναν την απόφαση του 1921 «για απαγόρευση των φραξιών», μια απόφαση που είχε παρθεί σε ολότελα διαφορετικές συνθήκες και που η σταλινική κλίκα ανήγαγε σε «ιερή βίβλο» προσπαθώντας να νεκρώσει ένα κόμμα που είχε ανδρωθεί μέσα σε ένα βαθιά δημοκρατικό εσωτερικό καθεστώς .
Το 1924, ο Τρότσκι γράφει το έργο με τίτλο «Τα Μαθήματα του Οκτώβρη» σαν απάντηση στους σταλινικούς επικριτές του. Αυτοί με τη σειρά τους αντιδρούν με συκοφαντίες και τον απομακρύνουν από το αξίωμα του Κομισάριου του Πολέμου. Το 1925, η ΚΕ απομακρύνει τον Τρότσκι από το Στρατιωτικό Επαναστατικό Συμβούλιο και του απαγορεύει να συμμετάσχει σε δημόσιες συζητήσεις. Οι σταλινικοί ξεκινούν την περίφημη αντι-τροτσκιστική εκστρατεία σ’ όλη τη χώρα που στηρίζεται σε ψεύδη, διαστρεβλώσεις και παραχαράξεις της ίδιας της Ιστορίας.
Ο Τρότσκι όμως δεν λυγίζει. Για 18 μήνες μετά τον Ιούλιο του 1926, ρίχτηκε με όλες του τις δυνάμεις σ’ ένα σκληρό αγώνα ενάντια στην επικράτηση του Σταλινισμού και τον εκφυλισμό της επανάστασης. Καρπός αυτού του αγώνα είναι η Αριστερή Αντιπολίτευση.
Στο απόγειο της δύναμής της, η Ενωμένη Αριστερή Αντιπολίτευση είχε 8.000 μέλη ανάμεσα στους Μπολσεβίκους. Οι ηγέτες της Αριστερής Αντιπολίτευσης προχωρούν σε ανοιχτή αντιπαράθεση με τον γραφειοκρατικό κομματικό μηχανισμό. Το αποτέλεσμα ήταν οι ηγέτες της Αριστερής Αντιπολίτευσης, και φυσικά και ο Τρότσκι, να διαγραφούν από την Κ.Ε και το κόμμα και να εκτοπισθούν. Ο Τρότσκι εκτοπίζεται στη μακρινή Άλμα Άτα από το 1927 ως το 1929, ενώ στη συνέχεια του ανακοινώνουν την απέλασή του από την ΕΣΣΔ.
 
Η εξορία
trotsky-with-his-wife-nat-001.jpgΔιωγμένος από την ίδια του τη χώρα, απογυμνωμένος από κάθε πολιτική εξουσία, απομονωμένος πολιτικά, στόχος ανελέητων συκοφαντικών και εγκληματικών ενεργειών από τους σταλινικούς όλου του κόσμου και φυσικά ανεπιθύμητος από τα περισσότερα «δημοκρατικά» αστικά ευρωπαϊκά κράτη, αρχίζει την περιπλάνηση στον κόσμο, χωρίς κανένα άλλο όπλο στα  χέρια του παρά μόνο εκείνο που είχε και στα νιάτα του : την πένα του. Παραμένει για λίγο σ’ ένα νησί του Βοσπόρου, την Πρίγκηπο, μετά από συμφωνία με την τουρκική κυβέρνηση. Η Γερμανία, η Βρετανία και η Βόρεια Αμερική αρνούνται να του παραχωρήσουν άσυλο. Περνά από τη Γαλλία και τη Νορβηγία, απ’ όπου επίσης τον διώχνουν, για να καταλήξει τελικά στο Μεξικό, φιλοξενούμενος του ζωγράφου Ντιέγκο Ριβέρα.
Στην εξορία καταπιάνεται με την ανάλυση της διεθνούς πολιτικής. Ήδη το 1929 προειδοποιεί το κομμουνιστικό κίνημα και τον κόσμο ολόκληρο για τους κινδύνους του φασισμού στη Γερμανία. Παραμένοντας πιστός στην τακτική του Ενιαίου Μετώπου, καλεί στους Γερμανούς Κομμουνιστές να ενωθούν με τους Σοσιαλδημοκράτες ενάντια στο Ναζισμό. Η απάντηση της Κομιντέρν ήταν να τον καταγγείλει ως «σοσιαλφασίστα» και «εγκληματία».
 
Οι Δίκες της Μόσχας
 
Ο Τρότσκι ήξερε ότι η ζωή του ήταν σε διαρκή κίνδυνο. Σε αυτόν ενσαρκώνονταν οι πραγματικές παραδόσεις του επαναστατικού μαρξισμού. Γι’ αυτό το λόγο αποτελούσε μία διαρκή απειλή για τον Στάλιν.
Μόλις ο Στάλιν διέλυσε, με τη βοήθεια της GPU, την Αριστερή Αντιπολίτευση του Τρότσκι μέσα στη Ρωσία, στράφηκε εναντίον όλων των αντιπάλων του, συμπεριλαμβανομένων και όσων συμμετείχαν μαζί του στην προσπάθεια να εξοντώσει τον Τρότσκι. Η νίκη της γραφειοκρατίας κορυφώθηκε με τις περίφημες Δίκες της Μόσχας του 1936-38, όπου όλη η παλιά φρουρά των Μπολσεβίκων – συμπεριλαμβανομένου και του Τρότσκι – που ηγήθηκε της Οκτωβριανής Επανάστασης, κατηγορήθηκε για αντεπαναστατική δραστηριότητα, δολιοφθορά, δολοφονίες και συνεργασία με το φασισμό!
Κατά τη διάρκεια των Δικών, ο Στάλιν επιχείρησε να κινητοποιήσει την παγκόσμια «κοινή γνώμη» ενάντια στους κατηγορουμένους. Οργανώθηκε μία διεθνής εκστρατεία μέσω των Κομμουνιστικών κομμάτων για να δυσφημίσουν και να συκοφαντήσουν τον Τρότσκι και τους άλλους ηγέτες της Επανάστασης. Ο Τρότσκι κατηγορήθηκε επίσημα ότι είχε επαφές με τις γερμανικές μυστικές υπηρεσίες από το 1921 και με τις βρετανικές από το 1926!
Στο κατηγορητήριο της δίκης των «Παλιών Μπολσεβίκων» Πιατάκωφ, Ράντεκ, Σοκολνίκωφ, Σερεμπριάκωφ, Μουράλωφ και άλλων, αναφέρεται: «Η έρευνα έχει αποδείξει ότι ο Τρότσκι προχώρησε σε διαπραγματεύσεις μ΄ έναν από τους ηγέτες του Γερμανικού Εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος με σκοπό να διεξάγουν κοινό αγώνα ενάντια στη Σοβιετική Ένωση…Οι βασικές αρχές αυτής της συμφωνίας, όσον αφορά τον Τρότσκι, ολοκληρώθηκαν και υιοθετήθηκαν κατά τη διάρκεια συνάντησης του Τρότσκι με τον απεσταλμένο του Χίτλερ Ες…» (Πρακτικά Δικών, σελ. 128, Νο 6, Φεβρουάριος 1937). Όμως, με την κατάρρευση της χιτλερικής Γερμανίας το 1945 και τις Δίκες της Νυρεμβέργης, οι οποίες αποκάλυψαν το ναζιστικό καθεστώς και τους συνεργάτες του, δεν βρέθηκε τίποτα που να αποδεικνύει την παραμικρή σχέση του Τρότσκι με τη Γκεστάπο. Φυσικά δεν ήταν ο Τρότσκι αυτός που ήταν σε συνεννόηση με το Χίτλερ, αλλά ο Στάλιν αυτός που υπέγραψε ένα επίσημο σύμφωνο με τον Χίτλερ τον Αύγουστο του 1939.
 
Τρομοκρατία και ψέματα 
 

Η εσωτερική κατάσταση στην ΕΣΣΔ μέχρι το 1934 είχε σημάνει συναγερμό στη σταλινική γραφειοκρατία. Υπήρχε πλατιά δυσαρέσκεια σε όλη τη χώρα μετά την αποτυχία της βίαιης κολεκτιβοποίησης. Ο Στάλιν φοβήθηκε ότι οι παλιοί μπολσεβίκοι – αν και είχαν εξαναγκασθεί επανειλημμένα να συνθηκολογήσουν – θα μπορούσαν να γίνουν σημείο αναφοράς για αντίσταση. Μερικοί είχαν ήδη αρχίσει επαφές με τον Τρότσκι στην εξορία.

Ο Στάλιν εκείνη την εποχή κατάλαβε το λάθος του να εξορίσει τον Τρότσκι το 1928, γιατί έτσι του έδωσε τη δυνατότητα να ασκεί ελεύθερα κριτική στο σταλινικό καθεστώς. Ο Τρότσκι ήταν το πιο σημαντικό σημείο αναφοράς της αντιπολίτευσης ενάντια στο Στάλιν. Ήταν ένας επαναστάτης ηγέτης που δεν θα λύγιζε. Από τότε ο Στάλιν προετοίμαζε τη δολοφονία του και άρχισε να στήνει τη σκευωρία ενάντια στον Τρότσκι και τους υποστηρικτές του με τις κατηγορίες της τρομοκρατίας.

Η δουλειά ανατέθηκε στη Μυστική Αστυνομία (NKVD) που έπρεπε να «αποδείξει» την ύπαρξη μιας παράνομης τρομοκρατικής Ζηνοβιεφικής οργάνωσης που συνεργαζόταν με ένα μυστικό Τροτσκιστικό δίκτυο. Στις αρχές του 1935 δόθηκε η εντολή στην NKVD να προχωρήσει στην «ολοκληρωτική διάλυση του παράνομου δικτύου των Τροτσκιστών-Ζηνοβιεφικών».

Μετά από ενάμιση χρόνο παραμονής στη φυλακή, οι Κάμενεφ και Ζηνόβιεφ μεταφέρθηκαν στη Μόσχα για να ανακριθούν. Μέχρι εκείνη τη στιγμή είχαν επανειλημμένα «σπάσει» και είχαν συντριβεί ηθικά. Ο Γιεζώφ διατάχθηκε να τους «προετοιμάσει» για δημόσια δίκη, όπου θα έπρεπε να αποδοκιμάσουν τον ίδιο τους τον εαυτό και τον Τρότσκι – για χάρη της επανάστασης! Ο Ζηνόβιεφ ήταν ο πρώτος που «έσπασε» και στη συνέχεια έπεισε και τον Κάμενεφ να ακολουθήσει το παράδειγμά του, με αντάλλαγμα τη ζωή τους, τη ζωή των οικογενειών τους και των υποστηρικτών τους. Ο Στάλιν τους πρόδωσε, όπως θα πρόδιδε και τους υπόλοιπους. Στην πραγματικότητα αυτή η διαδικασία ήταν μία προδοσία της Επανάστασης προς όφελος των συμφερόντων της γραφειοκρατίας της οποίας επικεφαλής ήταν ο Στάλιν.

andrei_vyshinski.gifΟ εισαγγελέας Βισίνσκι, ένας πρώην αντεπαναστάτης, στέλεχος των Λευκών, δεν κατάφερε να φέρει την παραμικρή απόδειξη ενάντια στους κατηγορουμένους, ούτε ένα ντοκουμέντο, ούτε ένα κουρελόχαρτο, παρά μόνο τις «ομολογίες» τους. Η αδυναμία της εισαγγελικής αρχής αποδείχθηκε από τις αντιφάσεις και τα ψέματα στις καταθέσεις που δόθηκαν κατά τη διάρκεια της δίκης. Για παράδειγμα, ο Γκόλτσμαν κατέθεσε ότι συνάντησε τον Τρότσκι και τον Σεντώφ στην Κοπεγχάγη, στο ξενοδοχείο Μπρίστολ. Όμως οι κατήγοροι δεν γνώριζαν ότι το ξενοδοχείο Μπρίστολ είχε κατεδαφισθεί από το 1917!
Στο τέλος της δίκης ο εισαγγελέας ζήτησε να εκτελεσθούν όλοι οι κατηγορούμενοι. Παρά τις εκκλήσεις των κατηγορουμένων για έλεος, μέσα σε διάστημα λίγων ωρών τους εκτέλεσαν όλους.Όμως ο Στάλιν δεν μπορούσε να ικανοποιηθεί. Έπρεπε να εξοντωθούν όλοι. Έτσι προετοιμάσθηκε και νέος γύρος. Νέες δίκες επρόκειτο να γίνουν. Όπως εξήγησε ο Λέον Σεντώφ: «Ο Στάλιν χρειάζεται το κεφάλι του Τρότσκι. Αυτός είναι ο κύριος στόχος του και για να το καταφέρει θα φτάσει στις πιο ακραίες και πιο ύπουλες μεθοδεύσεις».
Στις επόμενες δίκες, όλοι οι κατηγορούμενοι ήταν μέλη του Πολιτικού Γραφείου επί Λένιν. Ο Τρότσκι, αν και απών, ήταν ο κυριότερος κατηγορούμενος. Όλοι τους κατηγορήθηκαν ότι σχεδίαζαν να δολοφονήσουν τον Στάλιν και τους άλλους Σοβιετικούς ηγέτες, καθώς και για συνωμοσία με τις μυστικές υπηρεσίες της Βρετανίας, της Γαλλίας, της Ιαπωνίας και της Γερμανίας, με σκοπό την καταστροφή της χώρας.
Οι στημένες δίκες συνοδεύτηκαν βέβαια από εκκαθαρίσεις εκατομμυρίων ανθρώπων, υποστηρικτών του Τρότσκι και της Αριστερής Αντιπολίτευσης σε όλη τη χώρα. Η χώρα της επανάστασης είχε μετατραπεί σ’ ένα κράτος όπου κυριαρχούσε ο τρόμος, η δολοπλοκία και ο χαφιεδισμός. Πολλά θύματα εκτελέσθηκαν χωρίς δίκη γιατί αρνήθηκαν να δώσουν τις αναγκαίες «ομολογίες». Άλλωστε, οι στημένες ομολογίες των κατηγορουμένων στις δημόσιες δίκες ήταν οι μοναδικές «αποδείξεις» για τις καταδίκες. Μόνο ο Τρότσκι ήταν μακριά από τα χέρια του Στάλιν και φυσικά δεν έμενε σιωπηλός. Σε κάθε ευκαιρία αποκάλυπτε τις επαίσχυντες δραστηριότητες του σταλινικού καθεστώτος.
Ο γιος του Τρότσκι Σεργκέι Σεντώφ, που είχε συλληφθεί και εξοριστεί στα στρατόπεδα της Βορκούτα το 1935, καταδικάσθηκε σε θάνατο στις 29 Οκτωβρίου του 1937. Όλα τα μέλη της οικογένειας του Τρότσκι, τουλάχιστον εκείνοι που οι αρχές μπόρεσαν να βρουν, συνελήφθησαν και εξοντώθηκαν στη συνέχεια. «Και μόνο το άκουσμα του ονόματος Τρότσκι δημιουργούσε έναν μεταφυσικό τρόμο στις καρδιές των εμπνευστών των Μεγάλων Εκκαθαρίσεων», έγραψε ο Ρούνιν, ο γαμπρός του Σεργκέι.
Ενώ εξελίσσονταν οι Δίκες της Μόσχας, πολύ λίγοι αμφισβήτησαν ανοικτά την αυθεντικότητά τους. Αν και οι κατηγορίες φαίνονταν φανταστικές, οι ομολογίες παρουσιάζονταν αποκαλυπτικές. Στη Δύση, οι τροτσκιστές αγωνίσθηκαν γενναία για να αντισταθούν στη σταλινική μηχανή. Το 1937 σχηματίσθηκε μία αμερόληπτη Επιτροπή Έρευνας, από φιλελεύθερους δημοκράτες, υπό τον καθηγητή Τζων Ντιούι για να ερευνήσει τις κατηγορίες ενάντια στον Τρότσκι και το γιο του, Λέον Σεντώφ – τους δύο κυριότερους κατηγορούμενους των Δικών της Μόσχας. Ύστερα από εξονυχιστική έρευνα, η Επιτροπή εξέδωσε αθωωτική απόφαση και δήλωσε ότι οι Δίκες ήταν μία σκευωρία.
Αν και ήταν πολλοί εκείνοι που «ομολόγησαν» εγκλήματα τα οποία δε διέπραξαν ποτέ, υπήρξαν και αρκετοί που δεν ομολόγησαν. Οι περισσότεροι από αυτούς εκτελέσθηκαν με συνοπτικές διαδικασίες.
trotsky_3.jpgΟι πράκτορες του Στάλιν προσπάθησαν να παρουσιάσουν τους τροτσκιστές ως «αντεπαναστάτες» σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Στην Ισπανία, η GPU υπό την καθοδήγηση του Αλεξάντερ Ορλώφ, προχώρησε σε αντίποινα και δολοφονίες τροτσκιστών και αντισταλινικών του POUM. Το 1937, ο Ίγκνας Ράις, ένας πράκτορας της GPU, «έσπασε» από τον Στάλιν και πέρασε στο στρατόπεδο του Τρότσκι. Καταδιώχθηκε και δολοφονήθηκε. Το 1938 δολοφονήθηκε στο Παρίσι ο γιος του Τρότσκι Λεόν Σεντώφ. Ο κλοιός στένευε όλο και περισσότερο.
Όλη η Αντιπολίτευση έπρεπε να εξαλειφθεί. Η τελική κορύφωση του δράματος έγινε όταν ο Λ. Τρότσκι δολοφονήθηκε από τον πράκτορα του Στάλιν, Ραμόν Μερκαντέρ, στις 20 Αυγούστου του 1940, στο Μεξικό.
 
Η «Προδομένη επανάσταση» και η Τετάρτη Διεθνής 
 
Τέσσερα χρόνια πριν, το 1936 ο Τρότσκι συνέγραψε το μεγάλο του έργο, την «Προδομένη Επανάσταση», όπου κάνει μια ολοκληρωμένη παρουσίαση του φαινομένου του σταλινισμού και των αιτιών του εκφυλισμού της Σοβιετικής Επανάστασης. Το έργο αυτό, αποτέλεσε τη μεγαλύτερη συνεισφορά του μαρξισμού στο πρόβλημα της γραφειοκρατίας και στην εξήγηση της φυσιογνωμίας των σταλινικών κρατών.
Όμως, ο Τρότσκι δεν ήταν μόνο άνθρωπος της πένας. Φλογερός επαναστάτης, ακούραστος οργανωτής, απτόητος από τα κτυπήματα της ζωής και πάντα πιστός στις ιδέες του σοσιαλισμού, διεξήγαγε τον τιτάνιο αγώνα της αναδιοργάνωσης των μαρξιστικών δυνάμεων και της υπεράσπισης της παρακαταθήκης του μπολσεβικισμού. Αναγνώρισε εγκαίρως την προοπτική ξεσπάσματος ενός νέου Παγκόσμιου Πολέμου, που θα έθετε ξανά στο προσκήνιο το ζήτημα της επανάστασης και γι’ αυτό, οι μαρξιστές θα έπρεπε να προετοιμαστούν για τις εξελίξεις. Το Σεπτέμβρη του 1938 στο Παρίσι, υπό την καθοδήγησή του αλλά αναγκαστικά χωρίς την παρουσία του, έγινε το ιδρυτικό συνέδριο της 4ης Διεθνούς με την συμμετοχή μαρξιστών από 11 χώρες.
trotskyleon.jpgΟ Λέον Τρότσκι ήταν μαζί με τον Λένιν οι σημαντικότεροι επαναστάτες του 20ου αιώνα. Δε σταμάτησε, δεν υποχώρησε, δεν παραδόθηκε, δεν έσκυψε το κεφάλι, ακόμα και όταν βρέθηκε στο στόχαστρο των αστών και των σταλινικών μαζί, ακόμα και όταν είδε ένα-ένα τα μέλη της οικογένειάς του, τους στενούς του συντρόφους και συνεργάτες, τους φίλους του να δολοφονούνται από τους σταλινικούς.
Οι ιδέες και η προσωπικότητα του Τρότσκι δεν αναλύονται σε λίγες γραμμές. Το έργο του είναι τεράστιο και δυστυχώς, ακόμα ανεξερεύνητο. Το προσωπικό του παράδειγμα, το παράδειγμα ενός πραγματικού επαναστάτη, είναι ένας φάρος έμπνευσης που καθοδήγησε χιλιάδες αγωνιστές και θα οδηγήσει ακόμα περισσότερους τα επόμενα χρόνια.
 
Άλαν Γουντς